Evlilik Yoluyla TC Vatandaşı Olmak

Bu yazıda başvurunun nereye ve nasıl yapılacağı, gerekli belgeler, mülakatın kapsamı, Türk eşin ölümü veya boşanmanın sonucu ve ret kararına karşı izlenebilecek hukuki yollar güncel mevzuat ışığında açıklanmıştır. Somut dosyanın hazırlanmasında, özellikle önceki evlilikler, adli kayıtlar, ikamet ve aile birliğini gösteren belgeler birlikte incelenmelidir.

1. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşı Olmak Ne Anlama Gelir?

Evlilik yoluyla vatandaşlık, 5901 sayılı Kanun’un 16. maddesinde düzenlenen başvuruya bağlı bir vatandaşlık kazanma usulüdür. Düzenlemenin amacı, gerçek ve devam eden bir aile birliği içinde bulunan yabancı eşe vatandaşlık başvurusu imkânı tanımaktır. Bu nedenle evlilik cüzdanının ibraz edilmesi tek başına yeterli görülmez; evlilik süresi, ortak hayatın gerçekliği ve kanundaki diğer koşullar idarece ayrıca araştırılır.

Başvuruda bulunan kişinin şartları taşıması, idarenin araştırma ve değerlendirme yapma yetkisini ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte ret kararı soyut ifadelerle değil, başvuru sahibinin kişisel durumu ve dosyadaki somut bilgiler üzerinden gerekçelendirilmelidir.

2. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşı Olma Şartları Nelerdir?

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 16. maddesine göre bir Türk vatandaşıyla evli olan yabancının başvuru yapabilmesi ve talebinin kabul edilebilmesi bakımından aşağıdaki şartlar önem taşır:

1. Başvuru tarihinde bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olmak,
2. Evliliğin başvuru tarihinde devam ediyor olması,
3. Aile birliği içinde yaşamak,
4. Evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak,
5. Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak.

Şartlar birbirinin alternatifi değildir. Örneğin evlilik süresinin üç yılı aşmış olması, ortak yaşam bulunmadığı veya kamu düzeni bakımından ciddi bir engel tespit edildiği takdirde tek başına kabul sonucu doğurmaz. Aynı şekilde farklı adreslerde bulunmak da her olayda otomatik ret sebebi sayılmamalıdır. İş, eğitim, sağlık veya zorunlu görevlendirme gibi nedenler belgelenerek açıklanabilir.

3. Üç Yıllık Evlilik Süresi Nasıl Hesaplanır?

Üç yıllık süre, kural olarak hukuken geçerli evlilik tarihinden başlar ve başvuru tarihinde tamamlanmış olmalıdır. Başvuru gününde iki yıl on bir ay evli olan kişinin dosyası, süre şartı tamamlanmadığı için işleme alınmaz. Evliliğin yurt dışında yapılmış olması hâlinde de evliliğin Türk nüfus kayıtlarına usulüne uygun biçimde tescil edilmesi gerekir.

Eş, evlilik tarihinde yabancı olup daha sonra Türk vatandaşlığını kazanmışsa üç yıllık sürenin başlangıcı evlilik tarihi değil, eşin Türk vatandaşlığını kazandığı tarihtir. Bu ayrım uygulamada sıkça gözden kaçmakta ve erken başvuru yapılmasına yol açmaktadır.

4. Aile Birliği İçinde Yaşama Şartı Nasıl İncelenir?

Aile birliği içinde yaşama şartı, evliliğin yalnızca kâğıt üzerinde kalıp kalmadığını belirlemeye yöneliktir. Ortak adres, birlikte sürdürülen günlük hayat, eşlerin birbirleri hakkındaki bilgileri, varsa çocuklar, ortak sorumluluklar ve evliliğin sosyal çevredeki görünümü değerlendirmede dikkate alınabilir. Eşlerle ayrı ayrı veya birlikte görüşme yapılması da bu araştırmanın bir parçasıdır.

Ancak inceleme, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğini ölçüsüz biçimde ihlal edecek şekilde yürütülemez. Geçici ayrılıklar, farklı şehirlerde çalışma veya tedavi gibi makul nedenler somut belgelerle ortaya konulmalıdır. Burada belirleyici olan tek bir belge değil, dosyanın bütünü ve açıklamaların kendi içindeki tutarlılığıdır.

5. Evlilik Birliğiyle Bağdaşmayacak Faaliyet Ne Demektir?

Bu şart, evliliğin amacına ve gerçek bir aile hayatına açıkça aykırı faaliyetleri kapsar. Sahte evlilik organizasyonu, evlilik üzerinden menfaat sağlama veya evliliğin yalnızca vatandaşlık elde etmek amacıyla kurulduğunu gösteren somut olgular bu kapsamda değerlendirilebilir. İdarenin değerlendirmesi varsayıma değil, araştırmayla elde edilen verilere dayanmalıdır.

Başvuru sahibi hakkında ileri sürülen her iddia otomatik ret nedeni değildir. İddianın güvenilirliği, güncelliği, başvuru sahibiyle bağlantısı ve aile birliğine etkisi ayrıca incelenmelidir. Gerekçesiz veya ilgisiz kayıtlara dayanan işlemler idari yargı denetimine tabidir.

6. Millî Güvenlik ve Kamu Düzeni İncelemesi

Vatandaşlık başvurularında başvuru sahibinin millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden bir hâlinin bulunup bulunmadığı araştırılır. Kesinleşmiş mahkûmiyetler, devam eden soruşturmalar, ülkeye giriş ve ikamet kayıtları ile güvenlik birimlerince elde edilen bilgiler dosyanın özelliğine göre değerlendirilebilir. Bununla birlikte her adli kaydın veya tek başına soyut bir istihbari değerlendirmenin zorunlu olarak ret sonucunu doğuracağı söylenemez.

İncelemenin kapsamı, vatandaşlık başvurusunun niteliğiyle sınırlı ve ölçülü olmalıdır. Kamu kurumlarındaki güvenlik temelli idari değerlendirmelerin farklı bir örneğini incelemek isteyenler, kişi güvenlik belgesi hakkındaki açıklamalarımıza da bakabilir.

7. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru süreci, dosyanın hazırlanmasıyla başlar. Belgelerin eksiksiz sunulmasından sonra kayıt ve ön inceleme yapılır; gerekli görülürse eksiklerin tamamlanması istenir. Ardından evliliğin gerçekliğini ve şartların bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yönelik araştırma, görüşme ve komisyon aşamaları yürütülür. Dosya, karar verilmek üzere yetkili makama gönderilir.

1. VAT-6 başvuru formu ve destekleyici belgeler hazırlanır.
2. Türkiye’de yerleşim yerindeki valiliğe, yurt dışında dış temsilciliğe müracaat edilir.
3. Başvuru kayda alınır ve belgeler yönünden incelenir.
4. Eşlerle görüşme ve aile birliği araştırması yapılabilir.
5. Arşiv ve güvenlik incelemeleri tamamlanır.
6. Yetkili makam kabul veya ret kararı verir.

8. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşı Olmak İçin Gerekli Evraklar

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel belge listesine göre dosyada, başvurunun özelliğine bağlı olarak aşağıdaki belgeler bulunmalıdır:

• İsteği belirten VAT-6 başvuru formu,
• 50×60 mm ölçülerinde, beyaz fonlu ve biyometrik iki fotoğraf,
• Hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge; vatansızlık hâlinde buna ilişkin belge ve noter onaylı Türkçe tercümesi,
• Kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği ve gerektiğinde noter onaylı Türkçe tercümesi,
• Türkiye’de yerleşim hâlinde en son tarihli ikamet tezkeresi,
• Herhangi bir suç nedeniyle kesinleşmiş mahkeme kararı bulunuyorsa onaylı örneği,
• Doğum tarihinin ay ve günü bulunmuyorsa bunların tamamlanmasına ilişkin belge veya ilgili usule uygun beyan,
• Hizmet bedelinin ödendiğini gösteren makbuz.

Yabancı makamlarca düzenlenen belgelerin tasdik ve tercüme şartları belgenin verildiği ülkeye göre değişebilir. Apostil, konsolosluk tasdiki veya noter onaylı tercüme gerekip gerekmediği dosya tesliminden önce kontrol edilmelidir. Resmî VAT-6 başvuru formuna Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün internet sitesinden ulaşılabilir.

9. Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu Nereye Yapılır?

Türkiye’de yapılacak başvurular, başvuru sahibinin yerleşim yerindeki valiliğe; yurt dışında yapılacak başvurular ise dış temsilciliklere yapılır. Başvuru şahsen yapılabileceği gibi, bu hakka ilişkin özel vekâletnameyle de yapılabilir. Posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez.

Başvurunun doğrudan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne yapılacağı yönündeki ifade uygulamada yanıltıcıdır. Genel Müdürlük merkezi süreçte görev almakla birlikte ilk müracaat makamı, yerleşim yerine göre valilik veya yurt dışı temsilciliğidir.

10. Vatandaşlık Mülakatında Neler Sorulur?

Mülakatın amacı, eşlerin evlilik birliği içinde yaşayıp yaşamadığını ve evliliğin gerçekliğini değerlendirmektir. Mevzuatta herkese sorulacak değişmez bir soru listesi bulunmaz. Eşlerin tanışma ve evlenme süreci, ortak yaşam düzeni, aileler, adres, günlük hayat ve varsa çocuklarla ilgili hususlar gündeme gelebilir.

Eşlerin her ayrıntıda aynı cümleleri kurması beklenmez. Bununla birlikte temel olaylar hakkında ciddi çelişkilerin bulunması, açıklanmayan ayrı adresler veya evliliğin yalnızca belge üzerinde kaldığını düşündüren bilgiler ek araştırmaya neden olabilir. Doğru ve açık cevap verilmesi, bilinmeyen bir hususta tahmin yürütülmemesi gerekir.

11. Yurt Dışından Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu

Yurt dışında yaşayan kişiler başvurularını Türkiye’nin dış temsilciliklerine yapabilir. Yabancı ülkede yapılan evliliğin Türk nüfus kayıtlarına işlenmiş olması, medeni hâl ve kimlik bilgilerinin dosyayla uyumlu bulunması önemlidir. Dış temsilcilik, eşlerle görüşerek kanaatini ve başvuru evrakını karar verilmek üzere ilgili mercilere iletir.

Yurt dışı belgelerindeki isim, soyadı, doğum tarihi veya medeni hâl farklılıkları işlem süresini uzatabilir. Bu nedenle tercümeler ile Türk nüfus kayıtları karşılaştırılmalı; farklılık varsa başvurudan önce düzeltilmelidir.

12. Başvurudan Sonra Türk Eşin Ölümü

Başvuru şartları mevcutken yapılan müracaatın ardından Türk vatandaşı eşin ölmesi durumunda, Kanun’un 16. maddesindeki aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Bu düzenleme, başvurudan önce üç yıllık evlilik süresini tamamlamayan kişiye doğrudan başvuru hakkı vermez. İstisna, usulüne uygun başvuru yapıldıktan sonra meydana gelen ölüm bakımından uygulanır.

13. Boşanma Vatandaşlığı Sona Erdirir mi?

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanıldıktan sonra boşanmak, vatandaşlığı kendiliğinden sona erdirmez. Evliliğin butlanına karar verilmesi hâlinde ise vatandaşlığı kazanırken iyi niyetli olan kişi vatandaşlığını korur. Sahte evlilik veya yanıltıcı beyan tespit edilmesi durumunda vatandaşlık kararının hukuki durumu ayrıca incelenebilir.

Boşanmanın aile hukuku yönünden sonuçları vatandaşlık işleminden farklıdır. Velayet, nafaka, mal rejimi ve boşanma süreci hakkında ayrıntılı bilgi için Ankara boşanma avukatı başlıklı yazımız incelenebilir.

14. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşı Olmak Ne Kadar Sürer?

Mevzuatta bütün başvurular için geçerli, kesin bir sonuçlandırma süresi öngörülmemiştir. Süre; başvurunun Türkiye’den veya yurt dışından yapılmasına, belgelerin eksiksiz olmasına, kayıtların doğrulanmasına, görüşme takvimine ve güvenlik araştırmasının kapsamına göre değişir. Bu nedenle her dosya için “kesin olarak şu kadar ayda sonuçlanır” denilmesi doğru olmaz.

Dosya uzun süre sonuçlanmıyorsa önce başvurunun hangi aşamada olduğu ve tamamlanması gereken bir belge bulunup bulunmadığı yazılı olarak sorulmalıdır. Makul süreyi aşan hareketsizlik bakımından somut dosyaya göre idari başvuru ve yargı seçenekleri ayrıca değerlendirilir.

15. Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu Neden Reddedilir?

Başvurular; üç yıllık sürenin tamamlanmaması, evliliğin sona ermesi, aile birliği içinde yaşandığının ortaya konulamaması, evlilikle bağdaşmayacak faaliyetin tespiti veya millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunduğu değerlendirmesiyle reddedilebilir. Eksik veya çelişkili belgeler de dosyanın olumsuz değerlendirilmesine yol açabilir.

Ret kararının yalnızca kalıp ifadeler içermesi, dayanakların başvuru sahibiyle bağının kurulmaması veya güncelliğini yitirmiş kayıtların açıklanmadan kullanılması, işlemin hukuka uygunluğu bakımından tartışma yaratır. Ret yazısının tebliğ tarihi ve gerekçesi dava süresi geçirilmeden incelenmelidir.

16. Vatandaşlık Başvurusunun Reddine İtiraz

Ret kararına karşı doğrudan dava açılabileceği gibi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi kapsamında, dava açma süresi içinde işlemi yapan makama veya varsa üst makama başvurularak kararın kaldırılması ya da yeniden incelenmesi istenebilir. Bu idari başvuru zorunlu değildir.

Usulüne uygun idari başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; açık veya zımni ret tarihinden sonra kalan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar. Süre hesabındaki hata hak kaybına yol açabileceğinden tebliğ ve başvuru tarihleri belge üzerinden hesaplanmalıdır.

17. Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Reddi İptal Davası

Ret kararının yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa tebliğden itibaren kural olarak 60 gün içinde iptal davası açılabilir. Nihai işlem İçişleri Bakanlığınca tesis edilmişse yetkili mahkeme çoğunlukla Ankara idare mahkemeleridir; ancak yetki, işlemi tesis eden makam ve dosyanın özelliği görülmeden kesinleştirilmemelidir.

Mahkeme vatandaşlık verilip verilmemesine doğrudan karar vermek yerine, ret işleminin hukuka uygunluğunu denetler. İptal kararı verilirse idare, mahkeme kararının gerekçesine uygun biçimde yeniden işlem tesis etmek zorundadır.

İptal davası yalnızca vatandaşlık uyuşmazlıklarında kullanılan bir yol değildir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen işlemler de aynı yargısal denetim türüne konu olabilir. Örneğin askerî personelin hukuka aykırı sicil işlemine karşı açtığı sicil iptal davası, farklı mevzuata dayanmakla birlikte idari işlemin yargısal denetimine ilişkin benzer temel ilkeleri içerir.

Vatandaşlık kararları ile kamu personeline ilişkin idari işlemler farklı mevzuata dayansa da dava açma süresi, yetkili mahkeme ve işlemin gerekçesi her iki alanda da dikkatle incelenir. Kamu personeli uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgi için memur davalarına bakan avukat başlıklı incelememize bakılabilir.

18. Vatandaşlık Başvurusunun Reddi Deport Kararı Anlamına Gelir mi?

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi, tek başına yabancının sınır dışı edileceği anlamına gelmez. Vatandaşlık başvurusu, ikamet hakkı ve sınır dışı etme işlemi birbirinden farklı hukuki süreçlerdir. Bununla birlikte kişinin geçerli ikamet izninin bulunmaması veya 6458 sayılı Kanun’da düzenlenen ayrı bir sınır dışı sebebinin gerçekleşmesi hâlinde ayrıca işlem tesis edilebilir.

Başvuru sahibi hakkında vatandaşlık kararından bağımsız bir sınır dışı etme işlemi tesis edilmişse, dava süresi ve görevli mahkeme vatandaşlık dosyasından ayrı değerlendirilmelidir. Bu konuya ilişkin ayrıntılar için deport avukatı başlıklı yazımız incelenebilir.

19. Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Hakkında Emsal Danıştay Kararı

Danıştay 10. Dairesinin 28.12.2020 tarihli, E.2016/1409 ve K.2020/6962 sayılı kararında; evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunda bulunan kişi hakkındaki ciddi nitelikteki kesinleşmiş mahkûmiyetlerin millî güvenlik ve kamu düzeni şartı bakımından değerlendirilmesi ele alınmıştır. Daire, başvuru sahibinin hürriyeti tahdit ve yağma suçlarından aldığı hapis cezalarını dikkate alarak ret işlemini hukuka uygun bulmuş ve işlemi iptal eden ilk derece kararını bozmuştur.

Karar, her adli kaydın otomatik ret nedeni olduğu anlamına gelmez. Suçun niteliği, cezanın ağırlığı, kesinleşme durumu, olayın tarihi ve kamu düzeniyle bağlantısı somut olay özelinde değerlendirilir. Güncel karar incelemesi için Danıştay Karar Arama sayfası kullanılabilir.

20. Başvuruda Sık Yapılan Hatalar

• Üç yıllık süre dolmadan başvuru yapılması,
• Türk vatandaşlığını sonradan kazanan eş bakımından sürenin yanlış tarihten hesaplanması,
• Yabancı belgelerdeki kimlik farklılıklarının giderilmemesi,
• Farklı adreslerin nedeninin belgeyle açıklanmaması,
• Önceki evlilik veya adli kayıt bilgilerinin eksik bırakılması,
• Ret kararının tebliğinden sonra idari ve yargısal sürelerin kaçırılması.

21. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

22. Kaynakça

1. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, özellikle m.16.
2. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü – Türk Vatandaşlığının Evlenme Yoluyla Kazanılması.
3. VAT-6 Başvuru Formu.
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 ve m.11.
5. Danıştay 10. Daire, E.2016/1409, K.2020/6962, 28.12.2020.