Uzman Erbaşlarda Kendisinden İstifade Edilememe Nedeniyle Sözleşmenin Feshi: Koşullar, AYM Kararı ve İptal Davası

Uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshi; 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesinin 2. fıkrası kapsamında, atandığı kadro görev yeriyle ilgili bir kurs veya eğitime gönderilen uzman erbaşın bu eğitimde başarısız olması ya da istifade edilemeyeceğinin anlaşılması halinde sözleşme süresine bakılmaksızın uygulanan bir ilişik kesme işlemidir. Ancak Anayasa Mahkemesi, istifade edilememe hallerinin yönetmeliğe bırakılmasını düzenleyen hükmü 01.06.2022 tarihinde oybirliğiyle iptal etmiş; bu karar hukuki süreçleri köklü biçimde etkilemektedir.

Bu yazımızda da sizlere; uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshedilmesini, söz konusu fesih sonrasında hangi davanın nereye açılması gerektiği, Anayasa Mahkemesinin “Kendisinden İstifade Edilememe” hükmüne ilişkin iptal etmiş olduğu maddeyi açıklayacağız.

Uzman Erbaşlarda Kendisinden İstifade Edilememe Nedeniyle Sözleşmenin Feshi Nedir?

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesinin 2. fıkrası; atandığı kadro görev yeriyle ilgili olarak üç ay veya daha uzun süreli bir kurs ya da eğitime gönderilen uzman erbaşların bu eğitimde başarısız olması veya kendisinden istifade edilemeyeceğinin anlaşılması halinde barışta sözleşme süresine bakılmaksızın TSK ile ilişiklerinin kesileceğini düzenlemektedir.

Bu hüküm iki ayrı fesih gerekçesini birlikte düzenlemektedir. Birincisi kurs veya eğitimde başarısızlık; ikincisi ise istifade edilememe. Her iki gerekçe de 60 günlük iptal davası süresi içinde yargı denetimine tabidir.

Feshin Uygulanabilmesi İçin Gerekli Koşullar

Uzman erbaşın ‘kendisinden istifade edilememe’ nedeniyle sözleşmesinin feshedilebilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Bu koşullardan herhangi biri eksikse fesih işlemi hukuka aykırı hale gelir.

Koşul 1: Kadro Görev Yeriyle İlgili Eğitim

Bu koşul uygulamada en sık atlanandır. Uzman erbaşın gönderildiği kurs veya eğitimin atandığı kadro görev yeriyle doğrudan ilgili olması zorunludur. Kadro görev yeriyle ilgisi bulunmayan bir eğitimde başarısız olunması ya da istifade edilememe tespiti yapılması halinde bu hükme dayanılarak sözleşme feshedilemez. Böyle bir fesih işlemi idari işlemin ‘sebep’ unsurundan sakatlanmış olması nedeniyle iptal davasında güçlü bir gerekçe oluşturur.

Koşul 2: En Az 3 Aylık Eğitim Süresi

Kanun; üç ay ve daha uzun süreli kurs veya eğitimleri bu hükmün kapsamına almıştır. Üç aydan kısa süren bir eğitimde yaşanan başarısızlık ya da istifade edilememe tespiti, bu madde kapsamında sözleşme feshine dayanak oluşturamaz. Eğitim süresinin belgelenmesi ve bu sürenin 3 ayın altında olduğunun ispatlanması savunmada birincil argüman olarak öne çıkarılmalıdır.

Koşul 3: İstifade Edilemeyeceğinin Anlaşılması

Bu koşul en soyut ve dolayısıyla en tartışmalı olanıdır. İdarenin ‘istifade edilememe’ kanaatine ulaşması soyut bir değerlendirmeye değil, somut bilgi ve belgelere dayanmak zorundadır. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararıyla birlikte bu koşulun yönetmeliğe bırakılması artık mümkün değildir; bu da denetim standardını yükseltmektedir.

Uzman Erbaş Kimdir? — Uzman Çavuş ve Uzman Onbaşı

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 3. maddesine göre uzman erbaş iki alt statüden oluşmaktadır:

Uzman Çavuş

En az lise veya dengi okul mezunu çavuşlar ya da en az ilköğretim okulu mezunu olup muvazzaflık hizmetini çavuş rütbesiyle tamamlayanlardan, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin devamlılık arz eden teknik ve kritik görev yerlerinde veya çavuş kadro görev yerlerinde kanun esaslarına göre istihdam edilenler ile yönetmelikte belirtilen esaslara göre uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa geçirilenlerdir.

Uzman Onbaşı

En az ilköğretim okulu veya dengi okul mezunu olup muvazzaflık hizmetini tamamladıktan sonra Türk Silahlı Kuvvetleri’nin devamlılık arz eden teknik ve kritik uzmanlık görev yerlerinde istihdam edilenlerdir.

Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararı — 01.06.2022

Bu makalenin en kritik bölümüdür. Anayasa Mahkemesi; 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesinin 3. fıkrasında ve 19. maddesinde yer alan ‘kendilerinden istifade edilememe’ ibarelerini 01.06.2022 tarihinde oybirliğiyle Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir.

İptal Gerekçesi

Anayasa Mahkemesi’nin gerekçesi iki temel ilkeye dayanmaktadır. Birincisi kanunilik ilkesi: Anayasa’nın 13. ve 128. maddeleri uyarınca kamu görevlilerinin görevden uzaklaştırılması da dahil olmak üzere kamu hizmetlerinde kalma hakkına ilişkin sınırlamalar kanunla yapılmak zorundadır. İkincisi belirlilik ilkesi: Temel haklara sınırlama getiren düzenlemelerin keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olması gerekmektedir.

Söz konusu hükümler ise istifade edilememe hallerini herhangi bir yasal çerçeve çizmeksizin ve temel ilkeleri belirlemeksizin doğrudan yönetmeliğe bırakmıştı. Bu durum; temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğiyle bağdaşmamaktadır.

İptal Kararının Yürürlük Tarihi

Anayasa Mahkemesi; iptal kararının Resmi Gazete‘de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe gireceğine hükmetti. Bu süre; kanun koyucuya ortaya çıkan hukuki boşluğu doldurmak için tanınan geçiş süresiydi.

İptal Kararının Hukuki Sonuçları ve Savunmaya Etkisi

Anayasa Mahkemesi kararı; bu karardan sonra açılan davalarda ve bazı devam eden davalarda önemli sonuçlar doğurmaktadır.

Yönetmeliğe Dayalı Fesihlere İtiraz İmkânı

AYM kararından önce ‘istifade edilememe’ hallerini yönetmelik belirliyordu. Söz konusu yönetmelik hükümleri, AYM kararıyla birlikte anayasal dayanak yitirdi. Bu durum; yönetmelikte belirlenen istifade edilememe hallerine dayanılarak yapılan fesih işlemlerinin hukuki dayanağının zayıfladığı anlamına gelir.

Savunmada Kullanılabilecek Argümanlar

▸  Fesih kararı, yönetmeliğin iptal edilen hükmüne dayanıyorsa bu husus iptal davasında açıkça öne sürülmelidir.

▸  İdare, istifade edilememe gerekçesini kanunla belirlenen ölçütlere değil yönetmeliğe dayandırmışsa işlem yasal dayanaktan yoksundur.

▸  Anayasa’nın 13. maddesindeki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesinin ihlal edildiği argümanı güçlü bir iptal gerekçesi oluşturur.

Sözleşmesi Feshedilen Uzman Erbaş Ne Yapabilir?

Kendisinden istifade edilememe gerekçesiyle sözleşmesi feshedilen uzman erbaşın iki temel hukuki yolu bulunmaktadır.

İptal Davası — 60 Günlük Süre

Fesih işleminin tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması halinde yargı yolu kapanır. Dava kazanıldığında fesih işlemi geçmişe etkili olarak ortadan kalkar; personelin statüsü iade edilir ve özlük hakları geri kazanılır.

İptal Davasında En Güçlü Gerekçeler

▸  Eğitimin kadro görev yeriyle ilgisinin bulunmaması — sebep unsuru sakatlığı.

▸  Eğitim süresinin 3 ayın altında olması — kapsam dışılık.

▸  İstifade edilememe gerekçesinin somut bilgi ve belgeyle desteklenmemiş olması.

▸  Fesih kararının AYM tarafından iptal edilen yönetmelik hükmüne dayanması.

▸  Savunma hakkının kullandırılmamış olması — usul sakatlığı.

Yürütmeyi Durdurma Talebi

Uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshi kararından dolayı mağduriyetin sürdüğü durumlarda  özlük haklarından yoksun kalma, yeni iş arayışı, sosyal güvenlik kaybı — dava dilekçesiyle birlikte yürütmeyi durdurma talebinde bulunulması önerilir. Mahkeme bu talebi 2-8 hafta içinde sonuçlandırabilir ve nihai karar beklenirken feshin etkisi askıya alınabilir.

Sıkça Sorulan Sorular – Uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshi

Uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshi nedir?

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu m.12/2 kapsamında; kadro görev yeriyle ilgili en az 3 aylık bir kursa gönderilen ve bu kursta istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşın sözleşmesinin, sözleşme süresine bakılmaksızın barışta feshedilmesidir.

Her kurs başarısızlığında sözleşme feshedilebilir mi?

Hayır. Sözleşmenin feshedilebilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur: eğitimin kadro görev yeriyle ilgili olması, en az 3 ay süreli olması ve bu eğitimde istifade edilemeyeceğinin somut biçimde anlaşılmış olması. Bu koşullardan herhangi biri eksikse fesih işlemi hukuka aykırıdır.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı ne anlama geliyor?

AYM, 01.06.2022 tarihinde, istifade edilememe hallerinin belirlenmesini yönetmeliğe bırakan hükümü Anayasa’ya aykırı bularak oybirliğiyle iptal etti. Bu karar; yönetmeliğe dayalı fesih işlemlerinin hukuki dayanağını zayıflattı ve iptal davalarında güçlü bir argüman zemini oluşturdu.

Uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshi durumunda ne kadar süre içinde dava açmalıyım?

Fesih kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilmesi halinde yargı yolu kapanır.

Dava kazanılırsa ne olur?

Mahkemenin iptal kararı vermesi halinde fesih işlemi geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Personelin statüsü iade edilir ve mahrum kaldığı özlük hakları (maaş, sosyal güvenlik vb.) yasal faiziyle birlikte ödenir.

Son Söz

Uzman erbaşlarda kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşmenin feshi; koşulları kanunla sıkı biçimde belirlenmiş, Anayasa Mahkemesi kararıyla daha da güçlenen bir dava alanıdır. Fesih işleminin üç koşuldan birini ya da birkaçını karşılayıp karşılamadığı, AYM kararının somut davaya etkisi ve savunma stratejisinin nasıl kurgulanacağı; her dava için ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken teknik meselelerdir. Fesih kararı tebliğ edildiğinde 60 günlük süreyi kaçırmadan bir idare hukuku avukatına başvurmanızı öneririm.

Yasal Kaynaklar

• 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu m.12/2 — Kendisinden istifade edilememe nedeniyle sözleşme feshi
• 3269 sayılı Kanun m.3/1-c — Uzman erbaşın tanımı (uzman çavuş ve uzman onbaşı)
• Anayasa Mahkemesi — 01.06.2022 tarihli karar — 3269 sayılı Kanun m.12/3 ve m.19 iptal
• Anayasa m.13 — Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında kanunilik ilkesi
• Anayasa m.70 — Kamu hizmetine girme hakkı
• Anayasa m.128 — Kamu görevlilerinin statüsünün kanunla düzenlenmesi
• 2577 sayılı İYUK m.7 — İptal davası açma süresi (60 gün)