Soruşturma iznine itiraz, asker kişi hakkında askerî suç nedeniyle verilen soruşturma izni kararının yetkili yargı merciince incelenmesini sağlayan özel bir kanun yoludur. Asker kişiler bakımından temel düzenleme, 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun Ek 15. maddesidir. Bu düzenlemeye göre itiraz süresi kararın bildirilmesinden itibaren 10 gündür. General ve amiraller hakkındaki başvuruları Danıştay Birinci Dairesi; diğer asker kişiler hakkındaki başvuruları ise izin vermeye yetkili merciin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi inceler.
Kısa cevap: Asker kişi hakkında verilen soruşturma izni veya soruşturma izni verilmemesi kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde itiraz edilebilir. İtirazlar öncelikle incelenir, en geç üç ay içinde karara bağlanır ve verilen karar kesindir.
Soruşturma izni kararı; isnadın niteliği, izin vermeye yetkili makam, ön incelemenin kapsamı, tebliğ tarihi ve itiraz mercii birlikte değerlendirilerek incelenmelidir. Özellikle askerî suçlar bakımından genel kamu görevlisi soruşturma usulü ile asker kişiler için getirilen özel usulün birbirine karıştırılmaması gerekir. Detaylı bilgi için askeri avukat ile iletişime geçiniz.
Soruşturma İzni Nedir?
Soruşturma izni, kanunun izin sistemine bağladığı suçlar yönünden Cumhuriyet savcılığının ceza soruşturmasına devam edebilmesi için yetkili makam tarafından verilen karardır. Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 uyarınca asker kişilerin işledikleri askerî suçların soruşturulması izne tabidir.
İzin sistemi, isnadın esasının bağımsız bir mahkeme tarafından karara bağlanması anlamına gelmez. Yetkili makam, ön inceleme sonucunda ceza soruşturması yürütülmesini gerektirecek nitelikte bilgi ve bulgu bulunup bulunmadığını değerlendirir. Bu nedenle soruşturma izni verilmesi, kişinin suçlu olduğu veya hakkında mutlaka kamu davası açılacağı anlamına gelmez.
Soruşturma İznine İtiraz Bölge İdare Mahkemesi
General ve amiraller dışındaki asker kişiler hakkında verilen soruşturma izni kararlarına yönelik başvuruları, izin vermeye yetkili merciin yargı çevresinde bulunan bölge idare mahkemesi inceler. Yetkili mahkeme belirlenirken asker kişinin ikametgâhı değil, soruşturma iznini vermeye yetkili makamın bulunduğu yer esas alınır.
General ve amiraller yönünden ise itiraz mercii Danıştay Birinci Dairesidir. Her iki durumda da itiraz, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde yapılmalı; başvuruda kararın tarih ve sayısı, tebliğ tarihi ve hukuka aykırılık nedenleri açıkça gösterilmelidir.
Soruşturma İznine İtiraz Dilekçesi
Soruşturma iznine itiraz dilekçesi; izin kararının neden kaldırılması gerektiğini somut olay, ön inceleme belgeleri ve uygulanacak mevzuat üzerinden açıklamalıdır. Yalnızca suçlamanın kabul edilmediğinin belirtilmesi yeterli değildir. Yetki hatası, eksik inceleme, delillerin değerlendirilmemesi, gerekçe yetersizliği ve fiilin askerî suç niteliği taşımaması gibi itiraz nedenleri dosyaya özgü biçimde ortaya konulmalıdır.
Dilekçeye soruşturma izni kararı, tebliğ belgesi ve itiraz nedenlerini destekleyen belgeler eklenmelidir. On günlük hak düşürücü nitelikteki süre gözetilerek dilekçenin süresinde kayda alınması ve başvuru belgesinin saklanması önemlidir.
Askerî Suçlarda Soruşturma İzni ve Ek Madde 15
Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15; soruşturma iznini vermeye yetkili makamı, ön incelemenin yürütülmesini, karar süresini, itiraz süresini ve görevli yargı merciini özel olarak düzenlemektedir. Maddede hüküm bulunmayan durumlarda 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Bu sebeple asker kişiler hakkındaki bir soruşturma izni kararında öncelikle Ek Madde 15 uygulanmalı; 4483 sayılı Kanun ise yalnızca özel düzenlemede hüküm bulunmayan konularda tamamlayıcı olarak dikkate alınmalıdır.
Hangi Hâllerde Soruşturma İzni Aranmaz?
Asker kişilerin işlediği her fiil için soruşturma izni aranacağı söylenemez. Ek Madde 15 ve ilgili mevzuat uyarınca başlıca istisnalar şunlardır:
- Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde soruşturma genel hükümlere göre yürütülür.
- 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrasında bulunan suçlar yönünden soruşturma ve kovuşturma genel hükümlere tabidir.
- İsnat edilen fiilin askerî suç olmaması hâlinde, olayın özelliğine göre genel ceza soruşturması veya başka bir özel soruşturma usulü gündeme gelebilir.
Bu nedenle yalnızca şüphelinin asker kişi olması, tek başına Ek Madde 15’in uygulanması için yeterli değildir. İsnat edilen fiilin hukuki niteliği ayrıca belirlenmelidir.
Asker Kişiler Hakkında Soruşturma İznini Kim Verir?
Temel kural olarak soruşturma izni; asgari tugay komutanı veya eşidi askerî kurum amiri olmak üzere, asker kişinin görev yaptığı birlik komutanı ya da askerî kurum amiri tarafından bizzat verilir. Bu kişilerin yokluğunda yetki vekilleri tarafından kullanılır.
Ek Madde 15’te görev yerine ve kişinin statüsüne göre özel yetki kuralları da bulunmaktadır:
- Genelkurmay Başkanlığı, Kuvvet Komutanlıkları ve Millî Savunma Üniversitesi dışındaki Millî Savunma Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı ve ilgili kurumlarda görev yapan asker kişiler hakkında izin, Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.
- General ve amiraller hakkında izin, görev yeri dikkate alınarak Genelkurmay Başkanının veya ilgili Kuvvet Komutanının teklifi üzerine ya da resen Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.
- Geçici görevlendirilen veya harekât komutasına verilen asker kişiler hakkında izin, görev devam ettiği sürece geçici görev yapılan birlik veya kurumun bağlı olduğu yetkili komutan ya da kurum amiri tarafından verilir.
- Kanunda aksi yazılı olmadıkça askerî birlik veya kurum dışında görevlendirilen asker kişiler hakkında izin, görev süresince Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.
- Uluslararası anlaşmalar kapsamında bulunan yabancı asker kişilerin askerî suçları hakkında izin, Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.
Yetkisiz makam tarafından karar verilmesi, soruşturma izni kararının hukuka uygunluğunu doğrudan etkileyebilir. İtiraz hazırlanırken kişinin suç tarihindeki görevi, geçici görevlendirme durumu, bağlı bulunduğu birlik ve karar veren makam birlikte kontrol edilmelidir.
Ön İnceleme Nasıl Yapılır?
İzin vermeye yetkili merci, ihbar veya şikâyeti işleme koyduğunda ön inceleme başlatır. Ön inceleme bizzat yapılabileceği gibi, hakkında inceleme yapılan kişinin üstü konumundaki bir asker kişiye de yaptırılabilir. Yetkili makam, gerekli gördüğünde en az üç asker kişiden oluşan bir heyet görevlendirebilir.
Ön inceleme; isnat edilen somut olayın, mevcut belge ve kayıtların, tanık anlatımlarının ve ilgilinin savunmasının değerlendirilmesine dayanmalıdır. Kararın yalnızca şikâyet veya soyut kanaat üzerinden kurulması; lehe delillerin toplanmaması, olayla bağlantısı olmayan değerlendirmelere dayanılması ya da çelişkilerin giderilmemesi, itirazda ileri sürülebilecek hukuka aykırılıklar arasında yer alabilir.
Firar ve İzin Tecavüzünde İfade Alınması
Ek Madde 15’e 7415 sayılı Kanun ile eklenen hükme göre; firar ve izin tecavüzü gibi, hakkında ön inceleme yapılan kişinin bulunamaması nedeniyle ifade almayı imkânsız hâle getiren zorunlu durumlarda ilgilinin ifadesi alınmayabilir. Bu istisna, kişinin sırf çağrıya yanıt vermemesi varsayımına değil, ifade alınmasını gerçekten imkânsız kılan zorunlu hâlin varlığına dayanmalıdır.
Soruşturma İzni Kararı Kaç Günde Verilir?
Yetkili merci, suçun işlendiğini öğrendiği tarihten itibaren ön inceleme dâhil en geç 30 gün içinde soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi yönünde karar vermelidir. Zorunlu hâllerde bu süre, 15 günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir.
Karar; Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılana ve varsa şikâyetçiye bildirilir. İtiraz süresinin başlangıcı bakımından kararın öğrenildiği varsayılan tarih değil, usulüne uygun tebliğ tarihi esas alınmalıdır.
Soruşturma İznine İtiraz Nasıl Yapılır?
Soruşturma iznine itiraz, kararı veren makama yöneltilen sıradan bir idari başvuru değildir. Başvuru, kanunda gösterilen Danıştay dairesi veya bölge idare mahkemesi tarafından incelenen özel bir itiraz yoludur. Dilekçede kararın neden hukuka aykırı olduğu somut olay, mevzuat ve dosya kapsamındaki belgeler üzerinden açıklanmalıdır.
İtiraz nedenleri dosyaya göre değişmekle birlikte aşağıdaki hususlar özellikle incelenebilir:
- Kararın yetkisiz makam tarafından verilmesi,
- İsnat edilen fiilin askerî suç niteliğinde olmaması,
- Ön incelemenin eksik veya tek yönlü yürütülmesi,
- Lehe delillerin toplanmaması ya da değerlendirilmemesi,
- Kararın somut ve denetlenebilir gerekçe içermemesi,
- İsnat ile toplanan deliller arasında yeterli bağlantı bulunmaması,
- Kişi, fiil, tarih veya görev yeri yönünden maddi hata yapılması,
- Usulüne uygun bir ön inceleme yapılmadan karar verilmesi,
- Zamanaşımı veya soruşturma şartlarıyla ilgili hususların göz ardı edilmesi.
İtiraz dilekçesi, olayla ilgisi bulunmayan genel açıklamalar yerine her hukuka aykırılığı ilgili belgeyle ilişkilendirmelidir. Kararın tamamına itiraz edilebileceği gibi birden fazla isnat varsa yalnızca belirli fiillere ilişkin kısma da itiraz edilmesi mümkündür.
Soruşturma İznine İtiraz Süresi Kaç Gündür?
Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15’e göre itiraz süresi, kararın ilgiliye tebliğinden itibaren 10 gündür. Sürenin kısa olması nedeniyle tebliğ belgesi, tebliğ tarihi ve sürenin son günü başvuru hazırlanmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Süre uyarısı: On günlük süre geçirildiğinde karar kesinleşebilir. Bu nedenle ayrıntılı dosya incelemesinin tamamlanması beklenirken süre kaçırılmamalı; mevcut bilgi ve belgelerle süresinde başvuru yapılmalıdır.
Yetkili İtiraz Mercii Nasıl Belirlenir?
Asker kişiler hakkındaki itiraz merci, kişinin rütbesine göre belirlenir:
| Hakkında karar verilen kişi | İtirazı inceleyen merci | Süre |
|---|---|---|
| General ve amiraller | Danıştay Birinci Dairesi | Tebliğden itibaren 10 gün |
| Diğer asker kişiler | İzin vermeye yetkili merciin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi | Tebliğden itibaren 10 gün |
Yetkili bölge idare mahkemesi belirlenirken asker kişinin ikametgâhı değil, soruşturma izni vermeye yetkili merciin bulunduğu yargı çevresi esas alınır. Bu nedenle dilekçede yanlış mahkemenin gösterilmemesi için kararın hangi yetkili makam tarafından verildiği kontrol edilmelidir.
Dilekçenin idari makama teslim edilmesi ile itirazı incelemeye yetkili merci aynı şey değildir. Dilekçe, usulüne uygun şekilde yetkili yargı merciine sunulmak üzere ilgili makam aracılığıyla verilebilse dahi itiraz hakkında karar verme yetkisi ilgili bölge idare mahkemesine veya Danıştay Birinci Dairesine aittir.
İtiraz Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
Soruşturma iznine itiraz dilekçesi, olayın özelliklerine göre hazırlanmalıdır. Başka bir dosyaya ait örnek dilekçenin yalnızca isim ve tarihleri değiştirilerek kullanılması; yetki, süre, suç vasfı ve delil değerlendirmesi yönünden hak kaybına yol açabilir.
Dilekçede genel olarak şu bölümler bulunmalıdır:
- Yetkili bölge idare mahkemesi veya Danıştay dairesinin adı,
- İtiraz edenin kimlik, görev ve iletişim bilgileri,
- İtiraz edilen kararın tarih ve sayısı,
- Kararın tebliğ tarihi,
- İsnat edilen fiil ve ön inceleme sürecinin özeti,
- Usule ve esasa ilişkin itiraz nedenleri,
- Deliller ve ekler,
- Soruşturma izni kararının kaldırılması veya verilmemesine ilişkin kararın kaldırılması talebi.
Soruşturma İznine İtiraz Dilekçesi Örneği
… BÖLGE İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
İTİRAZ EDEN: Ad, soyad, rütbe ve iletişim bilgileri
KARARI VEREN MAKAM: …
KARARIN TARİH VE SAYISI: …
TEBLİĞ TARİHİ: …
KONU: … tarih ve … sayılı soruşturma izni kararına, 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 uyarınca itirazlarımızın sunulmasından ibarettir.
AÇIKLAMALAR:
1. İtiraza konu kararda tarafıma … fiili isnat edilmiştir.
2. Ön inceleme sırasında … delili toplanmamış/değerlendirilmemiştir.
3. Karar, … nedenleriyle usule ve hukuka aykırıdır.
HUKUKİ NEDENLER: 1632 sayılı Kanun Ek Madde 15, 4483 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Soruşturma izni kararı, tebliğ belgesi, ön inceleme evrakı ve diğer belgeler.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle … tarih ve … sayılı soruşturma izni kararının kaldırılmasına karar verilmesini saygıyla arz ederim.
Bu taslak yalnızca dilekçenin temel yapısını göstermektedir. Somut olayın suç tipi, kararın içeriği ve ön inceleme dosyasındaki deliller görülmeden hazır bir metnin doğrudan kullanılması uygun değildir.
Soruşturma İznine İtiraz Dilekçesi Nereye Verilir?
Dilekçe, kararda gösterilen kanun yolu ve yetkili merci kontrol edilerek sunulmalıdır. Avukat tarafından takip edilen dosyalarda elektronik başvuru imkânı, dosyanın ve ilgili yargı merciinin UYAP’taki işlem türüne göre değerlendirilir. Fizikî başvurularda dilekçenin havale tarihi ile evrak kayıt numarası muhafaza edilmelidir.
Başvurunun doğrudan yetkili bölge idare mahkemesine mi, başka bir mahkeme veya makam aracılığıyla mı yapılacağı somut dosyanın durumuna göre belirlenmelidir. Başvuru biçimine ilişkin tereddüt bulunması, 10 günlük sürenin kaçırılmasına yol açmamalıdır.
Soruşturma İznine İtiraz Kaç Günde Sonuçlanır?
Ek Madde 15 uyarınca itirazlar öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. Bölge idare mahkemesi veya Danıştay Birinci Dairesi tarafından itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Üç aylık inceleme süresi ile 10 günlük başvuru süresi birbirinden farklıdır. On günlük süre başvurunun yapılmasına; üç aylık süre ise yetkili yargı merciinin itirazı karara bağlamasına ilişkindir.
Soruşturma İznine İtiraz Soruşturmayı Durdurur mu?
Ek Madde 15’e göre sırf askerî suçlara ilişkin verilen soruşturma iznine itiraz edilmesi, soruşturma işlemlerini engellemez. Bu özel hüküm nedeniyle “itiraz edildiğinde her durumda soruşturmanın sonucu beklenir” şeklinde genel bir değerlendirme doğru değildir.
Fiilin sırf askerî suç olup olmadığı, soruşturma işlemlerinin kapsamı ve hâkim kararı gerektiren tedbirler ayrıca değerlendirilmelidir. İtirazın kabul edilerek soruşturma izni kararının kaldırılması hâlinde, izin şartına bağlı soruşturmanın hukuki dayanağı ortadan kalkar.
Soruşturma İzni Verilirse Ne Olur?
Soruşturma izni verilmesi, Cumhuriyet başsavcılığının izin kapsamındaki fiil hakkında soruşturma yürütmesine imkân sağlar. Savcılık delilleri toplar; soruşturma sonunda yeterli şüphe bulunursa iddianame düzenleyebilir, bulunmazsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir.
İzin kararı bir mahkûmiyet kararı değildir. Ceza sorumluluğu ancak bağımsız mahkeme önünde yürütülecek yargılama ve kesinleşen hüküm sonucunda belirlenebilir.
Soruşturma İzni Verilmezse Ne Olur?
Soruşturma izni verilmemesi hâlinde, izin şartına tabi fiil yönünden savcılık soruşturmasına devam edilemez. Ancak kararın Cumhuriyet başsavcılığına ve varsa şikâyetçiye bildirilmesi gerekir. İzin verilmemesi kararına karşı kanunda öngörülen kişiler, tebliğden itibaren 10 gün içinde yetkili bölge idare mahkemesine veya general ve amiraller yönünden Danıştay Birinci Dairesine itiraz edebilir.
İtirazın reddedilmesiyle izin verilmemesi kararı kesinleşir. İtiraz kabul edilirse soruşturma izni verilmesi sonucunu doğuran karar doğrultusunda ceza soruşturması yürütülür.
4483 Sayılı Kanun ile Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 Arasındaki Fark
4483 sayılı Kanun, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar bakımından genel izin usulünü düzenler. Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 ise asker kişilerin işledikleri askerî suçlar yönünden özel hükümdür.
| Konu | Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 | 4483 sayılı Kanun |
|---|---|---|
| Kapsam | Asker kişilerin askerî suçları | Memur ve diğer kamu görevlilerinin görev sebebiyle işledikleri suçlar |
| İtiraz süresi | 10 gün | 10 gün |
| Asker kişilerde merci | General ve amiraller için Danıştay Birinci Dairesi; diğer asker kişiler için bölge idare mahkemesi | Ek Madde 15’te hüküm bulunmayan hâllerde tamamlayıcı olarak uygulanır |
| İtirazın etkisi | Sırf askerî suçlarda soruşturma işlemlerini engellemez | Genel usul uygulanır |
Mevzuatın güncel metnine 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu ve 4483 sayılı Kanun bağlantılarından ulaşılabilir.
Soruşturma İznine İtiraz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Soruşturma iznine itiraz süresi ne zaman başlar?
Süre, soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi kararının ilgili kişiye usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar ve 10 gündür.
Asker kişi soruşturma iznine nereye itiraz eder?
General ve amiraller için Danıştay Birinci Dairesi; diğer asker kişiler için soruşturma izni vermeye yetkili makamın yargı çevresinde bulunan bölge idare mahkemesi görevlidir.
Soruşturma iznine itiraz kaç günde sonuçlanır?
İtiraz öncelikle incelenir ve kanuna göre en geç üç ay içinde kesin olarak karara bağlanır.
İtiraz edilmesi askerî ceza soruşturmasını durdurur mu?
Sırf askerî suçlara ilişkin verilen soruşturma iznine itiraz edilmesi soruşturma işlemlerini engellemez. Diğer durumlarda suçun niteliği ve uygulanacak özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Soruşturma izni verilmesi suçun sabit olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. İzin kararı yalnızca ceza soruşturmasının yürütülmesine imkân verir. Suçun sabit olup olmadığı ceza yargılaması sonunda belirlenir.
Soruşturma izni kararına karşı iptal davası mı açılır?
Hayır. Ek Madde 15’te düzenlenen yol, klasik bir idari iptal davası değil, özel nitelikteki itiraz yoludur. Başvuru 10 günlük süre içinde kanunda belirtilen yargı merciine yapılır.
Yanlış bölge idare mahkemesine başvurmak sorun olur mu?
Yetki ve süre yönünden risk doğurabilir. Yetkili mahkeme, asker kişinin ikametgâhına göre değil, soruşturma izni vermeye yetkili merciin yargı çevresine göre belirlenir.
Soruşturma İznine İtirazda Hukuki Destek
Soruşturma iznine itiraz süresinin 10 günle sınırlı olması; izin veren makamın, suçun askerî niteliğinin ve ön inceleme dosyasının kısa sürede birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Özellikle yetki, eksik inceleme, gerekçe ve delil bağlantısı yönünden yapılacak değerlendirme, itirazın sonucunu etkileyebilir.
Reform Hukuk Bürosu, askerî ceza soruşturmaları ve asker kişiler hakkındaki idari süreçlerde hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır. Konuya ilişkin diğer açıklamalar için askerî avukat sayfamızı inceleyebilir veya Reform Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Her dosya; isnat edilen fiil, karar tarihi, tebliğ şekli, görev yeri ve ön inceleme belgeleri üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.
Sıradaki Makalemiz:
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
