Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası İptali

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası iptali, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında verilen disiplin cezasının idari itiraz veya idare mahkemesinde açılan iptal davası sonucunda ortadan kaldırılmasını ifade eder. Uygulamada kademe durdurma cezası olarak da anılan bu yaptırım, memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin fiilin ağırlığına göre bir ila üç yıl durdurulması sonucunu doğurur. Cezanın iptal edilip edilemeyeceği; isnadın 657 sayılı Kanun’un 125/D bendine uyup uymadığı, soruşturmanın süresinde yürütülmesi, savunma hakkının kullandırılması, yetkili makam ve deliller üzerinden değerlendirilir.

1. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Nedir?

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bulunduğu kademedeki ilerlemesinin fiilin ağırlığına göre bir ila üç yıl durdurulmasıdır. Ceza, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125/D’de düzenlenmiştir.

Bu yaptırım yalnızca derece ve kademe ilerlemesini geçici olarak etkileyen teknik bir kayıt değildir. Memurun mali ve mesleki durumuna, belirli yönetici kadrolarına atanabilmesine ve özlük dosyasına doğrudan yansır. Bu sebeple cezanın dayanağı olan fiil ile soruşturma sürecindeki usul işlemleri aynı dosya içinde incelenmelidir.

2. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası İptali

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası iptali, hukuka aykırı disiplin işleminin önce idari itiraz yoluyla veya doğrudan idari yargıda kaldırılmasının istenmesidir. Mahkeme, idarenin personelin kusurlu olup olmadığına ilişkin değerlendirmesini sınırsız bir takdir alanı olarak kabul etmez. İşlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları hukuka uygun olmalıdır.

Cezanın iptali için yalnızca “ceza ağırdır” denilmesi yeterli değildir. Dosyada hangi hukuka aykırılığın bulunduğu gösterilmelidir. Fiilin kanundaki disiplin suçuna uymaması, isnadın delille kanıtlanamaması, savunma hakkının gereği gibi kullandırılmaması, zamanaşımı veya yanlış makam tarafından karar verilmesi iptal sonucunu doğurabilecek başlıca nedenlerdir.

3. Kademe Durdurma Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

Kademe durdurma cezasına itiraz, ceza kararının memura tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde Yüksek Disiplin Kuruluna yapılır. Yedi günlük süre kısa olduğu için tebliğ belgesi alınır alınmaz soruşturma raporu, savunma istemi, savunma dilekçesi ve ceza kararının gerekçesi birlikte incelenmelidir.

İtiraz dilekçesinde olayın baştan sona tekrar edilmesi yerine hukuki sorunlar açıkça sınıflandırılmalıdır. Fiilin sübut bulmaması, yanlış bent uygulanması, savunma süresinin eksik verilmesi, soruşturmacının tarafsızlığı, lehe delillerin toplanmaması ve geçmiş hizmetlerin değerlendirilmemesi ayrı başlıklarla açıklanabilir.

Yüksek Disiplin Kurulu, itirazı kendisine ulaştığı tarihten itibaren 30 gün içinde karara bağlar. İtirazın kabulü hâlinde ceza hafifletilebilir veya tamamen kaldırılabilir. İdari itiraz, dava açma süresinin hesabını etkileyebileceğinden başvuru ve karar tarihleri evrak kayıtlarıyla muhafaza edilmelidir.

4. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Hangi Durumlarda Verilir?

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, 657 sayılı Kanun’un 125/D bendinde sınırlı biçimde sayılan fiiller nedeniyle verilebilir. İdare, bu bentte bulunmayan bir davranışı benzetme yoluyla yeni bir disiplin suçu hâline getiremez. Bununla beraber Kanun’un nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer fiillere ilişkin hükmü ile özel personel mevzuatı somut dosyada ayrıca incelenmelidir.

657 sayılı Kanun m.125/D kapsamında başlıca fiiller şunlardır:

• Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek,
• Özürsüz ve kesintisiz olarak üç ila dokuz gün göreve gelmemek,
• Göreviyle ilgili herhangi bir şekilde çıkar sağlamak,
• Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü ya da aşağılayıcı fiil ve hareketlerde bulunmak,
• Görev yeri sınırları içindeki bir yeri izinsiz toplantı, tören veya benzeri amaçla kullanmak ya da kullandırmak,
• Gerçeğe aykırı rapor veya belge düzenlemek,
• Ticaret yapmak veya memura yasaklanan başka kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,
• Görevin yerine getirilmesinde ayrımcılık yapmak veya kişilerin yararını ya da zararını hedefleyen davranışlarda bulunmak,
• Kanunda belirtilen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak,
• Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak,
• Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşlarına veya iş sahiplerine hakaret etmek ya da bunları tehdit etmek,
• Diplomatik statüden yararlanarak yurt dışında Devletin itibarını zedeleyecek biçimde borçlanmak,
• Verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,
• Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

5. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasını Kim Verir?

657 sayılı Kanun m.126 uyarınca kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir tarafından verilir. İl disiplin kurulunun kararına dayanan hâllerde ceza vali tarafından uygulanır. Özel kanunların yetkili makamı farklı biçimde düzenlediği durumlar saklıdır.

Disiplin amirinin tek başına doğrudan kademe ilerlemesinin durdurulması cezası vermesi mümkün değildir. Disiplin kurulu kararı alınmadan veya kanunen yetkili olmayan kişi tarafından tesis edilen işlem, yetki unsuru yönünden hukuka aykırı hâle gelir.

6. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasında Disiplin Soruşturması

Soruşturma, ihbar, şikâyet, denetim veya idarenin başka bir yolla fiili öğrenmesi üzerine başlatılabilir. Sağlıklı bir soruşturmada yalnızca memurun aleyhindeki belgeler değil, olayı açıklığa kavuşturabilecek lehe deliller de toplanmalıdır. Tanıklar dinlenmeli, belgelerin asılları veya doğrulanabilir örnekleri dosyaya alınmalı ve isnat açık biçimde ortaya konulmalıdır.

Soruşturmacının görevlendirilmesi, delillerin toplanması, memurun ifadesi ve savunması ile raporun yetkili mercie sunulması birbirinden farklı aşamalardır. Sadece savunma istem yazısı gönderilmiş olması, her dosyada yeterli bir disiplin soruşturması yürütüldüğü anlamına gelmez.

Disiplin Kurulunun Karar Süresi

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına ilişkin dosya, yetkili disiplin kuruluna ulaştıktan sonra kurulun kanunda öngörülen süre içinde kararını bildirmesi gerekir. Soruşturma süresindeki her gecikme işlemi kendiliğinden hükümsüz kılmaz; ancak ceza verme zamanaşımı ve savunma hakkı üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilir.

7. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasında Savunma Hakkı

Memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma isteminde isnat edilen fiil, olay tarihi ve savunma süresi açıkça belirtilmelidir. Memura yedi günden az süre verilemez. Belirlenen sürede veya bildirilen tarihte savunmasını sunmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılabilir.

Savunma hakkı yalnızca süre tanınmasından ibaret değildir. Memurun hangi davranışla suçlandığını anlayabilmesi ve buna etkili şekilde cevap verebilmesi gerekir. Belirsiz, genel veya sonradan değiştirilen bir isnat üzerinden ceza verilmesi savunma hakkını zedeleyebilir. Soruşturma raporunda ilk kez ortaya çıkan yeni bir fiilin ayrıca savunma alınmadan cezaya esas yapılması da hukuki sorun doğurur.

8. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasında Zamanaşımı

Kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren fiilin yetkili makam tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Her hâlde, fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmemişse artık aynı fiil nedeniyle ceza verilemez.

Bir aylık sürenin başlangıcında “öğrenme tarihi” belirleyicidir. Kurum içindeki herhangi bir personelin bilgisi her zaman yetkili makamın öğrenmesi sayılmaz. Bununla birlikte idarenin dosyayı farklı birimler arasında dolaştırarak süreyi belirsiz biçimde ertelemesi de kabul edilemez. Öğrenme tarihi; ihbar yazısı, denetim raporu, üst yazı ve evrak kayıtları üzerinden tespit edilmelidir.

9. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasının Sonuçları

Cezanın ilk sonucu, memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin bir ila üç yıl durdurulmasıdır. Bunun yanı sıra disiplin kaydı özlük dosyasına işlenir ve 657 sayılı Kanun’da sayılan belirli yönetici kadrolarına atanma bakımından sonuç doğurabilir.

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan memurlar, kanunda belirtilen süre boyunca daire başkanı ve dengi ya da daha üst bazı kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz. Somut atama işleminde özel mevzuat ve cezanın kesinleşme durumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Disiplin kaydının başka bir personel işlemine dayanak yapılması hâlinde uyuşmazlık yalnızca ceza yönünden değerlendirilmemelidir. Atama veya göreve başlatmama işlemi güvenlik soruşturması sonucuna bağlanmışsa güvenlik soruşturması iptal davası bakımından işlem gerekçesi, kullanılan verilerin güncelliği ve kişiyle bağlantısı ayrıca incelenmelidir.

Görev, gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişim gerektiriyorsa disiplin kaydı kişi güvenlik belgesi değerlendirmesinde de gündeme gelebilir. Bununla birlikte disiplin cezasının varlığı, her olayda belgenin verilmemesi sonucunu kendiliğinden doğurmaz; görevin niteliği, fiilin ağırlığı, güncelliği ve ilgili özel mevzuat birlikte ele alınmalıdır.

10. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasının Tekerrürü Nedir?

Disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde aynı fiil veya hâlin yeniden işlenmesi durumunda bir derece ağır ceza uygulanması gündeme gelir. Aynı derecede cezayı gerektiren ancak farklı fiillerin tekrarı bakımından da Kanun’un tekerrür hükmü ayrıca değerlendirilir.

Tekerrür uygulanabilmesi için önceki cezanın varlığı tek başına yeterli değildir. Önceki ve sonraki fiilin tarihi, cezanın kesinleşmesi, silinme süresi, davranışların aynı olup olmadığı ve hangi tekerrür kuralının uygulandığı ceza kararında açıklanmalıdır. Hatalı tekerrür uygulaması, cezanın hukuki sebebini ve ağırlığını doğrudan etkiler.

11. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasında Alt Ceza

Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar hakkında bir derece hafif ceza uygulanabilir. Bu düzenleme, her olumlu sicil veya başarı belgesinin otomatik olarak alt ceza sonucunu doğuracağı anlamına gelmez. İdarenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte, alt ceza talebini ve memurun olumlu hizmet geçmişini gerekçesiz biçimde göz ardı etmesi hukuka uygunluk denetimine konu olabilir.

Alt ceza değerlendirmesinde memurun bütün meslek hayatı, ödülleri, başarı belgeleri, önceki disiplin durumu ve fiilin gerçekleşme koşulları dikkate alınmalıdır. Kararda bu unsurlara neden değer verilmediği anlaşılmıyorsa gerekçe yönünden tartışma doğar.

12. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasının İptal Sebepleri

İptal nedenleri her dosyada aynı değildir. Uygulamada öne çıkan hukuka aykırılıklar şunlardır:

1. Yetki: Disiplin kurulu kararı alınmadan veya yetkisiz makam tarafından ceza verilmesi.
2. Savunma hakkı: İsnadın açık bildirilmemesi, yedi günden az süre verilmesi ya da ceza kararında farklı bir fiile dayanılması.
3. Zamanaşımı: Bir aylık soruşturmaya başlama veya iki yıllık ceza verme süresinin geçirilmesi.
4. Sübut: Fiilin varsayım, çelişkili tanık anlatımı veya doğrulanmamış belgelerle kabul edilmesi.
5. Hukuki nitelendirme: Eylemin 657 sayılı Kanun m.125/D’deki disiplin suçunun unsurlarını taşımaması.
6. Gerekçe: Ceza ile deliller arasındaki bağın kararda açıklanmaması.
7. Ölçülülük: Fiilin oluş koşulları ve memurun kusuruyla bağdaşmayan ağırlıkta ceza uygulanması.
8. Alt ceza: Olumlu hizmet geçmişi ve ödüller hakkında hiçbir değerlendirme yapılmaması.

13. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası İptal Davası Nasıl Açılır?

İptal davası, ceza kararının veya idari itiraz üzerine verilen ret kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla görevli idare mahkemesinde açılır. Dava dilekçesinde işlem tarih ve sayısıyla tanımlanmalı; soruşturma raporu, savunma evrakı, ceza kararı, tebliğ belgesi ve varsa itiraz kararı belirtilmelidir.

Mahkeme, disiplin işlemini yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden inceler. İdarenin ceza vermeye ilişkin değerlendirmesi yargı denetimi dışında değildir. Ancak iptal davası, cezanın yerindeliğinin değil hukuka uygunluğunun denetlendiği bir davadır. İdari yargı usulündeki süre ve dilekçe kurallarına uyulması gerekir.

14. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası İptal Davası Açma Süresi

Özel bir düzenleme bulunmadığı sürece iptal davası, disiplin cezasının yazılı olarak bildirilmesini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılır. Yüksek Disiplin Kuruluna süresinde yapılan idari itiraz, dava açma süresinin hesabını etkiler. İtirazın reddi veya cevap verilmemesi hâlinde kalan süre yeniden işlemeye başlar.

İtirazın 60 günlük dava süresi geçirildikten sonra yapılması, sona ermiş dava süresini kural olarak yeniden başlatmaz. Tebliğ tarihi, itiraz tarihi, kurulun karar tarihi ve ret kararının tebliği bir zaman çizelgesinde gösterilmelidir. Disiplin uyuşmazlıklarındaki genel süre hesabı için iptal davası açma ve disiplin cezasına başvuru yollarına ilişkin açıklamalar da incelenebilir.

15. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı açılacak davada görevli mahkeme idare mahkemesidir. Kamu görevlileriyle ilgili davalarda yetki, kural olarak kamu görevlisinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesine göre belirlenir. Atama veya nakil nedeniyle görev yeri değişmişse işlemin niteliği ve dava tarihindeki durum ayrıca değerlendirilmelidir.

16. Yürütmenin Durdurulması Talebi

İptal davasının açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartları birlikte bulunuyorsa yürütmenin durdurulması istenebilir.

Maaş ve kademe kaybı, atama veya terfi imkânının etkilenmesi ve cezanın devam eden mesleki sonuçları telafisi güç zarar yönünden açıklanabilir. Bununla beraber sadece parasal kayıp bulunduğunu söylemek yeterli görülmeyebilir. Açık hukuka aykırılık, soruşturma dosyasındaki belirli belge ve usul eksiklikleriyle ortaya konulmalıdır.

17. Disiplin Cezasının Özlük Dosyasından Silinmesi

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, uygulanmasından itibaren on yıl geçtikten sonra memurun başvurusu üzerine özlük dosyasından silinebilir. Sürenin dolması cezanın kendiliğinden silindiği anlamına gelmez; atamaya yetkili amire yazılı başvuru yapılması gerekir.

Yetkili makam, memurun bu süre içindeki davranışlarını değerlendirir. Silme başvurusu ile cezanın iptali davası birbirinden farklıdır. Silme, hukuka uygun biçimde verilmiş ve uygulanmış cezanın ileride özlük dosyasından çıkarılmasına ilişkindir; iptal ise işlemin baştan itibaren hukuka aykırı olduğunun ileri sürülmesidir.

18. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Emsal Kararlar

Emsal kararlar, disiplin cezasının yalnızca fiilin adı üzerinden değerlendirilemeyeceğini göstermektedir. Mahkemeler; olayın tanık anlatımlarıyla gerçekten kanıtlanıp kanıtlanmadığını, disiplin suçunun kanuni unsurlarının oluşup oluşmadığını, savunmanın etkili şekilde alınıp alınmadığını ve alt ceza konusunda gerekçe bulunup bulunmadığını inceler.

Bir Danıştay kararının dosyaya eklenmesi tek başına yeterli değildir. Karardaki hukuki ilke ile mevcut uyuşmazlık arasındaki benzerlik açıklanmalıdır. Örneğin tanık beyanlarının çelişkili olduğu bir dosyada sübut değerlendirmesine ilişkin; savunma istemi belirsizse savunma hakkına ilişkin; olumlu hizmet kayıtları dikkate alınmamışsa alt ceza değerlendirmesine ilişkin içtihatlar kullanılmalıdır.

19. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

20. Sonuç

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası iptali değerlendirilirken sadece cezanın bir, iki veya üç yıl olarak uygulanmasına bakılmaz. Fiilin kanundaki karşılığı, yetkili makam, soruşturma zamanaşımı, savunma hakkı, deliller, tekerrür ve alt ceza değerlendirmesi aynı dosya içinde incelenmelidir.

Yedi günlük idari itiraz ve 60 günlük genel dava süresi nedeniyle ceza kararının tebliğinden sonra gecikmeden hareket edilmesi gerekir. Reform Hukuk Bürosu ile iletişime geçmeden önce tebliğ belgesi ve bütün soruşturma evrakının bir araya getirilmesi, hukuki değerlendirmenin sağlıklı yapılmasını kolaylaştırır.

Kaynakça

1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu.
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.
3. Danıştay Karar Arama Sistemi.