Polis rütbeleri sırasıyla; polis memuru, başpolis memuru, kıdemli başpolis memuru, komiser yardımcısı, komiser, başkomiser, emniyet amiri, 4. sınıf emniyet müdürü, 3. sınıf emniyet müdürü, 2. sınıf emniyet müdürü, 1. sınıf emniyet müdürü ve sınıf üstü emniyet müdürüdür. Bu sıralama, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu’nun 13. maddesindeki meslek dereceleri ile 55. maddesindeki polis amirliği rütbeleri birlikte değerlendirilerek oluşturulur.
Polis rütbesi, meslek derecesi ve görev unvanı aynı kavram değildir. Örneğin “1. sınıf emniyet müdürü” bir rütbe iken “il emniyet müdürü” veya “daire başkanı” görev unvanıdır. Aynı rütbedeki personel, teşkilatın ihtiyacına ve atama işlemine bağlı olarak farklı görev unvanlarında çalışabilir.
Polis Rütbeleri Sırasıyla Nelerdir?
Emniyet teşkilatındaki rütbe sıralaması aşağıdan yukarıya şöyledir:
| Sıra | Rütbe | Meslek derecesi |
|---|---|---|
| 1 | Polis Memuru | 12 |
| 2 | Başpolis Memuru | 11 |
| 3 | Kıdemli Başpolis Memuru | 10 |
| 4 | Komiser Yardımcısı | 9 |
| 5 | Komiser | 8 |
| 6 | Başkomiser | 7 |
| 7 | Emniyet Amiri | 6 |
| 8 | 4. Sınıf Emniyet Müdürü | 5 |
| 9 | 3. Sınıf Emniyet Müdürü | 4 |
| 10 | 2. Sınıf Emniyet Müdürü | 3 |
| 11 | 1. Sınıf Emniyet Müdürü | 2 ve 1 |
| 12 | Sınıf Üstü Emniyet Müdürü | Derece üstü |
Tablodaki sıralama yapılırken iki noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, 1. sınıf emniyet müdürlüğü tek bir rütbe olmasına rağmen 2’nci ve 1’inci meslek derecelerini kapsar. İkincisi, sınıf üstü emniyet müdürlüğü numaralı meslek derecelerinin üzerinde yer alır. Bu nedenle rütbe sayısı ile meslek derecesi sayısı bire bir aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Polis Memuru, Başpolis ve Kıdemli Başpolis Memuru
Polis memuru, emniyet hizmetleri sınıfındaki başlangıç rütbesidir ve 12’nci meslek derecesinde yer alır. Polis Meslek Yüksekokulu veya Polis Meslek Eğitim Merkezi gibi polis eğitim kurumlarında yürütülen eğitim ve sınav süreçlerini başarıyla tamamlayan adaylar, ilgili mevzuat ve atama işlemleri çerçevesinde aday polis memuru olarak atanabilir.
Başpolis memuru, polis memurunun; kıdemli başpolis memuru ise hem polis memurunun hem de başpolis memurunun hiyerarşik üstüdür. Başpolisliğe yükselme yalnızca hizmet yılının dolmasıyla kendiliğinden gerçekleşmez. Meslek kıdemi, eğitim durumu, performans değerlendirmeleri, disiplin ve adli durum, yöneticilik değerlendirmesi, ihtiyaç ve yazılı sınav sonucu gibi ölçütler dikkate alınır.
Kıdemli başpolis memurluğuna başvurabilmek için ise kural olarak başpolis memuru rütbesinde gerekli fiilî çalışma süresinin tamamlanması ve diğer başvuru şartlarının taşınması gerekir. Başpolis ve kıdemli başpolis memurlarının toplam sayısı, ilgili düzenleme uyarınca polis memuru toplam sayısının yüzde 25’ini geçemez.
Komiser Yardımcısı, Komiser ve Başkomiser
Komiser yardımcılığı, polis amirliği sınıfının ilk rütbesidir. Bu rütbeye Polis Akademisi bünyesindeki ilk derece amirlik eğitimini başarıyla tamamlayanlar ile mevzuatta öngörülen şartlar doğrultusunda meslek içinden seçilen personel atanabilir.
Polis memurluğundan komiser yardımcılığına geçebilmek için başpolis veya kıdemli başpolis olmak zorunlu bir ara basamak değildir. İhtiyaç bulunması hâlinde; kanunda belirtilen hizmet, yaş, sınav ve eğitim şartlarını sağlayan polis memurları komiser yardımcılığına atanabilir. Başpolis ve kıdemli başpolisler bakımından da ilk derece amirlik eğitimine ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Komiser ve başkomiser rütbelerine terfi; asgari bekleme süresi, kıdem, liyakat, performans durumu, boş kadro ve değerlendirme kurulu kararı gibi koşullara bağlıdır. Dolayısıyla yalnızca belirli bir sürenin tamamlanması personele otomatik terfi hakkı vermez.
Emniyet Amiri ve Emniyet Müdürü Rütbeleri
Emniyet amiri, başkomiserin üzerinde ve 4. sınıf emniyet müdürünün altında bulunan polis amirliği rütbesidir. Başkomiserlikten emniyet amirliğine terfide asgari bekleme süresinin yanında yazılı sınav ve Polis Akademisi tarafından düzenlenen yöneticilik eğitiminin başarıyla tamamlanması gerekir.
Emniyet müdürlüğü rütbeleri 4. sınıftan başlayarak 3, 2 ve 1. sınıf emniyet müdürlüğüne doğru yükselir. Kanunda ayrıca 3. sınıf emniyet müdürlüğünden 2. sınıf emniyet müdürlüğüne terfi için yazılı sınav ve yöneticilik eğitimi şartı öngörülmüştür.
Sınıf üstü emniyet müdürü, rütbe sıralamasının en üstünde yer alır. Emniyet Genel Müdürlüğünün resmî rütbe tablosunda bu rütbenin görev unvanı “Emniyet Genel Müdürü” olarak gösterilmektedir. Bununla birlikte rütbe ile görev unvanının birbirinden farklı hukuki kavramlar olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Polis Rütbeleri ve Görevleri Nelerdir?
Rütbe, personelin teşkilat içindeki hiyerarşik konumunu; görev unvanı ise fiilen yürüttüğü idari veya operasyonel görevi ifade eder. Bu nedenle aynı rütbedeki iki personelin görev unvanı farklı olabilir.
| Rütbe grubu | EGM’nin rütbe tablosunda gösterilen görevlerden örnekler |
|---|---|
| Polis Memuru | Büro, ekip, tim, karakol, nokta, devriye, koruma ve trafik memuru |
| Başpolis Memuru | Ekip veya tim amiri, devriye amiri, grup amir yardımcısı, büro veya ekip memuru |
| Kıdemli Başpolis Memuru | Ekip, tim veya grup amiri; büro veya grup amir yardımcısı |
| Komiser Yardımcısı | Grup, ekip, tim veya büro amiri; karakol amir yardımcısı |
| Komiser | Grup, ekip, tim veya büro amiri; karakol amir yardımcısı |
| Başkomiser | Karakol, büro, grup, birlik veya tim amiri |
| Emniyet Amiri | İlçe emniyet amiri, büro, birlik, ekip, tim veya grup amiri |
| 4. Sınıf Emniyet Müdürü | Şube müdürü, ilçe emniyet müdürü veya müdür yardımcısı |
| 3. Sınıf Emniyet Müdürü | Şube müdürü, ilçe emniyet müdürü, hukuk müşaviri |
| 2. Sınıf Emniyet Müdürü | Daire başkan yardımcısı, il emniyet müdür yardımcısı, ilçe emniyet müdürü |
| 1. Sınıf Emniyet Müdürü | İl emniyet müdürü, daire başkanı, genel müdür yardımcısı ve diğer üst görevler |
| Sınıf Üstü Emniyet Müdürü | Emniyet Genel Müdürü |
Bu görevler sınırlı bir liste değildir. Personelin hangi görevi yürüteceği rütbesinin yanında kadro, branş, hizmet ihtiyacı ve yetkili makam tarafından yapılan atama veya görevlendirmeye bağlıdır.
Polis Rütbeleri ve Yıldızları Ne Anlama Gelir?
Polis rütbeleri üniforma üzerindeki apolet ve diğer rütbe işaretleriyle ayırt edilir. Ancak rütbe işaretlerini yalnızca “yıldız sayısı arttıkça rütbe yükselir” biçiminde açıklamak eksik olur. Üst rütbelerde yıldız sayısının yanında apolette kullanılan çelenk ve diğer şekiller de değişmektedir.
Amir sınıfının ilk dört rütbesinde temel sıralama şöyledir:
| Rütbe | EGM’nin resmî görselinde yer alan yıldız sayısı |
|---|---|
| Komiser Yardımcısı | 1 yıldız |
| Komiser | 2 yıldız |
| Başkomiser | 3 yıldız |
| Emniyet Amiri | 4 yıldız |
Emniyet amiri apoletinin “bir yıldız ve çelenk” biçiminde gösterilmesi doğru değildir. EGM’nin resmî rütbe görselinde emniyet amiri dört yıldızla gösterilmektedir.
Emniyet müdürü sınıflarında apolet tasarımı farklılaşır. 4. sınıf emniyet müdüründe bir, 3. sınıf emniyet müdüründe iki, 2. sınıf emniyet müdüründe üç, 1. sınıf emniyet müdüründe dört yıldız bulunur; ancak yıldızların yanında rütbeye göre farklılaşan ilave apolet işaretleri de kullanılır. Sınıf üstü emniyet müdürü ise EGM’nin resmî tablosunda özel bir rütbe işaretiyle gösterilir. Bu işaretin “beş yıldız, çelenk ve bayrak” şeklinde tarif edilmesi resmî görseli tam olarak yansıtmadığından kullanılmamalıdır.
Polis Rütbelerinde Bekleme ve Terfi Süreleri
3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu’nun 55. maddesinde polis amirlerinin rütbe ve meslek derecelerindeki asgari bekleme süreleri düzenlenmiştir:
| Bulunulan rütbe veya derece | A grubu | B grubu |
|---|---|---|
| Komiser Yardımcısı | 4 yıl | 6 yıl |
| Komiser | 4 yıl | 6 yıl |
| Başkomiser | 3 yıl | Yaş haddi |
| Emniyet Amiri | 4 yıl | — |
| 4. Sınıf Emniyet Müdürü | 3 yıl | — |
| 3. Sınıf Emniyet Müdürü | 3 yıl | — |
| 2. Sınıf Emniyet Müdürü | 3 yıl | — |
| 1. Sınıf Emniyet Müdürü – 2. meslek derecesi | 3 yıl | — |
| 1. Sınıf Emniyet Müdürü – 1. meslek derecesi | Yaş haddi | — |
| Sınıf Üstü Emniyet Müdürü | Yaş haddi | — |
Tablodaki süreler asgari bekleme süreleridir. Sürenin tamamlanması tek başına üst rütbeye terfi sonucunu doğurmaz. Terfi için üst rütbede boş kadro bulunması, kıdem ve liyakat koşullarının sağlanması ve yetkili değerlendirme kurulunun olumlu kararı gerekir. Kanunda özel olarak aranan hâllerde yazılı sınav ile yöneticilik eğitiminin de başarıyla tamamlanması zorunludur.
Rütbe terfisinde esas olan, bulunulan rütbedeki fiilî çalışma süresidir. Aylıksız izinde geçirilen süreler, bazı disiplin cezaları, meslekten veya memuriyetten men süreleri ve mevzuatta belirtilen diğer dönemler terfi süresinin hesabını etkileyebilir. Bu nedenle her personelin rütbe kıdemi kendi özlük dosyası ve hizmet cetveli üzerinden değerlendirilmelidir.
Polis Kaç Yılda Rütbe Alır?
“Polis kaç yılda rütbe alır?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Polis memurluğundan başpolisliğe, polis memurluğundan komiser yardımcılığına veya polis amirleri arasındaki rütbe terfilerine farklı hükümler uygulanır.
Komiser yardımcılığı ve komiserlikte asgari bekleme süresi A grubu amirler için dört, B grubu amirler için altı yıldır. Başkomiserlikte A grubu için üç yıllık asgari süre öngörülür. Emniyet amirliğinde dört; 4, 3 ve 2. sınıf emniyet müdürlüğü ile 1. sınıf emniyet müdürlüğünün 2’nci meslek derecesinde üçer yıllık asgari süreler uygulanır.
Polis Memurluğundan Komiserliğe Nasıl Geçilir?
Polis memurluğundan doğrudan “komiser” rütbesine geçilmez. Önce komiser yardımcılığına atanılması, daha sonra bu rütbedeki asgari bekleme ve terfi şartlarının tamamlanması gerekir.
Kanuna göre ihtiyaç bulunması hâlinde; meslekte gerekli fiilî hizmet süresini tamamlayan, yaş ve diğer nitelikleri taşıyan polis memurları komiser yardımcılığı sınavına katılabilir. Sınavı kazanan ve öngörülen ilk derece amirlik eğitimini başarıyla tamamlayan personel komiser yardımcısı rütbesine atanabilir. Başpolis veya kıdemli başpolis olma, bütün polis memurları için zorunlu bir ön şart değildir.
Polis Rütbeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
En yüksek polis rütbesi hangisidir?
Polis rütbe sıralamasının en üstünde sınıf üstü emniyet müdürü bulunur. EGM’nin resmî rütbe tablosunda bu rütbenin görev unvanı Emniyet Genel Müdürü olarak gösterilir.
Üç yıldızlı polis hangi rütbededir?
EGM’nin amir sınıfı rütbe görsellerine göre üç yıldız başkomiser rütbesini gösterir. Başkomiser; komiserin üstünde, emniyet amirinin altında yer alır.
Emniyet amiri kaç yıldız taşır?
Emniyet amiri dört yıldız taşır. Emniyet amirinin apoletini “bir yıldız ve çelenk” şeklinde gösteren tablolar doğru değildir.
Komiser mi, başkomiser mi daha üstündür?
Başkomiser, komiserden daha üst rütbededir. Amir sınıfındaki sıra komiser yardımcısı, komiser, başkomiser ve emniyet amiri şeklinde ilerler.
Emniyet amiri mi, başkomiser mi daha üstündür?
Emniyet amiri, başkomiserin üstündedir. Başkomiser 7’nci, emniyet amiri ise 6’ncı meslek derecesinde yer alır.
Sivil polislerin rütbeleri farklı mıdır?
Hayır. “Sivil polis” ayrı bir rütbe değildir. Sivil kıyafetle görev yapan emniyet personeli de sahip olduğu rütbe ve meslek derecesine tabidir. Üniformalı veya sivil çalışma biçimi rütbe sıralamasını değiştirmez.
Kadın ve erkek polislerin rütbeleri farklı mıdır?
Hayır. Polis rütbeleri ve meslek dereceleri cinsiyete göre değişmez. Kadın ve erkek emniyet personeli aynı rütbe, kıdem ve terfi sistemine tabidir.
Rütbe için bekleme süresi dolunca terfi otomatik yapılır mı?
Hayır. Kanundaki süreler asgari bekleme süreleridir. Boş kadro, kıdem, liyakat, performans, sınav ve eğitim koşulları ile değerlendirme kurulu kararı terfi sonucunu etkileyebilir.
Rütbe Terfi İşlemine İtiraz ve İptal Davası
Rütbe terfi ettirilmeme, kıdem sırasının hatalı belirlenmesi, sınav sonucunun hukuka aykırı olması veya fiilî çalışma süresinin yanlış hesaplanması idari işlemdir. İlgili personel, işlemin gerekçesine göre idari başvuru yollarını kullanabilir ve süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilmelidir. Tebliğ veya öğrenme tarihi, dava açma süresinin belirlenmesi bakımından önem taşıdığından hak kaybı yaşanmaması için işlem ve belgeler gecikmeden incelenmelidir.
Sonuç
Polis rütbeleri polis memurluğundan başlayarak sınıf üstü emniyet müdürlüğüne kadar yükselen bir hiyerarşi oluşturur. Bununla birlikte rütbe, meslek derecesi ve görev unvanı birbirinden farklıdır. Özellikle 1. sınıf emniyet müdürlüğünün hem 2’nci hem 1’inci meslek derecesini kapsaması nedeniyle rütbeler ile meslek dereceleri bire bir eşleştirilmemelidir.
Rütbe terfisinde yalnızca hizmet süresi değil; boş kadro, kıdem, liyakat, performans, değerlendirme kurulu kararı ve bazı geçişlerde sınav ile eğitim şartları birlikte dikkate alınır. Bu nedenle “bekleme süresi dolan herkes otomatik olarak terfi eder” biçimindeki açıklamalar hukuken doğru değildir. Detaylı bilgi için Ankara Reform Hukuk Bürosu ile iletişime geçiniz.
Resmî Kaynaklar
- 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu
- Emniyet Genel Müdürlüğü – Rütbeler
- Emniyet Genel Müdürlüğü Personel Başkanlığı
- Polis Akademisi Başkanlığı
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir.
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
