Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle tazminat, ceza soruşturması veya kovuşturması ile özel hukuk ya da idare hukuku yargılamasının makul sürede tamamlanmaması yüzünden doğan manevi zararın giderilmesini amaçlar. Uzun yargılama tazminatı için güncel başvuru mercii, kural olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonudur. Dava hâlen devam ederken de başvuru yapılabilir.
Her uzun süren dosyada kendiliğinden tazminat ödenmez. Dosyanın niteliği, toplam süre, tarafların tutumu, yargı mercilerinin işlemleri ve uyuşmazlığın başvurucu açısından önemi birlikte değerlendirilir. Bu nedenle yalnızca “davam beş yıl sürdü” demek yerine, gecikmenin hangi aşamalarda ve neden yaşandığını dosya üzerinden göstermek gerekir.
Yargılamanın Uzun Sürmesi Nedeniyle Tazminat Nedir?
Makul sürede yargılanma hakkı, adil yargılanma hakkının bir unsurudur. Anayasa’nın 36. maddesi adil yargılanma hakkını güvence altına alırken 141. maddesi davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını yargının görevi olarak düzenler. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi de medeni hak ve yükümlülükler ile suç isnatları hakkında makul süre içinde yargılanma hakkını korur.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi birlikte değerlendirildiğinde devletin görevi yalnızca mahkemeye erişim sağlamak değildir. Uyuşmazlığın, somut dosyanın şartlarına göre kabul edilebilir bir sürede sonuçlandırılması da gerekir.
6384 sayılı Kanun’un güncel düzenlemesine göre bu başvuru, uzun süren yargılamanın yol açtığı manevi zarar içindir. Komisyonun bu başlık altındaki incelemesi, devam eden davanın esasını çözmez ve ilgili mahkemenin yerine geçmez. Dava sürüyorsa kesinleşen Komisyon kararı ilgili yargı merciine gönderilir ve işlemin ivedilikle sonuçlandırılması gerekir. Detaylı bilgi için askeri hukuk avukatı ve Ankara idare avukatı ile iletişime geçiniz.
Uzun Yargılama Tazminatı İçin Nereye Başvurulur?
Ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku yargılamalarının makul sürede bitirilmediğine ilişkin talepler, İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna yöneltilir. Başvuru doğrudan Komisyona yapılabileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla da gönderilebilir. Başsavcılık üzerinden yapılan müracaatta, başsavcılığa teslim tarihi esas alınır.
Elektronik başvuru da kanunda öngörülmüştür. Kullanılacak yöntem ve güncel teknik şartlar başvuru tarihinde Komisyonun resmî sayfasından kontrol edilmelidir. Komisyonun yayımladığı doğrudan müracaat dilekçesi, gerekli bilgilerin eksiksiz sunulmasına yardımcı olur.
Tazminat Komisyonu Başvuru Süresi Ne Kadardır?
6384 sayılı Kanun’un 5/A maddesine göre müracaat, soruşturma, kovuşturma veya yargılama devam ederken yapılabilir. Süreç kesin bir kararla sona ermişse başvuru, bu sonucun öğrenilmesinden itibaren en geç bir ay içinde yapılmalıdır.
Haklı bir mazeret yüzünden süresinde müracaat edemeyen kişi, mazeretin ortadan kalkmasından itibaren on beş gün içinde başvurabilir. Mazereti doğrulayan belgelerin de dilekçeye eklenmesi gerekir. Uygulamada “zamanaşımı” sözcüğüyle aransa da burada dikkat edilmesi gereken husus, kanunda düzenlenen özel başvuru süresidir.
Yargılama Ne Zaman Uzun Sayılır?
Bir davanın iki, üç veya beş yılı aşması hâlinde otomatik olarak ihlal oluştuğunu söyleyen genel bir süre sınırı yoktur. Makul süre değerlendirmesi dosyanın bütün koşullarına göre yapılır. Başlıca ölçütler şunlardır:
- Uyuşmazlığın hukuki ve maddi yönden karmaşıklığı,
- Başvurucunun ve diğer tarafların sürece etkisi,
- Mahkeme, savcılık ve diğer kamu makamlarının işlemleri,
- Uyuşmazlığın başvurucu açısından taşıdığı önem,
- Dosyanın geçtiği yargılama aşamaları ve toplam süre.
Çok sayıda tarafın, bilirkişi incelemesinin veya uluslararası yazışmanın bulunduğu bir dosyanın daha uzun sürmesi anlaşılabilir. Buna karşılık aylarca duruşma günü verilmemesi, aynı işlemin gereksiz yere tekrarlanması ya da dosyanın uzun süre işlem görmemesi kamu makamlarına yüklenebilen gecikmeler arasında değerlendirilebilir.
Başvurucunun duruşmalara mazeretsiz katılmaması, sürekli ek süre istemesi veya gereksiz usul işlemleriyle süreci uzatması da dikkate alınır. Ancak kişinin kanunun tanıdığı itiraz ve kanun yollarını kullanması, tek başına gecikmenin sorumlusu sayılması için yeterli değildir.
Uzun Yargılama Tazminatı Ne Kadar?
Uzun yargılama tazminatı miktarı 2026 yılı için herkes bakımından geçerli sabit bir tarifeye bağlı değildir. Komisyon toplam süreyi, gecikmenin ağırlığını, dosyanın başvurucu açısından önemini, tarafların davranışlarını ve Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin emsal kararlarını gözeterek karar verir.
Bu nedenle yalnızca yıl sayısına bakılarak güvenilir bir tutar hesaplanamaz. Nafaka, velayet, işçilik alacağı veya kişinin mesleki geleceğini doğrudan etkileyen bir uyuşmazlık ile sıradan bir alacak dosyasının başvurucu üzerindeki etkisi aynı olmayabilir. İnternette yer alan eski tarihli tazminat rakamları da güncel dosya için doğrudan ölçü kabul edilmemelidir.
Munzam zarar ayrıca talep edilebilir mi?
Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle Komisyona yapılan başvurunun konusu manevi zarardır. Alacağın enflasyon karşısında değer kaybetmesi, finansman maliyeti veya başka bir ekonomik kayıp ileri sürülüyorsa bunun hukuki dayanağı, zararın belgelendirilmesi ve illiyet bağı ayrıca değerlendirilir. “Munzam zarar” talebi, Komisyonun makul süre incelemesine kendiliğinden eklenen bir kalem değildir.
Tazminat Komisyonuna Başvuru Nasıl Yapılır?
Dilekçede başvurucunun açık kimliği ve adresi, uzun sürdüğü ileri sürülen dosyanın bilgileri, zarara yol açan süreç ile talep edilen tazminat açıkça belirtilmelidir. Süreç kronolojik biçimde anlatılmalıdır. İlk başvuru tarihi, önemli duruşmalar, bilirkişi aşamaları, kanun yolu incelemeleri ve dosyanın güncel durumu gösterilmelidir.
Dava veya soruşturma belgeleri, karar ve tebliğ evrakı, UYAP safahat bilgileri ile iddiayı destekleyen diğer kayıtlar dilekçeye eklenebilir. Avukat aracılığıyla yapılan müracaatta vekâletname örneği ve başvuru tarihinde istenen diğer mesleki belgeler de hazırlanmalıdır.
Bilgi veya belgeler yetersizse Komisyon eksikliğin bir ay içinde tamamlanmasını ister. Eksiklik verilen sürede giderilmezse müracaat reddedilir. Bu sebeple uzun bir dilekçeden çok, tarihleri ve gecikme dönemlerini doğrulayan düzenli bir dosya daha işlevseldir.
Uzun süren yargılama nedeniyle tazminat dilekçesi nasıl yazılır?
Dilekçede yalnızca dosyanın kaç yıldır sürdüğü yazılmamalıdır. Hangi dönemde işlem yapılmadığı, ertelemelerin nedeni, başvurucunun gecikmeye katkısının bulunup bulunmadığı ve uyuşmazlığın yaşamı üzerindeki etkisi somutlaştırılmalıdır. Son bölümde manevi tazminat talebi ile ekler açıkça gösterilmelidir.
Tazminat Komisyonu Ne Kadar Sürede Karar Verir?
6384 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki dokuz aylık karar süresi, maddenin açık ifadesiyle Kanun’un 2. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları kapsamındaki belirli başvurulara ilişkindir. Geçici düzenlemedeki on altı aylık süre de Anayasa Mahkemesinde bulunan belirli eski başvurular için öngörülmüştür.
Doğrudan Komisyona yapılan yeni uzun-yargılama müracaatları, Kanun’un 2. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanır. Bu nedenle dokuz veya on altı aylık süreyi bütün doğrudan başvurular için kesin karar süresi gibi sunmak doğru değildir. Fiilî inceleme süresi dosyanın kapsamına, belge eksikliğine ve Komisyonun iş yüküne göre değişebilir.
Komisyon Kararına Nasıl İtiraz Edilir?
Komisyon kararına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde, Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz öncelikli iş sayılır ve kanuna göre üç ay içinde karara bağlanır. Mahkeme Komisyon kararını yerinde bulmazsa işin esası hakkında karar verir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
Tazminat ödenmesine ilişkin karar kesinleştikten sonra ödeme Bakanlık tarafından üç ay içinde yapılır. Başvuru evrakındaki kâğıtlar damga vergisinden, başvuru işlemleri ise harçtan muaftır.
Ceza Yargılamasında Uzun Süre Nedeniyle Tazminat
Ceza soruşturmasının veya kovuşturmasının makul sürede tamamlanmaması da Komisyon başvurusuna konu olabilir. Şüpheli ya da sanığın uzun süre belirsizlik altında kalması kadar, suçtan zarar gören kişinin sürecin sonucunu beklemesi de somut olayın şartlarına göre değerlendirilir.
Bu başvuru, haksız yakalama veya tutuklama gibi koruma tedbirlerinden doğan tazminatla karıştırılmamalıdır. Koruma tedbirlerine ilişkin talepler 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141 ve devamı maddelerinde ayrı koşullara bağlanmıştır. Uzun yargılama başvurusunda ise incelenen temel mesele, soruşturma veya kovuşturmanın toplam süresinin makul olup olmadığıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava devam ederken Tazminat Komisyonuna başvurulur mu?
Evet. 6384 sayılı Kanun’un 5/A maddesi, soruşturma, kovuşturma veya yargılama süreci devam ederken müracaata izin verir. Dosyanın kesinleşmesini beklemek zorunlu değildir.
Uzun yargılama tazminatı ne kadar?
Sabit bir tazminat tarifesi yoktur. Toplam süre, gecikmenin niteliği, uyuşmazlığın kişi açısından önemi ve emsal kararlar birlikte değerlendirilir. Bu yüzden dosya incelenmeden kesin tutar söylenemez.
Tazminat Komisyonu başvuru süresi nedir?
Devam eden süreçte başvuru yapılabilir. Süreç kesin kararla bitmişse, sonucun öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde müracaat edilmelidir. Belgelenen haklı mazeret varsa mazeretin kalkmasından itibaren on beş günlük ek imkân bulunur.
Tazminat Komisyonu ne kadar sürede karar verir?
Kanundaki dokuz ve on altı aylık süreler farklı başvuru gruplarına aittir. Doğrudan yapılan yeni makul-süre başvuruları için bunları kesin süre olarak kabul etmek doğru değildir. İnceleme süresi dosyaya ve iş yüküne göre değişir.
Ceza yargılamasında tazminat talebi nasıl yapılır?
Soruşturma veya kovuşturmanın makul sürede sonuçlanmadığı iddiası, dosya bilgileri ve gecikme dönemlerini gösteren belgelerle Tazminat Komisyonuna sunulur. Talep haksız tutuklama gibi bir koruma tedbirine dayanıyorsa farklı başvuru koşulları uygulanır.
Başvuru için avukat zorunlu mudur?
Kanun avukatla temsil zorunluluğu getirmez. Bununla birlikte süre hesabı, gecikmenin dosya üzerinden gösterilmesi ve itiraz nedenlerinin belirlenmesi hukuki değerlendirme gerektirebilir.
Kısa Değerlendirme
Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle tazminat başvurusunda en önemli noktalar, doğru merciye yönelmek ve bir aylık başvuru süresini kaçırmamaktır. Dosyanın yalnızca kaç yıldır sürdüğü değil, hangi dönemlerde neden ilerlemediği de gösterilmelidir. Sabit bir tazminat tarifesi bulunmadığından sonuç her dosyanın koşullarına göre belirlenir.
Başvuru koşullarının somut dosya üzerinden değerlendirilmesi gerekiyorsa Reform Hukuk Bürosu hakkında bilgi edinebilir veya iletişim sayfasındaki kanalları kullanabilirsiniz. Büro ve avukatların çalışma alanları Hakkımızda sayfasında açıklanmaktadır.
Kaynaklar
- 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun
- İnsan Hakları Tazminat Komisyonunun görevleri
- İnsan Hakları Tazminat Komisyonu başvuru formları
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Son güncelleme: 23 Eylül 2026. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada süre ve başvuru yolu ayrıca incelenmelidir.
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
