Yardım Nafakası Nedir? Hukuki Dayanak – Dilekçe

Yardım nafakası, bir kişinin geçimini sağlayamayacak derecede muhtaç duruma düşmesi halinde, yakın akrabalarından maddi destek talep edebilmesini sağlayan bir nafaka türüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesi uyarınca, üstsoy ve altsoy (anne, baba, çocuk, torun) ile kardeşler, birbirlerine karşı yardım nafakası ödeme yükümlülüğü altındadır. Bu yükümlülüğün temelinde, toplumda aile bireyleri arasında dayanışma ve sorumluluk bilincinin yerleştirilmesi amacı vardır.

Yardım nafakası, sadece boşanma süreciyle ilgili olmayan, kişiler arasındaki kan bağına dayalı olarak doğan bir nafaka türüdür. Genellikle yoksul bireylerin, ekonomik durumu daha iyi olan akrabalarından talep ettiği bir hak olarak karşımıza çıkar. Örneğin bir anne ya da baba, çalışabilecek durumda olmayan çocuklarından; bir kardeş, maddi gücü yerinde olan diğer kardeşinden yardım nafakası talep edebilir.

Yardım Nafakasının Hukuki Dayanağı

Yardım nafakası davası, doğrudan Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesine dayanır. Bu maddeye göre:

“Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.”

Bu hüküm doğrultusunda, nafaka isteyen kişinin gerçekten yoksulluğa düşme tehlikesi altında olması ve karşı taraftan yardım beklemesinin ahlaki ve hukuki olarak makul olması gerekir. Aynı zamanda yardım edecek kişilerin de bu nafakayı karşılayabilecek ekonomik güce sahip olması şarttır.

Yardım Nafakası ile İlgili Temel Özellikler

• Karşılıklı soy bağı zorunludur. Nafaka talep edilecek kişi, yardım isteyenin üstsoyu, altsoyu ya da kardeşi olmalıdır.
• Muhtaçlık hali esastır. Nafaka alacak kişinin kendi geçimini sağlayamaması gerekir.
• Davaya dayalıdır. Nafaka , sulh yoluyla ödenebileceği gibi genellikle mahkeme kararıyla hükmedilir.
• Süreklilik arz etmez. Nafaka, şartlar değiştiğinde artırılabilir, azaltılabilir veya tamamen kaldırılabilir.

Kimler Nafaka Talep Edebilir?

Sadece ekonomik açıdan yoksulluğa düşmüş kişilere tanınan bir hak değildir. Aynı zamanda bu hakkın kimlerden talep edilebileceği de kan bağına ve ekonomik güç dengesine göre sınırlanmıştır. Türk Medeni Kanunu madde 364 kapsamında, aşağıdaki kişiler yardım nafakası talep edebilir:

1. Altsoy – Üstsoy Arasındaki Nafaka İlişkisi

Yardım nafakası üstsoydan altsoya (örneğin: anne/babanın çocuğuna) veya altsoydan üstsoya (örneğin: çocuğun anne/babasına) doğru talep edilebilir.

• Yaşlı ve çalışamaz durumda olan bir anne ya da baba, geçim sıkıntısı yaşıyorsa çocuklarından yardım nafakası isteyebilir.
• Aynı şekilde, bakıma muhtaç bir çocuk da anne ya da babasından yardım nafakası alma hakkına sahiptir.
  Bu kapsamda yardım nafakası, aile içindeki kuşaklar arası dayanışma yükümlülüğünün bir parçasıdır.

2. Kardeşlerden Nafaka Talebi

Yardım nafakası yalnızca anne-baba ve çocuk arasında değil, kardeşler arasında da mümkündür.

• Geliri olmayan bir birey, ekonomik durumu iyi olan kardeşinden nafaka talep edebilir.
• Ancak burada önemli bir ayrım vardır: Kardeşler ancak altsoy ve üstsoy nafaka yükümlülüklerini yerine getirdikten sonra birbirlerine karşı sorumlu hale gelirler.
  Yani örneğin; anne-baba hayattaysa ve yardım edebilecek durumdaysa, kardeşe karşı nafaka davası açılamaz.

3. Evlat Edinen – Evlatlık İlişkisi Durumu

Evlat edinen ile evlatlık arasında da yardım nafakası talep edilebilir. Türk Medeni Kanunu’nda açıkça düzenlendiği üzere:

• Evlatlık, evlat edinene karşı yardım nafakası davası açabilir.
• Aynı şekilde, evlat edinen de yoksulluğa düşerse, evlatlıktan yardım nafakası talep edebilir.
  Burada da kan bağı değil, hukuki bağ esas alınır.

Yardım Nafakası Talep Edebilme Koşulları

Yukarıda belirtilen kişiler, yardım nafakası talep edebilmek için şu koşulları sağlamalıdır:

• Gerçek bir yoksulluk içinde olmak
• Kendi geçimini sağlayacak mal varlığı veya gelirinin bulunmaması
• Nafaka yükümlüsünün yardım edebilecek ekonomik güce sahip olması

Mahkemeler, nafaka davasında hem talep edenin yoksulluğunu, hem de yükümlünün ödeme gücünü detaylı şekilde değerlendirir. Bu nedenle dosyaya eklenecek mali belgeler, sosyal inceleme raporları ve tanık beyanları büyük önem taşır.

Yardım Nafakasına Hangi Şartlarda Hükmedilir?

Bir kişinin söz konusu nafakayı alabilmesi için yalnızca akrabalık ilişkisi yeterli değildir. Yardım nafakasına hükmedilmesi için hem nafaka talep eden kişinin hem de nafaka yükümlüsünün belirli yasal şartları taşıması gerekir. Bu şartlar, Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesi çerçevesinde değerlendirilir ve her olay özelinde mahkeme tarafından takdir edilir.

1. Nafaka Talep Edenin Muhtaçlık Durumu

Yardım nafakası talep edilebilmesi için, nafaka isteyen kişinin:

• Geçimini sağlayamayacak durumda olması,
• Düzenli ve yeterli bir gelirinin olmaması,
• Çalışamayacak sağlık ya da yaş durumuna sahip olması,

Yani kişi, temel ihtiyaçlarını karşılayamıyor ve sosyal yardım ya da aile dışı kaynaklardan da gelir elde edemiyorsa, bu durumda nafaka talep etme hakkı doğar. Mahkemeler, muhtaçlığı değerlendirirken kişisel yaşam standardı, kira durumu, yaş ve sağlık gibi kriterleri göz önünde bulundurur.

2. Nafaka Yükümlüsünün Ödeme Gücü

Yardım nafakası sadece ödeyebilecek durumda olan kişilerden talep edilebilir.

• Eğer karşı tarafın da ekonomik durumu yetersiz ya da başka birine nafaka ödemekle yükümlü olduğu ispat edilirse, yardım nafakası talebi reddedilebilir.
• Mahkemeler, yükümlünün maaşı, mal varlığı, borçları ve yaşam giderlerini dikkate alarak ödeme kapasitesini analiz eder.

Kısacası, nafaka yükümlüsünün gelir düzeyi, hem nafakaya hükmedilip hükmedilmeyeceğini hem de nafaka miktarını doğrudan etkiler.

3. Akrabalık İlişkisinin Varlığı

 Yalnızca üstsoy, altsoy ve kardeşler arasında mümkündür.

• Kardeşten nafaka istenebilmesi için önce üstsoy ve altsoy nafaka yükümlülerinin devre dışı kalmış olması
• Nafaka yükümlülüğü sadece kan bağına değil, aynı zamanda hukuki bağı olan evlatlık ilişkilerine de dayanabilir.

Bu şartlar çerçevesinde mahkeme, nafakanın haklı ve hukuki bir temele dayanıp dayanmadığını değerlendirir.

 Mahkemenin Takdir Yetkisi

Yardım nafakası davasında hâkimin oldukça geniş bir takdir yetkisi vardır.

• Hâkim, sosyal inceleme raporu, tanık beyanları ve mali belgeler ışığında karar verir.
• Nafakanın miktarını, süresini ve ödeme şeklini belirlerken, her iki tarafın refah düzeyini dengede tutmaya çalışır.

Bu nedenle, dava sürecinde hem nafaka isteyenin hem de karşı tarafın ekonomik ve sosyal durumunu doğru belgeleyebilmesi önemlidir.

Yardım Nafakası Davası Nasıl Açılır? Gerekli Belgeler Nelerdir?

Yardım nafakası davası, mahkeme kararıyla hükme bağlanan bir aile hukuku davasıdır. Yoksulluk içinde olan bireyler, kendisine bakmakla yükümlü üstsoy, altsoy veya kardeşlerine karşı   nafaka  talebiyle dava açabilir. Bu dava, nafaka alacaklısının ikamet ettiği Aile Mahkemesi’nde açılır.

Eğer ilgili yerde Aile Mahkemesi yoksa, görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Yardım nafakası davası, dilekçe ile açılır ve yargılama, basit yargılama usulüne tabidir.

Dava Açma Aşamaları

1. Dava Dilekçesinin Hazırlanması
   Davacı tarafın yaşadığı ilçedeki Aile Mahkemesi’ne hitaben yazılan dilekçede;

• Talep edilen yardım nafakası miktarı,
• Yoksulluk hali,
• Nafaka yükümlüsüyle akrabalık ilişkisi,
• Hukuki dayanak (TMK m. 364)
  gibi unsurlar açıkça belirtilmelidir.

2. Mahkemeye Başvuru
   Dilekçe ve ek belgelerle birlikte ilgili adliyeye gidilerek dava açılır. Davacı ekonomik olarak zordaysa adli yardım talebinde bulunarak harç ve giderlerden muafiyet talep edebilir.
3. Delillerin Sunulması ve Yargılama Süreci
   Taraflar iddialarını belge ve tanıklarla destekler. Mahkeme, sosyal durum araştırması yapabilir ve davalı tarafın mal varlığına ilişkin resmi kayıtları inceleyebilir.
4. Karar ve Hüküm
   Hâkim, tarafların durumunu değerlendirerek, yardım nafakasına hükmeder, nafaka miktarını belirler ve ödeme zamanını tayin eder.

 Davada Gerekli Belgeler

Yardım nafakası davasının kabul edilebilmesi için davacı tarafın iddialarını desteklemesi önemlidir. Mahkemeye sunulabilecek belgeler şunlardır:

1. Nüfus kayıt örneği (akrabalık ilişkisini kanıtlamak için)
2. Muhtaçlık durumunu gösteren belgeler:

• SGK hizmet dökümü
• İşsizlik belgesi
• Mal beyanı
• Kira kontratı
• Fatura ve gider belgeleri

3. Davalının maddi durumuna ilişkin bilgiler:

• Tapu kayıtları
• Araç bilgileri
• Maaş bordrosu

4. Tanık beyanları (yoksulluk halini doğrulayan)
5. Sosyal inceleme raporu (mahkeme talep ederse)

 Dava Açarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Yardım nafakası talepli dava açılırken, somut gerekçelerle muhtaçlık ispatlanmalıdır.
2. Davalı tarafın ödeme gücü olmayan biri olması halinde mahkeme nafakaya hükmetmeyebilir.
3. Adli yardım talebi ile dava masraflarından muafiyet sağlanabilir.

Kardeşten Yardım Nafakası Alınabilir mi? Yargıtay Kararları

Yardım nafakası, sadece anne-baba ve çocuklar arasında değil, aynı zamanda kardeşler arasında da söz konusu olabilir. Ancak bu durum, belirli şartlara ve öncelik sırasına bağlıdır. Türk Medeni Kanunu madde 364’e göre, bir kişinin yoksulluğa düşmemesi için yardım nafakası alma hakkı, sadece altsoy ve üstsoyla sınırlı olmayıp kardeşlerini de kapsar.

 Kardeşler Arasında Yardım Nafakası Şartları

Kardeşten nafaka alınabilmesi için şu şartlar birlikte gerçekleşmelidir:

1. Nafaka talep eden kişi yoksulluk içinde olmalıdır.
   Kendi geçimini sağlayamayan, düzenli bir geliri ya da malvarlığı bulunmayan kişi nafaka isteyebilir.
2. Altsoy ve üstsoydan nafaka alma imkanı olmamalıdır.
   Yani kişi, anne-baba ya da çocuklardan yardım alamıyorsa kardeşe karşı yardım nafakası davası açabilir. Bu durumda kardeşin sorumluluğu ikincil niteliktedir.
3. Kardeşin ödeme gücü bulunmalıdır.
   Nafaka yükümlüsü olan kardeşin mali gücü yeterliyse, mahkeme tarafından yardım nafakası ödemeye hükmedilebilir.

Bu noktada, yardım nafakası davası açılırken ailedeki diğer bireylerin durumu da mahkeme tarafından dikkate alınır. Yani öncelikle daha yakın yükümlülerin destek verip veremeyeceği araştırılır.

 Yargıtay Kararlarında Kardeşten Yardım Nafakası

Yargıtay’ın içtihatları, kardeşler arası yardım nafakası taleplerinde aşağıdaki kriterleri öne çıkarmaktadır:

• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bir kararında “altsoy ve üstsoydan yardım alma imkanı bulunmayan davacının, ekonomik durumu iyi olan kardeşinden yardım nafakası alabileceğine” hükmetmiştir.
• Aynı şekilde, “yardım nafakası yükümlülüğü, kardeş için tali niteliktedir; öncelik altsoy ve üstsoydadır” diyerek dava şartlarının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Bu içtihatlar doğrultusunda, mahkemeler yardım nafakası taleplerini sosyal inceleme raporları, mali belgeler ve aile bağlarının gerçekliği üzerinden değerlendirerek karar vermektedir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Yardım nafakası davası kardeşe karşı açılacaksa, altsoy ve üstsoyun desteğinin olmadığı açıkça ispatlanmalıdır.
• Mahkemeye nüfus kayıtları, gelir belgeleri ve aile bireylerinin sosyal durumu detaylı şekilde sunulmalıdır.
• Ayrıca kardeşin mal varlığı ve geliri hakkında bilgi sahibi olunması, nafakanın bağlanabilmesi açısından önemlidir.

Anne Babaya Yardım Nafakası: Evlatların Sorumluluğu

Türk Medeni Kanunu’na göre sadece çocuklara değil, anne ve babalara da tanınmış bir haktır. Özellikle yaşlılık, hastalık, işsizlik veya sosyal güvenceden yoksunluk gibi nedenlerle muhtaç hale gelen ebeveynler, çocuklarına karşı yardım nafakası davası açabilir. Bu yükümlülük, sadece ahlaki bir görev değil; aynı zamanda kanuni bir sorumluluk olarak kabul edilmiştir.

 Anne Babaya Yardım Nafakası Talep Etme Hakkı

Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesi, bu konuda oldukça nettir:

“Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.”

Bu hükme göre, ebeveynler, yani üstsoy, yoksulluk içinde bulunmaları durumunda çocuklarından nafaka isteyebilir.

• Örneğin sosyal güvencesi olmayan, düzenli bir geliri bulunmayan ve temel ihtiyaçlarını karşılayamayan bir baba ya da anne, bu hakkı kullanarak  dava açabilir.
• Mahkeme, bu durumda çocukların ekonomik gücünü, aile ilişkilerini ve davacının gerçekten yardıma muhtaç olup olmadığını değerlendirir.

 Evlatların Kanuni Sorumluluğu

Birçok kişi, yardım nafakasının sadece boşanma sonrası çocuklar lehine hükmedildiğini zanneder. Oysa ki, çocuklar da belirli şartlar altında anne ve babalarına bakmakla yükümlüdür.

• Eğer çocuk ekonomik olarak gelir elde edebiliyorsa ve geçimini sağlayacak güce sahipse, yardım nafakası ödemesine mahkemece hükmedilebilir.
• Bu yükümlülük birden fazla çocuk varsa paylaşılır. Hakim, her çocuğun ödeme kapasitesine göre nafaka tutarını belirler.

Yargıtay, bu konuda verdiği birçok kararda evlatların, yaşlı ve yardıma muhtaç ebeveynlerine karşı nafaka ödeme yükümlülüğünü yerine getirmesinin bir zorunluluk olduğunu vurgulamıştır.

Anne Babaya Nafaka Verilmemesi Durumu

Eğer çocuk, mahkeme kararına rağmen nafakayı ödemezse, alacaklı olan anne veya baba icra takibi başlatabilir.

• Bu durumda nafaka borçlusu icra cezası ile karşı karşıya kalabilir.
• Yardım nafakası, ödenmediğinde birikmeye devam eder ve faiz uygulanabilir.

Ayrıca yardım nafakası, miras bırakma ehliyeti açısından da önemlidir. Yardım nafakası ödemeyen çocukların, ileride miras payında hak kaybı yaşaması mümkündür. Mahkemeler, bu tür durumları miras taksiminde göz önünde bulundurabilir.

Yardım Nafakası Ne Kadar Olur? Hesaplama ve Hakim Takdiri

Yardım amacıyla nafaka, sabit bir tutar üzerinden belirlenen bir ödeme türü değildir. Her somut olayda, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre ayrı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle “ne kadar olur?” sorusunun kesin ve tek bir cevabı bulunmaz. Kararı veren hakim, hem nafaka talep edenin ihtiyaçlarını hem de nafaka ödeyecek kişinin mali durumunu dikkate alarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler.

Yardım Nafakası Nasıl Hesaplanır?

Yardım nafakası tutarı belirlenirken aşağıdaki kriterler göz önünde bulundurulur:

1. Muhtaçlık Derecesi

• Nafaka isteyenin barınma, gıda, giyim, sağlık ve ulaşım gibi temel ihtiyaçları hesaplanır.
• Eğer kişinin başka geliri veya sosyal yardımlardan faydalanma imkânı yoksa, nafaka tutarı daha yüksek olabilir.

2. Nafaka Yükümlüsünün Ödeme Gücü

• Mahkeme, karşı tarafın gelir düzeyi, giderleri, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve malvarlığına ilişkin detayları inceler.
• Asgari ücretli bir bireyden yüksek nafaka talep edilemezken, mal varlığı geniş olan bir kişiden daha yüksek miktarda yardım nafakası istenebilir.

3. Yaşam Standardı ve Tarafların Sosyal Durumu

• Tarafların yaşadıkları şehir, yaşam alışkanlıkları, sağlık durumları ve özel ihtiyaçları (örneğin kronik hastalık, engellilik) da nafaka miktarına doğrudan etki eder.

Hakimin Takdir Yetkisi Ne Kadar Geniştir?

Yardım nafakası davasında hakimin takdir yetkisi oldukça geniştir. Hâkim şu araçlarla karar verir:

• Dosyaya sunulan belgeler (gelir belgeleri, fatura, kira kontratı vb.)
• Sosyal inceleme raporu
• Tanık beyanları
• Nüfus kayıt örneği ve tarafların yaşam koşulları

Hakim, bütün bu unsurlar ışığında, yardım nafakasının aylık miktarını belirler. Bu miktar, taraflardan birinin ekonomik durumunda değişiklik olması halinde artırılabilir, azaltılabilir ya da tamamen kaldırılabilir.

2025 Yılında Ortalama Yardım Nafakası Tutarları

Uygulamada, 2025 yılı itibarıyla verilen yardım nafakaları genellikle:

• Asgari ücretin %10 ila %25’i arasında değişmektedir.
• Ancak bu oranlar sabit değildir; örneğin emekli bir annenin tüm ihtiyaçlarını karşılamak için daha yüksek bir nafaka bağlanabilir.

Unutulmamalıdır ki, yardım amacıyla nafaka sadece bir geçim desteğidir. Lüks ve keyfi ihtiyaçları karşılamaya yönelik bir talep olarak değerlendirilemez.

Yardım Nafakası Örnek Dilekçesi (2025 Güncel)

Nafaka talep etmek isteyen kişiler için doğru ve eksiksiz bir dava dilekçesi hazırlamak son derece önemlidir. Çünkü dava dilekçesi, mahkemeye sunulan ilk ve en temel belgedir. Talebin dayanağı, yoksulluk durumu, akrabalık ilişkisi ve nafaka yükümlüsünün ekonomik gücü gibi unsurlar bu dilekçede açık ve net şekilde anlatılmalıdır.

Aşağıda, 2025 yılına güncellenmiş şekilde hazırlanmış bir yardım nafakası dilekçesi örneği bulabilirsiniz:

Yardım Nafakası Dava Dilekçesi Örneği

ANKARA ( ) AİLE MAHKEMESİNE
DAVACI : ………………………………
Adres : ………………………………………
DAVALI : ……………………………………
Adres : ………………………………………
KONU : Yardım nafakası talebimizden ibarettir.

AÇIKLAMALAR :

1. Sayın Mahkemeniz nezdinde bu davayı açmak zorunda kalmamın nedeni, ekonomik olarak zor durumda bulunmam ve davalının yardım edebilecek ekonomik güce sahip olmasına rağmen tarafıma herhangi bir maddi destek sunmamasıdır.
2. Davalı, öz ağabeyim olup, düzenli bir gelire ve taşınmaz mal varlığına sahiptir. Ben ise 63 yaşında, herhangi bir geliri olmayan, kira ödeyen, tek başına yaşayan ve temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamayan bir bireyim.
3. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesi gereğince; herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Bu hüküm doğrultusunda yardım nafakası talep etmekteyim.
4. Mevcut ekonomik koşullar göz önüne alındığında, aylık en az 4.000 TL yardım nafakasına ihtiyacım bulunmaktadır. Bu nedenle, davalıdan aylık 4.000 TL yardım nafakasının tahsiline karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

HUKUKİ NEDENLER : TMK m. 364 ve ilgili mevzuat
DELİLLER :

• Nüfus kayıt örneği
• Gelir durumu belgeleri
• Sosyal inceleme raporu
• Tanık beyanları
• Tapu kayıtları ve araç bilgileri

SONUÇ VE İSTEM :

Yukarıda arz edilen nedenlerle, davalının ekonomik durumu da dikkate alınarak tarafıma aylık 4.000 TL yardım nafakası ödenmesine, yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ederim.

Tarih
İsim – İmza

Dilekçede Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Nafaka davası açarken dilekçeye mutlaka kanıtlayıcı belgeler
• Talep edilen tutar makul olmalı, hakim tarafından kabul edilebilir düzeyde olmalıdır.
• Davalının ödeyebileceği ekonomik güce sahip olduğuna dair bilgiler somut şekilde sunulmalıdır.

Ödememe Durumu ve Cezai Yaptırımlar

Nafakaya , mahkeme kararıyla hükmedildiği takdirde, ödeme yükümlülüğü doğuran yasal bir borçtur. Nafaka borçlusu, kararda belirtilen tutarı ve ödeme zamanını dikkate almak zorundadır. Aksi halde hem hukuki hem de cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir. Türk Hukuku’nda nafaka borcunun ihlali, diğer alacak borçlarına göre daha sıkı bir şekilde korunmaktadır.

Yardım Nafakasını Ödememek Ne Anlama Gelir?

Mahkemenin verdiği nafaka kararına rağmen belirlenen miktarın hiç ödenmemesi, eksik ödenmesi ya da geciktirilmesi, nafaka borçlusunun sorumluluğunu ihlal ettiğini gösterir.

• Bu durumda nafaka alacaklısı (örneğin anne, baba veya kardeş), İcra Müdürlüğü aracılığıyla nafaka tahsili için takip başlatabilir.
• Nafaka borçlusu, icra takibine itiraz etmez ya da nafakayı ödemezse, nafaka alacaklısı tarafından tazyik hapsi (nafaka hapsi) talep edilebilir.

 Yardım Nafakası Ödenmezse Uygulanan Cezai Yaptırımlar

İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında 3 aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir. Bu yaptırımın özellikleri şunlardır:

• Hapis cezası doğrudan uygulanır. Erteleme ya da para cezasına çevrilme imkânı yoktur.
• Nafaka borçlusu, borcunu öderse hapis cezası hemen kaldırılır.
• Tekrar eden ödememe durumlarında her ay için ayrı ayrı cezai işlem uygulanabilir.

Yani yardım nafakası borcu, sıradan bir borç değil; kişisel sorumluluk doğuran, ihlali halinde özgürlük kısıtlamasıyla cezalandırılan bir yükümlülüktür.

 Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

• Nafaka borçlusu, “gelirim yok”, “işsizim” gibi gerekçelerle ödememeyi haklı çıkarmaya çalışabilir. Ancak bu savunmalar, belgelendirilemezse, mahkeme tarafından dikkate alınmaz.
• Birikmiş nafaka borçları için faiz tahakkuku yapılabilir.
• Nafaka borçlusunun maaşına, taşınmazına veya banka hesaplarına haciz işlemi uygulanabilir.

Bu nedenle nafaka yükümlülüğü altına giren kişilerin, mahkeme kararlarını ihmal etmeden yerine getirmesi son derece önemlidir. Aksi halde hem borç artar hem de cezai sorumluluk riski büyür.

Yardım Nafakası ile Yoksulluk Nafakası Arasındaki Farklar

Yardım amacıyla nafakada ve yoksulluk nafakası, isim benzerliklerine rağmen hukuki dayanakları, tarafları ve koşulları açısından farklılık gösteren iki ayrı nafaka türüdür. Her iki nafaka da ekonomik açıdan zorluk yaşayan kişilerin korunmasına yöneliktir; ancak bu nafakaların kimden, ne zaman ve hangi şartlarla talep edileceği farklıdır.

Bu farkların bilinmesi, doğru nafaka türüne başvurulmasını sağlar ve hak kayıplarının önüne geçer.

 1. Hukuki Dayanak ve Kapsam Farkı

• Yardım nafakası, Türk Medeni Kanunu’nun maddesine dayanır ve üstsoy, altsoy ve kardeşler arasında söz konusu olur.
• Yoksulluk nafakası ise TMK 175. maddeye dayanır ve yalnızca boşanma davası sonucunda yoksulluğa düşecek eş lehine hükmedilir.

Yani yardım amacıyla nafakada kan hısımları arasında, yoksulluk nafakası ise sadece evlilik bağıyla bağlı olan eşler arasında gündeme gelir.

 2. Taraflar Arasındaki Fark

• Yardım nafakası: Anne, baba, çocuk, torun ve kardeşler arasında talep edilebilir. Evlatlık ilişkisi olanlar da bu kapsama girer.
• Yoksulluk nafakası: Sadece boşanma davasında kusuru daha az olan eş, karşı taraftan talep edebilir. Örneğin bir kadın boşandıktan sonra işsiz kaldığı için yoksulluk nafakası isteyebilir.

Bu yönüyle yardım nafakası, aile içi dayanışma sorumluluğuna, yoksulluk nafakası ise boşanmanın ekonomik sonuçlarının dengelenmesine dayanır.

3. Süre, Miktar ve İcra Yöntemi Farkı

• Nafaka, muhtaçlık sürdüğü sürece devam eder ve miktarı hakimin takdirine bağlı olarak belirlenir. Değişen koşullara göre artırılabilir ya da kaldırılabilir.
• Yoksulluk nafakası, çoğunlukla süreli olarak verilir (örneğin 3-5 yıl) ve genellikle kadın lehine hükmedilir.

Her iki nafaka da ödenmediğinde icra takibine konu olabilir, birikirse faize tabi tutulur ve nafaka hapsi uygulanabilir.

Kısaca Özetle:

Yardım Nafakasında Zamanaşımı Süresi ve İcra Takibi

Nafakaya mahkeme kararıyla hükmedildikten sonra ödenmediğinde, nafaka alacaklısı tarafından icra takibi yoluyla tahsil edilebilir. Ancak nafaka alacaklarının da diğer alacaklar gibi bir zamanaşımı süresi vardır. Bu nedenle nafaka alacaklılarının hak kaybına uğramamaları için sürelere dikkat etmeleri gerekir.

Yardım Nafakasında Zamanaşımı Süresi

Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesi gereğince nafaka alacaklarında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır.

• Ödenmeyen her bir nafaka taksiti, vadesinin dolduğu tarihten itibaren 10 yıl içinde talep edilmezse zamanaşımına uğrar.
• Örneğin 2015 yılının Temmuz ayında ödenmeyen bir nafaka için, 2025 yılının Temmuz ayına kadar icra takibi başlatılmamışsa bu alacak zamanaşımına uğrar.

Ancak zamanaşımı süresi işlemiş olsa bile, borçlu borcu yazılı olarak ikrar ederse ya da kısmen ödeme yaparsa, zamanaşımı süresi yeniden başlar.

İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka ödenmiyorsa, nafaka alacaklısı aşağıdaki adımlarla ilamsız icra takibi başlatabilir:

1. İcra Müdürlüğü’ne başvuru yapılır.
   Mahkeme kararının örneğiyle birlikte nafaka miktarı ve geçmişe dönük birikmiş borçlar belirtilir.
2. Borçluya ödeme emri gönderilir.
   Borçlu, 7 gün içinde itiraz etmez ve ödeme yapmazsa takibe devam edilir.
3. Ödeme yapılmazsa haciz talep edilebilir.
   Borçlunun maaşı, banka hesapları veya taşınmaz malları haczedilebilir.
4. Tazyik hapsi talebi mümkündür.
   Borçlu halen ödeme yapmıyorsa, icra ceza mahkemesine başvurularak 3 aya kadar nafaka hapsi

 Biriken Nafakalar Faize Tabi Midir?

Evet.  Nafaka ödenmediğinde, alacaklı taraf gecikme nedeniyle yasal faiz talebinde bulunabilir.

• Her bir nafaka taksiti, ödeme gününden itibaren avans faizi oranında faize tabi olur.
• Biriken borçlar arttıkça, toplam ödenecek tutar da katlanabilir.

Bu nedenle hem alacaklı tarafın zamanında icra takibine başlaması, hem de borçlu tarafın sorumluluklarını ihmal etmemesi gerekir.

Yardım Nafakasına İlişkin Sıkça Sorulan Sorular

1-Yardım nafakası nedir, kimlerden talep edilebilir?

Türk Medeni Kanunu’nun 364. maddesi uyarınca, yoksulluğa düşme tehlikesi altında olan bir kişinin, üstsoyu, altsoyu veya kardeşlerinden talep edebileceği maddi destektir. Bu nafaka türü, aile içi sorumluluk bilincine dayanır ve yalnızca akrabalar arasında gündeme gelir.

2-Dava nerede açılır?

Nafaka talep eden kişinin yerleşim yerindeki Aile Mahkemesi’nde açılır. Eğer o yerde Aile Mahkemesi yoksa, Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.

3- Kardeşten nafaka alınabilir mi?

Evet. Ancak kardeşten nafaka talep edebilmek için önce anne-baba veya çocuk gibi daha yakın akrabaların yardım edemeyeceğinin ispatı gerekir. Kardeş, ikincil nafaka yükümlüsüdür.

4-Anne babaya nafaka ödenmesi zorunlu mu?

Evet. Muhtaç durumda olan anne veya baba, ekonomik durumu yerinde olan çocuklarına karşı talep edebilir. Bu yükümlülük, hem ahlaki hem de hukuki bir sorumluluktur.

5-Miktarı neye göre belirlenir?

Mahkeme, nafaka alacaklısının yoksulluk durumunu ve nafaka borçlusunun ekonomik gücünü birlikte değerlendirir. Ödeme miktarı, hakimin takdir yetkisi doğrultusunda belirlenir ve her dosyada farklı olabilir.

6- Kaç yıl ödenir?

Belirli bir süreyle sınırlı değildir. Yoksulluk hali devam ettiği sürece ödenmeye devam eder. Koşullar değişirse, nafakanın kaldırılması ya da miktarının düşürülmesi talep edilebilir.

7-Yardım nafakası ödenmezse ne olur?

Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka ödenmezse, alacaklı taraf icra takibi başlatabilir. Gerekirse borçlu hakkında 3 aya kadar tazyik hapsi (nafaka hapsi) talep edilebilir.

8- Zamanaşımı süresi nedir?

Nafakaya ilişkin her bir ödeme yükümlülüğü için 10 yıllık zamanaşımı süresi geçerlidir. Süresi içinde icra takibi başlatılmazsa alacak hakkı düşebilir.

9- Yoksulluk nafakası ile aynı mı?

Hayır. Yardım nafakası, akrabalar arasında yoksulluk halinde ödenen bir destektir. Yoksulluk nafakası ise sadece boşanma sonrası, daha az kusurlu olan eşe bağlanır.

10-2025 yılında nafaka tutarı ne kadardır?

2025 yılı uygulamasında, mahkemeler genellikle aylık 2.000 – 5.000 TL arası nafaka miktarına hükmetmektedir. Ancak bu tutar tarafların gelir ve gider durumuna göre artabilir ya da azalabilir.