Ara Karar Nedir? Ara Karardan Geri Dönülebilir mi?

Ara karar, mahkemenin yargılamayı sona erdirmeden önce davanın ilerlemesini sağlamak, eksik delilleri toplamak veya geçici bir hukuki sorunu çözmek amacıyla verdiği karardır. “Ara karar nedir?” sorusunun kısa cevabı budur. Ara karar, kural olarak uyuşmazlığın esasını kesin biçimde çözmez; dosyayı nihai karara hazırlayan işlemleri belirler.

Ara Karar Nedir?

Ara karar nedir? Ara karar; hâkimin veya mahkeme heyetinin, yargılama devam ederken dosyanın hazırlanması ve uyuşmazlığın çözülebilir hâle getirilmesi için verdiği, kural olarak davayı sona erdirmeyen karardır. Duruşma gününün belirlenmesi, tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi yaptırılması, başka bir kurumdan kayıt istenmesi veya taraflara delil sunmaları için süre verilmesi buna örnek gösterilebilir.

Ara kararın belirleyici özelliği, mahkemenin dosyadan el çekmesine yol açmamasıdır. Mahkeme ara karar verdikten sonra davayı görmeye devam eder. Buna karşılık nihai karar verildiğinde, hükmün açıklanmasıyla birlikte ilgili yargılama aşaması sona erer ve mahkeme kural olarak dosyadan el çeker.

“Ara mahkeme nedir?” veya “ara mahkeme ne zaman olur?” şeklindeki aramalar da çoğu zaman bu kavramı hedefler. Ancak teknik hukuk dilinde genel bir “ara mahkeme” kurumu yerine ara karar ve gerekiyorsa ara duruşma ifadeleri kullanılır.

Ara Karar ile Nihai Karar Arasındaki Fark Nedir?

Nihai karar ne demek? Nihai karar, mahkemenin uyuşmazlığın tamamı veya yargılamayı sona erdiren bir usul meselesi hakkında karar vererek dosyadan el çekmesini sağlayan karardır. Davanın kabulü veya reddi esasa ilişkin nihai karara; görevsizlik, yetkisizlik ya da dava şartı yokluğu sebebiyle usulden ret ise usule ilişkin nihai karara örnek gösterilebilir.

Ara karar ise mahkemenin dosyadan el çekmesini sağlamaz. Delillerin toplanması, bilirkişi görevlendirilmesi veya taraflara süre verilmesi sonrasında yargılama devam eder. Bu ayrım; kararın tek başına kanun yoluna götürülüp götürülemeyeceğini, mahkemenin kararını değiştirip değiştiremeyeceğini ve dosyada bundan sonra hangi işlemin yapılacağını belirler.

UYAP’ta “nihai karar kaydedildi” ifadesinin görülmesi, mahkemenin dosyada sonuç doğuran kararını sisteme işlediğini gösterir. Kararın kabul, ret, beraat, mahkûmiyet veya usule ilişkin başka bir nihai karar olup olmadığı gerekçeli karar incelenmeden anlaşılamaz.

Ara Karar Neden Verilir?

Mahkeme, nihai hüküm kurabilmek için dosyanın olgunlaşmasını sağlamak amacıyla ara karar verir. Yargılamada hangi vakıaların çekişmeli olduğu, hangi delillerin toplanacağı ve hangi işlemlerin tamamlanacağı ara kararlarla belirlenir. Bu nedenle ara kararlar, davanın gereksiz yere uzamasını önlemek ve tarafların hukuki dinlenilme hakkını korumak bakımından önemlidir.

Mahkeme örneğin tapu kaydını, hastane belgesini, kurum işlem dosyasını veya banka hareketini ilgili yerden isteyebilir. Bilirkişi görevlendirebilir, keşif günü belirleyebilir, tanıkların çağrılmasına karar verebilir ya da taraflara eksik harç ve gider avansını tamamlamaları için süre tanıyabilir. Her ara kararın amacı ve yerine getirilmemesinin sonucu aynı değildir.

Ara Kararın Özellikleri Nelerdir?

• Yargılamayı kural olarak sona erdirmez.
• Dosyanın hazırlanmasına ve nihai kararın kurulmasına hizmet eder.
• Duruşmada veya dosya üzerinden verilebilir.
• Bir tarafa, üçüncü kişiye ya da kamu kurumuna işlem yapma yükümlülüğü yükleyebilir.
• Kural olarak nihai kararla birlikte kanun yolu denetimine konu edilir.
• Kanunun ayrıca kanun yolu tanıdığı geçici hukuki koruma kararları bakımından istisnalar bulunabilir.
• Usulî kazanılmış hak doğurmayan ara kararlar, gerekli koşullarda değiştirilebilir.

Ara Karar Türleri Nelerdir?

Ara kararlar tek bir kanun maddesinde sınırlı biçimde sayılmamıştır. Uygulamada kararın işlevine göre delillerin toplanmasına ilişkin ara kararlar, süre verilmesine ilişkin ara kararlar, geçici hukuki koruma kararları ve yargılamanın yürütülmesine ilişkin diğer kararlar şeklinde gruplandırılabilir.

Delillerin Toplanmasına İlişkin Ara Kararlar

Tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi, keşif yapılması, kurumlara müzekkere yazılması ve başka bir dava dosyasının getirtilmesi bu gruptadır. Delilin toplanması için gerekli ücret ve giderin hangi tarafça, ne kadar sürede yatırılacağı açık biçimde gösterilmelidir.

Süre Verilmesine İlişkin Ara Kararlar

Dilekçe sunmak, delil bildirmek, gider veya delil avansı yatırmak ve bilirkişi raporuna beyanda bulunmak için süre verilebilir. Sürenin kesin olup olmadığı ve sürenin kaçırılmasının hukuki sonucu karar metninden dikkatle kontrol edilmelidir.

Geçici Hukuki Koruma Kararları

İhtiyati tedbir ve bazı geçici koruma kararları, nihai hüküm verilinceye kadar hakkın korunmasına hizmet eder. Bu kararlar da yargılamayı tamamen sona erdirmemekle birlikte, kanunun açıkça tanıdığı hâllerde ayrıca itiraz veya istinaf yoluna konu olabilir.

Ara Karar Örnekleri Nelerdir?

Uygulamada sık karşılaşılan ara karar örnekleri şunlardır:

• Tapu müdürlüğüne müzekkere yazılarak taşınmaz kayıtlarının istenmesi,
• Hastane veya Sosyal Güvenlik Kurumundan sağlık ve hizmet kayıtlarının getirtilmesi,
• Tanıkların dinlenmesi için duruşma günü verilmesi,
• Keşif yapılmasına ve bilirkişi heyeti görevlendirilmesine karar verilmesi,
• Tarafa delil avansını yatırması için kesin süre verilmesi,
• Eksik harcın tamamlatılması,
• Başka bir mahkeme veya savcılık dosyasının celbedilmesi,
• İhtiyati tedbir talebinin kabulü veya reddi,
• İdari yargıda davalı idareden işlem dosyasının ve gerekçeli belgelerin istenmesi.

Ara Karar Talebi Nedir?

Ara karar talebi, taraflardan birinin yargılama sürerken mahkemeden delil toplanması, kayıt istenmesi, süre verilmesi veya geçici bir önlem alınması yönünde karar vermesini istemesidir. Talebin kabulü otomatik değildir; istenen işlemin uyuşmazlığın çözümü için gerekli ve hukuken mümkün olması gerekir.

UYAP’ta görülebilen “ara karar talebi tam kabul” ifadesi, talepte yer alan hususların tamamının mahkemece kabul edildiğini; “ara karar talebi ayırma” ifadesi ise talebin veya evrakın ayrı bir işlem ya da değerlendirme akışına alınmış olabileceğini gösterebilir. Bu ifadelerin kesin sonucu, yalnızca dosyadaki karar metni ve tutanak okunarak anlaşılabilir.

Ara Karardan Sonra Ne Olur?

Ara karardan sonra, kararda belirtilen işlemin tamamlanması beklenir. Mahkeme kalemi müzekkereyi ilgili kuruma gönderir; tarafın yapması gereken bir işlem varsa süre işlemeye başlar; bilirkişi veya keşif kararı verilmişse gerekli giderler yatırıldıktan sonra inceleme aşamasına geçilir.

Ara karar yerine getirildiğinde gelen belge, rapor veya kayıt tarafların incelemesine sunulabilir. Taraflardan beyan ve itirazları alındıktan sonra mahkeme yeni bir ara karar verebilir veya dosya karar aşamasına gelmişse nihai hükmünü kurabilir.

Ara Karara Uyulmazsa Ne Olur?

Sonuç, ara kararın içeriğine göre değişir. Delil avansının kesin süre içinde yatırılmaması, ilgili tarafın o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına yol açabilir. Eksik harç, gider avansı veya usul işlemlerinde ise kanunda öngörülen farklı sonuçlar uygulanabilir. Kamu kurumunun müzekkereye cevap vermemesi durumunda mahkeme tekid yazısı gönderebilir.

Mahkemenin verdiği her sürenin kaçırılması davanın otomatik olarak reddi sonucunu doğurmaz. Sürenin kanuni mi hâkim tarafından mı verildiği, kesin süre olup olmadığı, ihtarın açık bulunup bulunmadığı ve işlemin niteliği birlikte incelenmelidir.

Ara Karar Süresi Adli Tatilde İşler mi?

Bu soruya kararın içeriği görülmeden tek bir cevap verilemez. Adli tatile tabi dava ve işlerde, kanunda belirtilen sürelerin adli tatilde sona ermesi hâlinde HMK’daki uzama kuralları gündeme gelebilir. Buna karşılık adli tatilde görülebilen işler, ihtiyati tedbirler ve mahkemenin belirlediği bazı işlemler bakımından farklı sonuçlar doğabilir.

Bu nedenle ara kararda gösterilen son gün, davanın adli tatile tabi olup olmadığı ve sürenin hukuki niteliği birlikte hesaplanmalıdır. Riskli durumlarda işlemi adli tatil sonrasına bırakmamak en güvenli yaklaşımdır.

Ara Karardan Geri Dönülebilir mi?

Mahkeme, usulî kazanılmış hak doğurmayan ve kanunen bağlayıcı hâle gelmeyen ara kararından kural olarak dönebilir. Yeni bir delilin ortaya çıkması, önceki kararın uygulanmasının imkânsızlaşması veya dosya kapsamının değişmesi hâlinde ara karar kaldırılabilir ya da değiştirilebilir.

Bununla birlikte bir taraf yararına usulî kazanılmış hak oluşturan kararlar ile kanunun kesin sonuç bağladığı işlemler bakımından geri dönme serbestisi bulunmaz. Özellikle kesin süreler ve kanun yolu incelemesinden geçerek bağlayıcı hâle gelen usul meseleleri dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Ara Karar İstinaf Edilir mi?

Genel kural, ara kararların tek başına istinaf veya temyiz edilmemesi ve hukuka aykırılık iddiasının nihai kararla birlikte ileri sürülmesidir. Ancak bu kural mutlak değildir. HMK’nın 341. maddesi uyarınca ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi ile karşı tarafın yüzüne karşı verilen kabul kararlarına karşı kanunda belirtilen koşullarda istinaf yolu açıktır.

Bu nedenle yalnızca kararın “ara karar” olarak adlandırılmasına bakılmamalıdır. Kararın içeriği, özel kanun hükmü ve açık kanun yolu düzenlemesi incelenmelidir. Kanun yolu açık değilse taraf, ara kararın yanlışlığını nihai karara karşı yapacağı istinaf veya temyiz başvurusunda ileri sürebilir.

İdare Mahkemesi Ara Kararı Nedir?

İdare mahkemesi ara kararı, idari yargı merciinin dava sonuçlanmadan önce işlem dosyasını tamamlamak, idareden bilgi ve belge istemek veya uyuşmazlığın çözümü için gerekli araştırmayı yapmak amacıyla verdiği karardır. 2577 sayılı Kanun’un 20. maddesindeki re’sen araştırma ilkesi uyarınca mahkeme, gerekli gördüğü belgeleri taraflardan ve ilgili yerlerden isteyebilir.

İdari davada ara karar üzerine davalı idareden işlemin dayanakları, kurul veya komisyon tutanakları, değerlendirme formları ve kişiye ilişkin kayıtlar istenebilir. Ara karardan sonra ne olacağı, gelen belgelerin içeriğine bağlıdır. Mahkeme ek açıklama isteyebilir, bilirkişi incelemesi yaptırabilir, yürütmenin durdurulması talebini değerlendirebilir veya dosya yeterince aydınlanmışsa karar verebilir.

Bu tür ara kararlar özellikle güvenlik, personel ve sicil uyuşmazlıklarında dosyanın aydınlatılmasını sağlar. Uygulama örnekleri bakımından kişi güvenlik belgesi ile sicil iptal davası başlıklı makalelerimiz incelenebilir.

Boşanma Davasında Ara Karar Ne Demek?

Boşanma davasında ara karar; dava devam ederken tedbir nafakası, geçici velayet, çocukla kişisel ilişki, aile konutunun kullanımı, delillerin toplanması veya sosyal inceleme raporu alınması gibi konularda verilen karardır. Bu kararlar nihai boşanma hükmü değildir.

Özellikle çocuk ve geçici nafaka konularındaki ara kararlar, koşulların değişmesi hâlinde yeniden değerlendirilebilir. Kararın uygulanması ve başvuru yolu, kararın türüne göre değiştiğinden tutanak ile gerekçeli ara karar birlikte incelenmelidir.

Ceza Mahkemesinde Ara Karar Nedir?

Ceza yargılamasında sanığın hazır edilmesi, tanık dinlenmesi, kamera kaydı veya iletişim belgelerinin istenmesi, bilirkişi raporu alınması ve koruma tedbirlerinin değerlendirilmesi gibi kararlar yargılama sırasında verilebilir. Bunlar mahkûmiyet, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı şeklindeki nihai hükümden farklıdır.

Tutuklama, adli kontrol ve bazı koruma tedbirleri bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu özel itiraz yolları öngörür. Dolayısıyla hukuk yargısındaki genel açıklamalar, ceza dosyalarına otomatik biçimde uygulanmamalıdır.

Ara Karar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Mahkemede ara karar ne anlama gelir?

Mahkemenin dava sona ermeden önce yargılamayı yönlendiren veya eksik işlemi tamamlatan bir karar verdiği anlamına gelir.

Ara karar ne zaman çıkar?

Davanın açılmasından nihai hükme kadar, yargılamanın gerektirdiği herhangi bir aşamada ara karar verilebilir.

Ara karar evrakı nedir?

Mahkemenin verdiği ara kararın maddelerini, süreleri ve yapılacak işlemleri gösteren tutanak veya elektronik belgedir.

Ara karar kesinleşir mi?

Her ara karar için aynı anlamda kesinleşmeden söz edilemez. Bazıları değiştirilebilir; bazıları usulî kazanılmış hak veya özel kanun hükmü nedeniyle bağlayıcı sonuç doğurabilir.

Ara karara cevap vermek zorunlu mu?

Karar tarafa bir işlem yüklemişse süresinde yerine getirilmemesi hak kaybına yol açabilir. Kararın metni ve ihtarı mutlaka kontrol edilmelidir.

Ara karar ile müzekkere aynı şey midir?

Hayır. Ara karar, mahkemenin işlem yapılmasına yönelik iradesidir; müzekkere ise bu kararın ilgili kurum veya kişiye bildirilmesi için yazılan resmî yazıdır.

Sonuç

Ara karar, yargılamanın yönünü ve tarafların yapması gereken işlemleri belirleyebilir. Bu nedenle karar “nihai değil” denilerek göz ardı edilmemeli; süre, masraf, delil ve itiraz sonuçları dikkatle takip edilmelidir. Ara kararın değiştirilebilirliği ve kanun yolu, kararın adına değil içeriğine ve ilgili kanun hükmüne göre belirlenir.

Ara kararın uygulanması, verilen kesin süre veya başvuru yolu hakkında hukuki değerlendirme almak için Reform Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz. İdari yargıda verilen karar ve başvurular hakkında ayrıca idare hukuku avukatı başlıklı çalışmamızdan yararlanabilirsiniz.

Kaynakça

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m.90-94, 120, 324, 341 ve devamı.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, özellikle m.20.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu.
• Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E.2015/5232, K.2015/8680, 18.03.2015.
• Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E.2015/12309, K.2016/6589, 14.04.2016.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2016/20924, K.2016/16715, 08.12.2016.