TSK’da görev yapamaz raporu almak; yıllarca emek verilen bir kariyerin, hiçbir ön hazırlık yapılmadan aniden sona erebileceği anlamına gelebilir. Ancak bu raporun verilmesi ne bir kader ne de her zaman hukuka uygun bir işlemdir. Yıllar içinde büroya gelen yüzlerce dosyada gördüm ki TSK sağlık kurullarının verdiği ‘görev yapamaz’ kararlarının önemli bir bölümü hatalı tanıya, dilim sınıflandırma hatasına ya da yönetmeliğin yanlış yorumlanmasına dayanmaktadır.
TSK’da Görev Yapamaz Raporu Nedir? Yasal Dayanak
Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği; personelin sağlık durumunu A, B, C ve D dilimi olmak üzere dört kategoride değerlendirir. Bu dilimler arasındaki fark, personelin kariyerini doğrudan belirleyen kritik bir ayrımdır.
Yönetmeliğin 29. maddesi (uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/erler), 34. maddesi (uzman jandarmalar), 52. ve 54. maddeleri (subay ve astsubaylar) bu kararın nasıl verileceğini ve sonuçlarını ayrı ayrı düzenlemektedir. Kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve sinir hastalıkları gibi uzun tedaviye ihtiyaç durulan rahatsızlıklarda ise kararın hemen verilmesi zorunlu değildir; toplam üç yılı geçmemek kaydıyla tedavi, istirahat veya hava değişimi uygulanabilir.
Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş/Erlerde Görev Yapamaz Kararı (Madde 29)
Uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/erlerle ilgili en sık başvurulan madde, yönetmeliğin 29. maddesidir. Bu madde basit görünse de uygulamada ciddi hak kayıplarına yol açan birçok nüans içermektedir.
29. Madde Ne Diyor?
Hastalıklar Listesi’nin B ve D dilimlerinde yer alan rahatsızlıklara sahip uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/erler hakkında ‘Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz’ kararı verilir. Ancak kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği, ruh sağlığı ve sinir hastalıkları gibi uzun tedavi gerektiren durumlarda sağlık kurulunun gerekli görmesi koşuluyla toplamda üç yılı geçmemek üzere tedavi, istirahat veya hava değişimi uygulanabilir ve bu sürede ilişik kesilmez.
Görev Sırasında Hastalanan Personelin Durumu Ne Olur?
Bu maddenin ikinci fıkrası oldukça önemlidir ve pratikte çok az kişi tarafından bilinmektedir. Barışta veya savaşta, görev sırasında ya da görev dışında, görevlerinden dolayı saldırıya veya kazaya uğrayan ya da hastalanan uzman erbaşlar; haklarında kesin işlem kararlı rapor düzenleninceye kadar sıhhi izinli sayılır. Bu hüküm; kaza veya hastalık anındaki iddia ile sonradan düzenlenen rapor arasındaki süreçte personelin haklarını koruyan kritik bir güvencedir.
Uygulamada Karşılaştığım En Sık Sorun: Yanlış Dilim Sınıflandırması
Bize gelen dosyaların en az üçte birinde şu tabloyla karşılaşıyorum: kişinin rahatsızlığı aslında A veya C diliminde değerlendirilmesi gerekirken B ya da D diliminde gösterilmiş. Bu tek hata; sözleşmenin feshine ve yıllarca süren hak kayıplarına zemin hazırlıyor. Bilirkişi incelemesiyle bu hataların gün yüzüne çıkması, mahkemelerde çoğunlukla personel lehine sonuç doğurmaktadır.
Subay ve Astsubaylarda Görev Yapamaz Kararı (Madde 52 ve 54)
Subay ve astsubaylar için süreç hem daha karmaşık hem de daha fazla seçenek sunmaktadır. Yönetmeliğin 52. maddesi; vazifenin sebep ve tesiriyle görev yapamaz kararı verilen subay ve astsubayları, 54. madde ise vazife malullerini düzenlemektedir.
Madde 52 — Vazife Malulü Subay ve Astsubay Süreci Nasıl İşler?
Vazife nedeniyle görev yapamaz kararı alan subay ve astsubayın raporu, bağlı olduğu Kuvvet Komutanlığı veya Jandarma ya da Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu‘na gönderilir. SGK malullük durumunu tespit eder ve süreç başlar.
Yeniden Göreve Dönme Hakkı Var Mıdır?
Evet — ve bu hak yönetmeliğin 52. maddesinin 2. fıkrasında açıkça düzenlenmiştir. Göreve dönmek isteyen subay ve astsubaylar bağlı oldukları komutanlığa başvurur. Bilgi ve tecrübelerinin sınıfı için faydalı olacağı değerlendirilen personelin dosyası; Gülhane Askeri Tıp Akademisi Profesörler Sağlık Kurulu’na sevk edilmek üzere Millî Savunma Bakanlığı Sağlık Dairesi’ne iletilir. Kurul ‘Belirtilen Görevleri Yapar’ kararı verirse personel SGK onayı ve Genelkurmay Başkanlığı onayı ardından uygun göreve atanır.
3 Yılda Bir Kontrol Muayenesi Zorunluluğu
Göreve dönen subay ve astsubaylar, daha kısa bir süre belirlenmemişse 3 yılda bir Profesörler Sağlık Kurulu’na kontrol muayenesi için sevk edilir. Ancak kritik bir kural vardır: kontrol muayenesi sonucunda göreve başlayan personelden, kurul tarafından belirlenen çalışma süresinin dörtte birinden fazla süre istirahat alan kişiler tekrar kontrol muayenesine gönderilmez ve TSK ile ilişiği kesilir.
Madde 54 — Vazife Malulü Tespiti
Vazife nedeniyle yaralanan veya hastalanan subay ve astsubayların sağlık durumu asker hastaneleri sağlık kurullarınca tespit edilir. Kurul değerlendirmesinde; kişinin heyete çıkarıldığı tarihteki sınıf ve rütbesi esas alınır. ‘Sınıfı Görevini Yapamaz’ veya ‘Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz’ kararı verilen personelin vazife malullüğü kararı SGK tarafından verilir.
Uzman Jandarmalar İçin Özel Düzenleme (Madde 34)
Uzman jandarmalar için süreç, diğer personel gruplarından farklı işlemektedir. Yönetmeliğin 34. maddesi bu gruba özgü ayrıntılı bir prosedür öngörmüştür.
Vazife Nedeniyle Görev Yapamaz Kararı Verilen Uzman Jandarmanın Süreci
Jandarma Genel Komutanlığı, ilgili personelin raporunu SGK’ya iletir. SGK malullük tespitini yapar. Göreve dönmek isteyen uzman jandarma ise doğrudan Jandarma Genel Komutanlığı’na başvurur; komutanlık personel ihtiyacı ve tecrübeyi değerlendirerek uygun gördüğü kişilerin dosyasını Profesörler Sağlık Kurulu’na sevk eder.
3 Yıllık Kontrol Muayenesi Kuralı ve İstirahat Sınırı
Subay ve astsubaylarda olduğu gibi uzman jandarmalarda da 3 yılda bir kontrol muayenesi zorunludur. Göreve başlayan kişi, kurul tarafından belirlenen çalışma süresinin dörtte birinden fazla istirahat alırsa tekrar kontrol muayenesine gönderilmez ve TSK ile ilişiği kesilir. Bu kural uygulamada zaman zaman hatalı yorumlanarak personel aleyhine kullanılmaktadır.
Yeniden Göreve Dönme Hakkı: Kimler, Nasıl, Ne Zaman?
Görev yapamaz kararı kalıcı değildir. Hem yönetmelik hem de pratikte kazanılan davalar, bu kararın geri döndürülebilir olduğunu göstermektedir. Yönetmeliğin Geçici 1. maddesi ise bu konuda özel bir fırsat penceresi açmaktadır.
Geçici Madde 1 — Eski Kararların Yeniden Değerlendirme İmkânı
Yönetmeliğin Geçici 1. maddesi önemli bir hak tanımaktadır: yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce hakkında ‘Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görev Yapamaz‘ kararı verilmiş olup henüz ilişiği kesilmemiş olanlar kendi isteğiyle başvurduğu takdirde durumu yeni yönetmelik hükümlerine göre yeniden değerlendirilebilir. Bu madde, geçmişte verilen kararlardan etkilenen ve haklarını kullanamamış personel için hâlâ aktif bir imkândır.
Hukuki Haklar ve İtiraz Süreci — Avukat Gözlemleri
Bu bölüm, büromuzda yürütülen davaların sağladığı pratik gözlemlere dayanmaktadır. Teorik bilginin ötesinde, gerçekte ne işe yaradığını aktarmaya çalışıyorum.
Görev Yapamaz Raporu Alan Personelin Temel Hakları
▸ Sağlık raporuna itiraz hakkı: Tebliğden itibaren il sağlık müdürlüğüne itiraz yapılabilir.
▸ İdare mahkemesinde iptal davası: İtiraz sonucu olumsuz çıkarsa ya da doğrudan dava açılmak istenirse, tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemesi‘nde iptal davası açılabilir.
▸ Yürütmeyi durdurma talebi: Dava açılırken yürütmenin durdurulması talep edildiğinde, mahkeme genellikle ilk bir iki hafta içinde bu kararı verebilir. Bu karar; sözleşme feshinin dava sonuçlanana kadar askıya alınması anlamına gelir.
▸ Vazife malullüğü hakları: Görev sırasında veya görev nedeniyle hastalananlar için malullük aylığı ve sosyal haklar söz konusudur.
▸ SGK sürecine itiraz hakkı: SGK’nın malullük tespitine karşı da ayrıca itiraz yolu açıktır.
Davaları Kazandıran En Sık Gerekçeler
Emsal dosyalardan edindiğim deneyime göre iptal kararıyla sonuçlanan davalarda şu gerekçeler öne çıkıyor:
▸ Hatalı tanı: Sağlık kurulunun kişinin gerçek sağlık durumunu yansıtmayan ya da gerekli tetkikler yapılmadan verdiği karar.
▸ Dilim sınıflandırma hatası: B dilimi bir rahatsızlığın D dilimi olarak gösterilmesi ya da A diliminin B dilimi sayılması.
▸ Usul ihlali: Savunma hakkının kullandırılmaması, bildirim eksikliği veya yetkisiz makam tarafından karar verilmesi.
▸ Terörle mücadele istisnasının uygulanmaması: 3713 sayılı Kanun kapsamındaki personele farklı hükümler uygulanmalıdır; bu ayrımın gözetilmemesi başlı başına bir iptal gerekçesi olabilir.
▸ Geçici maddenin uygulanmaması: Yönetmeliğin Geçici 1. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gereken eski tarihli kararların yeni yönetmeliğe göre yeniden ele alınmaması.
Emsal Vaka: Mahkemede Kazanılan Davalar Ne Anlatıyor?
Açılan iptal davasında bilirkişi heyeti iki kritik tespitte bulundu: birincisi, astım tanısının derecesi ve kontrol altındaki seyri göz önüne alındığında D diliminde değil A diliminde değerlendirilmesi gerektiği; ikincisi, sözleşme feshinden önce personele sınıf değişikliği ya da uygun görev imkânının araştırılmadığı. Mahkeme, idari işlemi iptal etti. Personel yürütmeyi durdurma kararı sayesinde dava boyunca çalışmaya devam etmişti ve karar kesinleşince herhangi bir kariyer kesintisi yaşanmadan göreve devam etti. Bu dava; hem dilim sınıflandırma hatasının hem de usul ihlaline dayanan feshin iptal gerekçesi olduğunu somut biçimde göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular — TSK’da Görev Yapamaz Raporu
TSK’da görev yapamaz raporu alan uzman erbaşın sözleşmesi otomatik feshedilir mi?
B veya D dilimindeki hastalığa dayanan ‘TSK’da Görev Yapamaz’ kararı genel olarak sözleşme feshine zemin hazırlar. Ancak bu karar idari bir işlem olup iptal davasına konu edilebilir. Özellikle yanlış dilim sınıflandırması veya usul hatası varsa mahkeme fesih işlemini iptal edebilir.
Subay ve astsubay görev yapamaz kararına itiraz edebilir mi?
Evet. Rapor tebliğinden itibaren itiraz, 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Subay ve astsubaylar için ayrıca yeniden göreve dönme başvurusu da bir seçenektir; bu başvuru komutanlık kanalıyla Profesörler Sağlık Kurulu’na sevki gerektirmektedir.
Uzman erbaşlarda sınıf değişikliği mümkün müdür?
Yönetmelik kapsamında uzman erbaşlara subay ve astsubaylardan farklı olarak sınıf değişikliği hakkı tanınmamıştır. Ancak idarenin uygun görmesi halinde branş değişikliği yapılabilir. Sınıf değişikliğinin tanınmaması, pek çok davada eşitlik ilkesine aykırılık gerekçesiyle gündeme gelmektedir.
Görev sırasında hastalanan uzman erbaşın ilişiği ne zaman kesilir?
Yönetmeliğin 29. maddesinin 2. fıkrası uyarınca görev sırasında hastalanan veya kazaya uğrayan uzman erbaşlar, haklarında kesin işlem kararlı rapor düzenleninceye kadar sıhhi izinli sayılır. Bu sürede ilişik kesilemez. Kesin raporun ardından itiraz ve dava hakkı doğar.
Yeniden göreve dönmek için ne zaman başvurulabilir?
Yönetmeliğin 52. ve 34. maddeleri uyarınca göreve dönme talebi her zaman yapılabilir. Başvuru; subay ve astsubaylar için bağlı olunan komutanlığa, uzman jandarmalar için Jandarma Genel Komutanlığı’na yapılır. Komutanlık personel ihtiyacını değerlendirdikten sonra uygun görülen personelin dosyasını Profesörler Sağlık Kurulu’na sevk eder.
TSK’da görev yapamaz kararına iptal davası açmak ne kadar sürer?
Ankara İdare Mahkemelerinde açılan bu davalar ortalama 3 ila 6 ay içinde sonuçlanmaktadır. Yürütmeyi durdurma kararı ise genellikle dava açıldıktan sonraki ilk 1-2 hafta içinde alınabilmektedir. Bu karar; dava sonuçlanana kadar sözleşme feshini ve ilişik kesilmesini askıya alır.
Yasal Kaynaklar
