Seri muhakeme usulü, ceza muhakemesinde soruşturma evresi sonunda gündeme gelen ve belirli koşulların varlığı hâlinde uygulanan özel bir yargılama yöntemidir. Bu usulün uygulanabilmesi için, öncelikle Cumhuriyet savcısı tarafından yapılan soruşturmanın tamamlanmış olması ve kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemiş olması gerekir.
Seri Muhakeme Usulünün Uygulanma Şartı (CMK 250/1)
Seri muhakeme usulü, ceza yargılamasında soruşturma sürecinin sona ermesinden sonra gündeme gelen ve ancak kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde uygulanabilen özel bir muhakeme yoludur. Bu usule başvurulabilmesi için, Cumhuriyet savcılığınca yürütülen soruşturmanın tamamlanmış olması ve dosya kapsamında kamu davasının açılmasının ertelenmesini gerektiren bir hukuki durumun bulunmaması gerekir..
Başka bir ifadeyle, savcılık makamı tarafından dosya incelendiğinde, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi (KDAE) şartları oluşmuşsa seri muhakeme usulüne geçilemez. Ancak erteleme kararı verilmesini gerektiren hukuki durum mevcut değilse ve dosya, kanunda sayılan suç tiplerinden birine ilişkinse, seri muhakeme usulü uygulanabilir hâle gelir.
Bu noktada seri muhakeme usulü, klasik ceza yargılamasından farklı olarak, iddianame düzenlenmeden önce devreye giren ve yargılamanın hızlı şekilde sonuçlandırılmasını amaçlayan bir mekanizma niteliğindedir. Usulün temel mantığı; yargının iş yükünü azaltmak, basit ve delilleri açık olan dosyaların uzun süren yargılamalara konu edilmesini önlemek ve ceza adalet sisteminde etkinliği artırmaktır.
Ancak uygulamada sıklıkla gözden kaçırılan husus şudur: Seri muhakeme usulü, her soruşturma dosyasında otomatik olarak uygulanmaz. Aksine, yalnızca kanunda açıkça sayılan suçlar bakımından ve kamu davasının ertelenmesine engel bir durum bulunmadığında gündeme gelir. Bu nedenle, şüpheliye seri muhakeme teklif edilmesi, dosyanın hukuki niteliği açısından önemli sonuçlar doğurur.
Seri Muhakeme Usulünün Uygulandığı Suçlar
Seri muhakeme usulü, her suç bakımından uygulanabilen genel bir yargılama yöntemi değildir. Kanun koyucu, bu usulün yalnızca belirli suç tipleriyle sınırlı olarak uygulanmasını öngörmüştür. Buna göre, soruşturma evresinin tamamlanmasının ardından, kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde, kanunda açıkça sayılan bazı suçlar yönünden seri muhakeme usulüne başvurulabilir.
Seri Muhakeme Usulünün Uygulandığı Suçlar Ceza Muhakemesi Kanunun 250/1-a,b,c,d maddelerinde hangi suçlar yönünden seri muhakeme usulünün uygulanacağı belirtilmiştir. Buna göre ;
- Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve üçüncü fıkra),
- Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde 170, birinci ve üçüncü fıkra),
- Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci ve üçüncü fıkra),
- Gürültüye neden olma (madde 183),
- Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra),
- Mühür bozma (madde 203),
- Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde 206),
- Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228, birinci fıkra),
- Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (madde 268), suçları
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 15 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar
c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç
d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen suç
e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç
Seri Yargılama Usulünde Süreç Nasıl İşler
Seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi için ilk adım, şüphelinin bu özel muhakeme yöntemi hakkında açık ve anlaşılır şekilde bilgilendirilmesidir. Bu bilgilendirme, yalnızca Cumhuriyet savcısı tarafından değil; soruşturma aşamasında görev alan kolluk görevlileri aracılığıyla da yapılabilir. Amaç, şüphelinin hangi usulün gündemde olduğunu, bu usulün sonuçlarını ve klasik yargılamadan farklarını öğrenmesini sağlamaktır.
Bilgilendirme sonrasında seri muhakeme usulünün uygulanıp uygulanmayacağına ilişkin resmî teklif, doğrudan Cumhuriyet savcısı tarafından yapılır. Ancak bu teklifin geçerli olabilmesi için en kritik şart, şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesidir. Müdafi bulunmaksızın yapılan bir kabul, hukuken geçerli sayılmaz. Bu yönüyle seri muhakeme usulü, savunma hakkının korunmasını merkeze alan bir yapıya sahiptir.
Şüphelinin seri muhakeme teklifini kabul etmesi hâlinde, yaptırım Cumhuriyet savcısı tarafından belirlenir. Savcı, bu aşamada Türk Ceza Kanunu’nun cezanın bireyselleştirilmesine ilişkin genel ilkelerini dikkate alır. Suçun işleniş biçimi, failin kusur durumu ve dosyanın özellikleri göz önünde bulundurularak, kanunda öngörülen alt ve üst sınırlar arasında bir temel ceza tespit edilir.
Belirlenen bu temel ceza üzerinden, koşulları varsa zincirleme suç hükümleri uygulanır ve ardından seri muhakeme usulüne özgü en önemli avantaj devreye girer: cezada yarı oranında indirim. Uygulamada seri muhakeme usulünün cazip görülmesinin temel nedeni de bu önemli indirim imkânıdır.
Seri muhakeme sonucunda ortaya çıkan hapis cezası bakımından, Cumhuriyet savcısının yetkisi yalnızca cezanın belirlenmesiyle sınırlı değildir. Şartların bulunması hâlinde, belirlenen hapis cezası adli para cezası veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir ya da ertelenebilir. Bu durum, özellikle ilk kez suç işleyen veya sabıkasız kişiler açısından seri muhakeme usulünü daha da önemli hâle getirmektedir.
Buna ek olarak, gerekli koşulların varlığı hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun da seri muhakeme kapsamında kıyasen uygulanabilmesi mümkündür. Böylece şüpheli açısından, ceza hukuku bakımından daha hafif sonuçlar doğabilecek bir yol açılmış olur.
Seri muhakeme usulü kapsamında bir yaptırım uygulanmış olması, güvenlik tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir. Başka bir ifadeyle, ceza indirimine gidilmiş veya ceza ertelenmiş olsa dahi; suçun niteliği gerektiriyorsa güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümler ayrıca değerlendirilebilir.
Bu yönüyle seri muhakeme usulü, yalnızca cezanın miktarını etkileyen bir mekanizma olup; suçun hukuki sonuçlarını tamamen ortadan kaldıran bir düzenleme değildir. Bu nedenle, seri muhakeme teklifinin kabul edilip edilmemesi konusunda hukuki danışmanlık alınması, ileride doğabilecek hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşır.
Seri muhakeme usulünün kabul edilmesinden sonra süreç, Cumhuriyet savcısının yazılı talebiyle görevli mahkemeye taşınır. Savcı, seri muhakemenin uygulanmasını isterken hazırladığı talep yazısında; şüphelinin ve müdafiinin kimliğinden mağdur veya suçtan zarar görenlerin bilgilerine, isnat edilen suçtan olayın özetine, şüphelinin tutukluluk durumundan belirlenen yaptırıma kadar dosyanın tamamını aydınlatan bilgileri açık ve denetlenebilir şekilde ortaya koymak zorundadır. Ayrıca seri muhakemenin uygulanabilmesi için aranan şartların gerçekleştiği ve varsa seçenek yaptırımlar, erteleme veya HAGB’ye ilişkin değerlendirmeler de bu yazıda yer alır.
Kanun koyucu, seri muhakeme sürecinde maddi hata veya eksiklik riskini önlemek amacıyla mahkemeye etkin bir denetim yetkisi tanımıştır. Talep yazısının usule aykırı düzenlendiği, belirlenen yaptırımda hesaplama hatası yapıldığı, seçenek yaptırımlar ya da erteleme bakımından objektif koşulların bulunmadığı veya cezanın niteliğine uygun bir güvenlik tedbirinin gösterilmediği hâllerde, mahkeme talebi reddetmeden, eksikliklerin giderilmesi için Cumhuriyet başsavcılığına iade eder. Eksikler tamamlandıktan sonra talep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye sunulur.
Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra; seri muhakeme şartlarının gerçekleştiğini, isnat edilen eylemin bu usul kapsamına girdiğini ve dosyadaki mevcut delillerle mahkûmiyet sonucuna ulaşılabileceğini değerlendirirse, talep yazısında belirtilen yaptırımdan daha ağır olmamak kaydıyla hüküm kurar. Bu aşamada mahkeme, seri muhakeme usulüne özgü indirim ve bireyselleştirme hükümlerini gözetir.
Buna karşılık, şartların gerçekleşmediği kanaatine varılması hâlinde talep reddedilir ve dosya, soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Ayrıca, şüphelinin mazeretsiz olarak mahkemeye gelmemesi, seri muhakeme usulünden vazgeçme sonucunu doğurur.
Seri muhakeme usulünün herhangi bir nedenle tamamlanamaması ya da dosyanın genel hükümlere göre yürütülmek üzere savcılığa iade edilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakemeyi kabul ettiğine ilişkin beyanları ve bu usule özgü belgeler sonraki soruşturma ve kovuşturmalarda delil olarak kullanılamaz. Bu düzenleme, şüphelinin iradesinin aleyhe sonuç doğurmasını engelleyerek savunma hakkını güvence altına alır.
Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda, şüphelilerden en az birinin seri muhakemeyi kabul etmemesi, usulün tümüyle uygulanamamasına yol açar. Aynı şekilde, seri muhakeme kapsamındaki bir suçun, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde de seri muhakeme usulüne başvurulamaz.
Bunun yanında, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı bulunan şüpheliler bakımından seri muhakeme usulü uygulanmaz. Keza, resmî kayıtlarda yer alan adresinde bulunamayan, yurt dışında olduğu anlaşılan veya başka bir nedenle kendisine ulaşılamayan şüpheliler yönünden de bu özel usul devreye sokulamaz.
Alkollü Araç Kullanma Suçunda Seri Yargılama Usulü Uygulanır mı?
Alkollü araç kullanma suçu, uygulamada en sık karşılaşılan ceza soruşturmalarından biri olmakla birlikte, her durumda seri muhakeme usulüne konu edilebilen bir suç değildir. Bu noktada, alkollü araç kullanmanın hangi fiil kapsamında işlendiği belirleyici olmaktadır.
Eğer alkollü araç kullanma fiili, yalnızca idari yaptırım kapsamında kalıyor ve herhangi bir tehlike veya zarar doğurmuyorsa, bu durum çoğunlukla idari para cezası ve ehliyete el koyma ile sonuçlanır ve seri muhakeme usulü gündeme gelmez. Ancak alkollü araç kullanma fiili, trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu kapsamında değerlendirilirse, ceza soruşturması söz konusu olur.
Bu durumda, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçunun belirli hâlleri, seri muhakeme usulü kapsamında yer aldığından; soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemişse, alkollü araç kullanma nedeniyle seri muhakeme usulü uygulanabilir.
Seri muhakeme teklifinin yapılabilmesi için;
- Fiilin seri muhakeme kapsamındaki suç tipine girmesi,
- Şüphelinin müdafii huzurunda bilgilendirilmesi,
- Cumhuriyet savcısının seri muhakeme teklifinde bulunması
Şüphelinin bu teklifi kabul etmesi hâlinde, Cumhuriyet savcısı tarafından belirlenen ceza üzerinden yarı oranında indirim uygulanır. Ayrıca şartların varlığı hâlinde, hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, ertelenmesi veya HAGB uygulanması da mümkün olabilir.
Ancak alkollü araç kullanma nedeniyle seri muhakeme usulünün kabul edilmesi, şüpheli açısından ehliyete el koyma, adli sicil kaydı ve ileride doğabilecek hukuki sonuçlar bakımından dikkatle değerlendirilmelidir. Bu nedenle, özellikle alkollü araç kullanma suçunda seri muhakeme teklifinin kabul edilip edilmemesi aşamasında, dosyanın somut özelliklerine göre hukuki danışmanlık alınması büyük önem taşır.
Seri Muhakeme Usulünün Uygulanmayacağı Haller
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesine Karar Verilmesi Hâli
Soruşturma evresi sonunda Cumhuriyet savcısı tarafından kamu davasının açılmasının ertelenmesine (KDAE) karar verilmişse, seri muhakeme usulüne başvurulamaz. Zira bu durumda ceza muhakemesi bakımından daha lehe bir yol tercih edilmiş sayılır ve seri muhakeme gündeme gelmez.
Şüphelinin Seri Yargılama Teklifini Kabul Etmemesi
Seri muhakeme usulü, şüphelinin özgür iradesine dayalı kabulü ile uygulanabilen bir usuldür. Şüpheli, müdafii huzurunda yapılan seri muhakeme teklifini kabul etmezse, bu usul uygulanamaz ve soruşturma genel hükümlere göre yürütülür.
Müdafi Huzurunda Kabul Şartının Gerçekleşmemesi
Şüphelinin seri muhakemeyi kabul ettiğine ilişkin beyanının müdafi huzurunda alınmamış olması hâlinde, kabul hukuken geçerli sayılmaz. Bu durumda seri muhakeme usulü uygulanamaz. Müdafiin varlığı, bu usul bakımından zorunlu bir güvencedir.
Suçun İştirak Hâlinde İşlenmesi ve Tüm Şüphelilerin Kabul Etmemesi
Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumunda, şüphelilerden birinin dahi seri muhakeme usulünü kabul etmemesi hâlinde, bu usul hiçbir şüpheli bakımından uygulanamaz. Kanun, iştirak hâlinde parçalı bir seri muhakeme uygulamasına izin vermemektedir.
Seri Muhakeme Kapsamına Girmeyen Bir Suçla Birlikte İşlenmesi
Seri muhakeme kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de seri muhakeme usulü uygulanamaz. Bu durumda dosya bir bütün olarak değerlendirilir ve genel yargılama usulüne göre işlem yapılır.
Yaş Küçüklüğü Hâli
Şüphelinin çocuk olması durumunda seri muhakeme usulü uygulanmaz. Çocuklar bakımından ceza muhakemesinde özel koruma hükümleri bulunduğundan, seri muhakeme usulü bu kişiler yönünden kanunen dışlanmıştır.
Akıl Hastalığı Bulunması
Şüphelinin akıl hastalığı bulunması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanamaz. Zira bu durumda ceza sorumluluğu, kusur yeteneği ve güvenlik tedbirleri gibi hususlar ön plana çıkmakta; seri muhakemenin sadeleştirilmiş yapısı bu değerlendirmeler için yeterli görülmemektedir.
Şüpheliye Ulaşılamaması
Resmî kayıtlarda yer alan adresinde bulunamayan, yurt dışında olduğu anlaşılan veya herhangi bir nedenle şüpheliye fiilen ulaşılamayan hâllerde seri muhakeme usulü uygulanamaz. Çünkü usulün temel unsuru olan bilgilendirme ve kabul süreci gerçekleştirilemez. ( Anayasa Mahkemesinin 10/9/2025 Tarihli ve E: 2025/51, K: 2025/184 Sayılı Kararı ile bu fıkrada yer alan “ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması” ibaresi iptal edilmiştir. Bu Karar Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (3/9/2026) yürürlüğe girer)
Mahkemenin Talebi Reddetmesi
Cumhuriyet savcısı tarafından yapılan seri muhakeme talebi, mahkemece; şartların oluşmadığı, suçun kapsam dışında kaldığı veya dosya içeriğinin mahkûmiyet için yeterli olmadığı gerekçeleriyle reddedilirse, seri muhakeme usulü uygulanmaz ve dosya genel hükümlere göre sonuçlandırılır.
Seri Yargılama Usulünde Yaptırımın Özelliği
Seri yargılama usulünde yaptırım belirlenirken, hem Cumhuriyet savcısı hem de mahkeme bakımından kanunla çizilmiş sıkı sınırlar bulunmaktadır. Bu usulde amaç, ceza yargılamasını hızlandırmak olmakla birlikte, keyfî veya geniş takdir yetkisine dayalı bir yaptırım belirleme sistemi öngörülmemiştir.
Cumhuriyet savcısı, seri muhakeme usulü kapsamında yaptırımı belirlerken; suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırları arasında bir temel ceza tespit eder. Bu belirleme yapılırken cezanın bireyselleştirilmesine ilişkin genel ilkeler dikkate alınır. Ardından, seri muhakeme usulüne özgü olarak, tespit edilen ceza üzerinden yarı oranında indirim uygulanmak suretiyle sonuç yaptırım belirlenir. Savcının, kanunda açıkça öngörülen bu indirim dışında, şüpheliye daha farklı veya alternatif bir yaptırım teklif etme yetkisi bulunmamaktadır.
Seri Yargılama Usulü Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Seri muhakeme usulü nedir, ne anlama gelir?
Seri muhakeme usulü, ceza yargılamasında bazı suçlar için uygulanan, yargılamayı hızlandırmayı amaçlayan özel bir usuldür. Bu usulde şüpheli, Cumhuriyet savcısının teklifini kabul ederse, dava açılmadan ve klasik yargılama yapılmadan ceza belirlenir.
Seri muhakeme hangi aşamada uygulanır?
Seri muhakeme usulü, soruşturma evresinin sonunda, iddianame düzenlenmeden önce gündeme gelir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemiş olması gerekir.
Her suç için uygulanır mı?
Hayır. Seri muhakeme usulü yalnızca kanunda açıkça sayılan suçlar bakımından uygulanabilir. Her ceza dosyasında seri muhakeme teklif edilmesi mümkün değildir.
Seri muhakeme teklifini kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Seri muhakeme usulü isteğe bağlıdır. Şüpheli, müdafii huzurunda yapılan teklifi kabul etmek zorunda değildir. Kabul edilmezse dosya genel hükümlere göre yürütülür.
Avukat olmadan seri muhakeme kabul edilebilir mi?
Hayır. Seri muhakeme teklifinin geçerli olabilmesi için, şüphelinin müdafii huzurunda kabul beyanında bulunması zorunludur. Avukat olmadan yapılan kabul hukuken geçerli değildir.
Seri muhakeme usulünde ceza ne kadar indirilir?
Seri muhakeme usulünde, Cumhuriyet savcısı tarafından belirlenen temel ceza üzerinden yarı oranında indirim uygulanır. Bu, seri muhakemenin en önemli avantajlarından biridir.
Seri yargılama usulünde hapis cezası çıkar mı?
Evet, çıkabilir. Ancak şartların bulunması hâlinde hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir, ertelenebilir veya HAGB uygulanabilir.
Seri muhakeme kabul edilirse mahkeme daha ağır ceza verebilir mi?
Hayır. Mahkeme, seri muhakeme kapsamında hüküm kurarken, Cumhuriyet savcısının talep ettiği yaptırımdan daha ağır bir cezaya hükmedemez.
Seri yargılama kabul edilmezse ne olur?
Seri muhakeme kabul edilmezse, bu durum şüphelinin aleyhine değerlendirilmez. Dosya, normal ceza muhakemesi usulüne göre devam eder ve iddianame düzenlenerek dava açılabilir.
Seri muhakeme kabul ettikten sonra vazgeçilebilir mi?
Mahkemeye mazeretsiz olarak gelinmemesi hâlinde, şüpheli seri muhakeme usulünden vazgeçmiş sayılır. Bu durumda dosya genel hükümlere göre savcılığa gönderilir.
Seri yargılama usulünde verilen beyanlar sonradan delil olur mu?
Hayır. Seri muhakeme usulü tamamlanmaz veya dosya genel hükümlere dönerse, şüphelinin bu usule ilişkin kabul beyanları ve belgeler sonraki yargılamalarda delil olarak kullanılamaz.
Birden fazla sanık varsa seri muhakeme uygulanır mı?
Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda, sanıklardan birinin bile seri muhakemeyi kabul etmemesi hâlinde bu usul uygulanmaz.
Çocuklar için seri muhakeme usulü uygulanır mı?
Hayır. Yaş küçüklüğü hâlinde seri muhakeme usulü uygulanamaz. Çocuklar bakımından özel ceza muhakemesi kuralları geçerlidir.
Akıl hastalığı olan kişiler için seri muhakeme yapılır mı?
Hayır. Akıl hastalığı bulunan şüpheliler hakkında seri muhakeme usulü uygulanmaz.
Seri yargılama usulü sicile işler mi?
Seri muhakeme sonucunda verilen karar, niteliğine göre adli sicile işleyebilir. Bu nedenle kabul edilmeden önce hukuki sonuçları mutlaka değerlendirilmelidir.
