Devlet Memurları Kanunu 105. Maddesi -(DMK)

Hastalık İzni, Refakat İzni ve İptal Davası

Reform Hukuk Bürosu40 saniye önce

0 6 6 dakika okuma süresi

Devlet memurları kanunu 105. maddesi; devlet memurlarının hastalık nedeniyle kullanabileceği izin sürelerini, refakat izninin koşullarını, izin sonrası işe dönüş yükümlülüklerini ve emekliliğe sevk durumlarını kapsamlı biçimde düzenlemektedir. 657 sayılı Kanun’un en sık başvurulan maddelerinden biri olan bu düzenleme; uzun süreli hastalıklarda 18 aya, diğer hastalıklarda 12 aya kadar izin imkânı sunmakta; bunun yanı sıra yakınlarına refakat etmek zorunda kalan memurlara 3 ila 6 aya kadar ayrı bir izin hakkı tanımaktadır. Bu rehberde maddenin tüm fıkralarını, uygulamada sık karşılaşılan sorunları ve idari iptal davasının nasıl açılacağını ele alıyoruz.

DMK Madde 105 — Hastalık ve Refakat İzni: Memura aylık ve özlük hakları korunarak; kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda 18 aya kadar, diğer hastalık hallerinde ise 12 aya kadar izin verilir. Görev sırasında veya görevden dolayı kaza, saldırı ya da meslek hastalığına tutulan memur iyileşinceye kadar izinli sayılır. Ayrıca memurun bakmakla yükümlü olduğu ve refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek yakınları için sağlık kurulu raporuyla belgelenmek kaydıyla 3 aya kadar refakat izni verilir; bu süre bir katına kadar uzatılabilir.

DMK m.105 özet: Uzun süreli hastalık (kanser, verem, akıl hastalığı vb.) → 18 aya kadar izin. Diğer hastalıklar → 12 aya kadar izin. Görev kazası / meslek hastalığı → iyileşene kadar izin. Refakat izni → 3 ay (uzatılabilir 6 aya kadar). Tüm izin süreleri boyunca aylık ve özlük hakları korunur. İzin bitiminde iyileşmeyen memur: emeklilik hükümlerine tabi.

İlgili Yazımızın İçeriği

DMK 105. Maddesi Nedir? — Kapsam ve Amaç

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 105. maddesi, 6111 sayılı Kanunla 13 Şubat 2011 tarihinde değiştirilmiş ve mevcut halini almıştır. Madde; iki temel izin türünü bir arada düzenlemektedir: hastalık izni ve refakat izni.

Maddenin en temel güvencesi şudur: hastalık ve refakat izni kullanan memur bu süre boyunca aylık ve özlük haklarını tam olarak almaya devam eder. Yani izin süresi; maaş, ek gösterge, ikramiye ve benzeri tüm özlük hakları bakımından görevde geçirilmiş gibi değerlendirilir.

İzin Türü	Dayanak	Azami Süre	Temel Koşul
Hastalık izni — uzun süreli	DMK m.105 f.1	18 ay	Kanser, verem, akıl hastalığı gibi uzun tedavi gerektiren hastalıklar
Hastalık izni — diğer	DMK m.105 f.1	12 ay	Her türlü hastalık raporu
Görev kazası / meslek hastalığı	DMK m.105 f.5	İyileşene kadar	Görev sırasında veya görevden kaynaklanan kaza/hastalık
Refakat izni	DMK m.105 f.7	3 ay (uzatılırsa 6 ay)	Ağır kaza / uzun süreli hastalık + sağlık kurulu raporu

Devlet Memurlar Kanunu Tam Metin

Hastalık İzni Süreleri — 12 Ay ve 18 Ay Ayrımı

Maddenin birinci fıkrası iki farklı azami süre öngörmektedir. Bu ayrım, hastalığın uzun süreli tedavi gerektirip gerektirmediğine göre yapılmakta; uygulamada sık tartışma konusu olmaktadır.

18 Aya Kadar İzin — Uzun Süreli Hastalıklar

Madde; kanser, verem ve akıl hastalığını örnek vererek ‘uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalık’ kavramını tanımlamıştır. Ancak liste sınırlı sayıda değildir — ‘gibi’ ifadesi metninde kullanıldığından benzer nitelikteki diğer hastalıklar da bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu konudaki belirsizlikler, uygulamada ve yargı önüne taşınan davalarda belirleyici olmaktadır.

12 Aya Kadar İzin — Diğer Hastalıklar

Uzun süreli tedavi gerektirmeyen tüm hastalık hallerinde azami süre 12 aydır. Gündelik hastalıklardan kronik rahatsızlıklara kadar geniş bir yelpazede uygulanır.

Yatakta Yatış Sürelerinin Sayılması

Maddenin ikinci fıkrasına göre; memurun yataklı tedavi kurumunda yatarak gördüğü tedavi süreleri hastalık iznine ait sürenin hesabında dikkate alınır. Bu hüküm, memurun hem hastanede yatış hem de sonrasındaki ayakta tedavi süreleri varsa toplam hesabın nasıl yapılacağını netleştirmektedir.

3. Uzun Süreli Hastalık Kapsamındaki Hastalıklar

Kanun metninde ‘kanser, verem ve akıl hastalığı gibi’ ifadesi kullanılmıştır. Bu sayım örnek niteliğindedir; benzer nitelikte uzun ve yoğun tedavi gerektiren hastalıklar da 18 aylık süre kapsamına girebilir.

Uygulamada 18 aylık süre kapsamında değerlendirilen başlıca hastalık grupları şunlardır:

Malign (kötü huylu) tümörler ve kanser türleri.
Tüberküloz (verem) ve akciğer hastalıkları.
Ağır psikiyatrik hastalıklar — şizofreni, bipolar bozukluk, ağır depresyon.
Diyaliz gerektiren böbrek yetmezliği.
Organ nakli sonrası iyileşme süreçleri.

Danıştay Tutumu: Danıştay içtihadı; bir hastalığın 18 aylık süre kapsamına girip girmediğini değerlendirirken yalnızca teşhis adını değil, tedavinin süre ve yoğunluğunu esas almaktadır. Resmî sağlık kurulu raporu; hastalığın uzun süreli tedavi gerektirdiğini açıkça ifade etmiyorsa 18 ay yerine 12 aylık süre uygulanabilir.

Hastalık İzninin Uzatılması ve Emekliliğe Sevk

Maddenin üçüncü fıkrası; azami izin sürelerinin dolmasından sonra uygulanacak süreci adım adım düzenlemektedir.

İzin Sonunda İşe Dönüş Zorunluluğu

Azami süre kadar izin kullanan memurun işe başlayabilmesi için iyileştiğine dair resmi sağlık raporu ibraz etmesi zorunludur. Yurt dışında görevli memurlar için mahalli usule göre düzenlenecek rapor kabul edilir.

İznin Uzatılması

İzin süresi dolduğunda hastalığın devam ettiği resmî sağlık kurulu raporu ile tespit edilirse izin birinci fıkrada belirtilen süre kadar — yani 12 ya da 18 ay — uzatılır. Yani teorik olarak uzun süreli hastalıklarda toplamda 36 aya kadar hastalık izninden yararlanılabilir.

Emekliliğe Sevk

Uzatma süresinin sonunda da iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. Ancak dördüncü fıkra, emeklilik hakkını henüz elde etmemiş olanlar için önemli bir güvence içermektedir: gerekli sağlık şartlarını yeniden kazananlar, yeniden memuriyete dönmek istemeleri halinde niteliklerine uygun kadrolara öncelikle atanırlar.

Kritik Hak: Emekliliğe sevk sonrası iyileşen ve emeklilik hakkını henüz kazanmamış memur için ‘öncelikli atanma hakkı’ güvencesi mevcuttur. Bu hakkın kullanılabilmesi için resmî sağlık kurulundan sağlık şartlarının yeniden kazanıldığına dair rapor alınması ve kuruma başvuru yapılması zorunludur.

Görev Kazası ve Meslek Hastalığı — Özel Durum

Maddenin beşinci fıkrası; görevi sırasında veya görevinden dolayı kaza ya da saldırıya uğrayan ya da meslek hastalığına yakalanan memur için ayrı ve daha geniş bir güvence öngörmüştür: bu memur iyileşinceye kadar izinli sayılır.

Bu düzenlemenin 12 veya 18 aylık üst sınıra tabi olmayan bir güvence sunduğu görülmektedir. Uygulamada tartışılan en temel mesele; kazanın ya da hastalığın görevle nedensellik bağının ispat edilmesidir. Bu bağın somut belgeler ve raporlarla ortaya konulamaması halinde beşinci fıkra korumasından yararlanılamayabilir.

Refakat İzni — Şartlar, Süre ve Belgeler

Maddenin yedinci fıkrası; memurun kendisi değil, bakmakla yükümlü olduğu yakınları için kullanılan refakat iznini düzenlemektedir. Bu hüküm 6111 sayılı Kanunla 105. maddeye eklenmiş olup ayrı ve bağımsız bir izin türüdür.

Refakat İzninin Şartları

İzin kullanılacak kişi; memurun bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş, çocuk veya kardeşlerden biri olmalıdır.
Memur refakat etmediği takdirde bu kişinin hayatının tehlikeye gireceği resmî sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir.
Yakının ağır kaza geçirmesi ya da uzun süreli tedavi gerektiren hastalığının bulunması gerekir.

Süre

Azami süre 3 aydır. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar — yani toplamda 6 aya kadar — uzatılabilir. Uzatma için aynı belgeleme koşulunun devam etmesi gerekmektedir.

DMK 105 Kapsamında İptal Davası

DMK 105. maddesi kapsamında idare tarafından tesis edilen işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu tür davalarda en sık karşılaşılan uyuşmazlıklar şunlardır:

Hastalık İzninin Reddedilmesi veya Kısaltılması

İdarenin, memurun sunduğu sağlık raporuna dayanarak talep ettiği sürenin tamamını vermemesi ya da uzun süreli hastalık kapsamında değerlendirmemesi halinde iptal davası açılabilir. Danıştay içtihadı; hastalığın uzun süreli tedavi gerektirip gerektirmediğinin tıbbi açıdan somut biçimde ortaya konulmasını zorunlu görmektedir.

Refakat İzninin Reddedilmesi

Sağlık kurulu raporunun varlığına karşın idare refakat iznini reddederse ya da daha kısa süre verirse bu işlem iptal davasına konu edilebilir. En güçlü iptal gerekçesi; raporun gerçekten hayat tehlikesini ortaya koyduğunun ve idare takdirinin bu somut tespite rağmen aleyhe kullanıldığının ispatıdır.

Emekliliğe Sevk İşleminin İptali

Azami izin süresi dolduğunda memurun iyileşip iyileşmediği tartışmalı ise ya da uzatma talebinin haksız reddedildiği ileri sürülüyorsa emekliliğe sevk kararının iptali için dava açılabilir.

İptal Davası İçin Ofisimizle İletişime Geçebilirsiniz

sikca sorulan sorular

Sıkça Sorulan Sorular — Devlet Memurları Kanunu 105. Maddesi

Devlet memuru hastalık izni kaç gün kullanabilir?

657 sayılı Kanun m.105 uyarınca; kanser, verem, akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda 18 aya, diğer hastalıklarda 12 aya kadar izin kullanılabilir. Sağlık kurulu raporu ile gerekçelendirilmesi halinde bu süreler birer kez daha uzatılabilir.

İdare refakat iznimi reddetti, ne yapabilirim?

Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açılmadan önce kuruma itiraz dilekçesi verilmesi süreyi uzatabilir; zımni ret oluşursa (60 günde cevap gelmezse) o tarihten itibaren 60 günlük süre işlemeye başlar. Acil durumlarda dava dilekçesine yürütmeyi durdurma talebi eklenmesi öneririm.

Son Söz

Devlet memurları kanunu 105. maddesi; hastalık ve refakat izinlerini ayrıntılı biçimde düzenleyen, memura hem izin süresi hem de özlük hakları bakımından güçlü güvenceler sunan bir maddedir. Bu madde kapsamında en sık karşılaşılan sorunlar; refakat izninin reddedilmesi, uzun süreli hastalık kapsamı tartışması ve emekliliğe sevk kararlarına itirazlardır. Her üç durumda da 60 günlük dava açma süresi son derece kritiktir. Bu konularda hukuki destek almak isteyenler büromuza başvurabilir.

Reform Hukuk Bürosu — Av. Gökhan Yılmaz | İdare ve Kamu Hukuku

Yasal Kaynaklar

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105 — Hastalık ve refakat izni (6111 sayılı Kanun ile değişik)
657 sayılı DMK m.104 — Diğer izin türleri
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 — 60 günlük dava açma süresi
2577 sayılı İYUK m.27 — Yürütmeyi durdurma
Devlet Memurlarının Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik