Cezaevi Yemek Bedelinin İptali-Örnek Dilekçe
Cezaevi iaşe bedeli, hükümlünün ceza infaz kurumunda bulunduğu dönemde kendisine verilen yiyecekler için tahakkuk ettirilen kamu alacağıdır. Uygulamada bu borç, “cezaevi yiyecek bedeli” veya “cezaevi yemek bedeli” adıyla da gösterilmektedir. Ancak 2548 sayılı Kanun, bedelin her hükümlüden koşulsuz biçimde tahsil edilmesine izin vermez. Kişinin ödeme gücünün araştırılmaması, işyurdunda çalıştırılmış olması, borcun usulüne uygun tebliğ edilmemesi veya beş yıllık zamanaşımı süresinin dolması hâlinde cezaevi yemek bedelinin iptali istenebilir.
Uygulamada borç, ceza infaz kurumu tarafından düzenlenen bordro ve tahakkuk işleminin ardından vergi dairesi ya da mal müdürlüğü aracılığıyla takip edilebilmektedir. Ancak tahsil aşamasına geçilmeden önce hükümlünün borcu ödeme gücünün bulunup bulunmadığı usulüne uygun şekilde araştırılmalıdır. Ödeme gücü bulunmadığı anlaşılan kişiler ile işyurtlarında çalıştırılanlardan yiyecek bedeli alınamaz.
Kısa cevap: Cezaevi iaşe bedeli, yalnızca cezaevinde kalındığı gerekçesiyle doğrudan tahsil edilemez. Ödeme gücü araştırılmadan düzenlenen tahsil işlemi, işyurdunda çalışılan döneme ait borç, usulsüz tebligat ve beş yıllık zamanaşımı iptal nedeni olabilir. Ödeme emrinin tebliğinden sonra belgede yazılı başvuru süresi geçirilmemelidir.
Cezaevi İaşe Bedeli Nedir?
Cezaevi yemek bedeli, hükümlünün ceza infaz kurumunda bulunduğu süre boyunca kendisine verilen yiyeceklerin karşılığı olarak tahakkuk ettirilen bedeldir. Uygulamada “iaşe bedeli”, “cezaevi yiyecek bedeli” ve “cezaevi yemek borcu” ifadeleri aynı borcu anlatmak için kullanılmaktadır.
2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun uyarınca yiyecek bedelleri cezaevi idaresince bordroya bağlanır ve hükümlüye tebliğ edilir. Altı aydan kısa süreli mahkûmiyetlerde bordronun salıverilme tarihinden önce düzenlenmesi öngörülmüştür.
Yemek bedelinin tutarı, yiyeceğin verildiği yıldaki ekmek ve gıda maddelerinin satın alma fiyatları esas alınarak hesaplanır. Bu nedenle borç tutarı cezaevinde kalınan süreye ve ilgili dönemdeki maliyetlere göre değişebilir.
Cezaevi İaşe Bedeli Kimlerden Alınmaz?
2548 sayılı Kanun iki grubu açıkça koruma kapsamına almıştır:
- Ceza infaz kurumu işyurtlarında çalıştırılan hükümlüler,
- Yapılan araştırma sonucunda ödeme gücü bulunmadığı anlaşılan kişiler.
Bu düzenleme nedeniyle hükümlünün yalnızca cezaevinde kalmış olması tahsil için yeterli değildir. İdare, kişinin gelirini, mal varlığını ve ekonomik koşullarını somut biçimde araştırmalıdır. Araştırmanın hiç yapılmaması veya yalnızca yüzeysel sorgularla yetinilmesi, tahakkuk ve ödeme emrinin hukuka uygunluğunu tartışmalı hâle getirir.
Ödeme gücü değerlendirilirken kişinin adına kayıtlı taşınır veya taşınmaz bulunup bulunmadığı, düzenli geliri, sosyal güvenlik kaydı, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve güncel ekonomik durumu birlikte ele alınmalıdır. Kişinin yıllar önceki ekonomik durumuna dayanılarak güncel ödeme gücünün var kabul edilmesi de somut olayda hukuka aykırılık oluşturabilir.
Cezaevi İaşe Bedelinin İptali Hangi Nedenlerle İstenebilir?
Cezaevi iaşe bedelinin iptali için ileri sürülebilecek nedenler dosyaya göre değişir. Cezaevi yemek bedelinin iptali davalarında en sık karşılaşılan hukuka aykırılıklar şunlardır:
- Hükümlünün ödeme gücü hakkında yeterli araştırma yapılmaması,
- Ödeme gücü bulunmadığı hâlde borç tahakkuk ettirilmesi,
- İşyurdunda çalışılan döneme ilişkin yemek bedeli istenmesi,
- Bordro veya tahakkuk işleminin hükümlüye usulüne uygun tebliğ edilmemesi,
- Borç döneminin ve hesaplama yönteminin ödeme emrinden anlaşılamaması,
- Borcun yanlış kişiye veya yanlış dönem için çıkarılması,
- Beş yıllık zamanaşımı süresinin dolması,
- Ödeme emrinin dayanağı bulunan belgelerin gösterilmemesi.
Avukatın uygulama notu: Yalnızca “ödeme gücüm yoktur” demek çoğu dosyada yeterli olmaz. Gelir bulunmadığını gösteren SGK kaydı, tapu ve araç sorguları, sosyal yardım belgeleri, banka kayıtları, sağlık giderleri ve bakmakla yükümlü olunan kişilere ilişkin belgeler mümkün olduğunca dosyaya sunulmalıdır.
Ödeme Gücü Araştırması Nasıl Yapılmalıdır?
Kanun, ödenmeyen yemek bedelinin tahsili öncesinde hükümlünün borcu ödeme gücünün araştırılmasını aramaktadır. Bu incelemenin amacı, gerçekten ödeme imkânı bulunmayan kişiye kamu gücü kullanılarak tahsil işlemi uygulanmasını önlemektir.
Araştırmanın yalnızca kişinin adına kayıtlı bir taşınmaz veya araç bulunup bulunmadığıyla sınırlı tutulması her zaman yeterli olmayabilir. Malın ekonomik değeri, üzerinde haciz veya ipotek bulunması, kişinin düzenli gelirinin olup olmadığı ve temel yaşam giderleri de değerlendirilmelidir. Ödeme emrinden önce böyle bir inceleme yapılmamışsa, bu husus dava dilekçesinde somut olarak açıklanmalı ve araştırmaya ilişkin belgelerin davalı idareden getirtilmesi talep edilmelidir.
Cezaevi İaşe Bedeli Zamanaşımı Süresi
2548 sayılı Kanun’a göre yiyecek bedelinden doğan alacaklar, mahkûmiyetin sona erdiği tarihten başlayarak beş yıllık zamanaşımına tabidir. Bu nedenle yalnızca ödeme emrinin düzenlenme tarihi değil, mahkûmiyetin bitiş tarihi, tahakkuk işlemleri, tebligatlar ve zamanaşımını kesen veya durduran işlemler birlikte incelenmelidir.
Beş yıllık sürenin dolup dolmadığı, dosyadaki işlem tarihleri görülmeden yalnızca ödeme emrinin üzerindeki tarihe bakılarak kesin biçimde belirlenemez. Tahsil dosyasının tamamı getirtilmeli ve sürenin hesabı belgeler üzerinden yapılmalıdır.
Cezaevi İaşe Bedeli Ödeme Emrine Nasıl İtiraz Edilir?
Cezaevi yemek bedeli ödenmediğinde borç, kamu alacağı olarak tahsil sürecine konu edilebilir ve ilgili vergi dairesi veya mal müdürlüğü tarafından ödeme emri tebliğ edilebilir. Tebliğ edilen belgede başvurulacak yargı yolu ve süre yer almalıdır. Başvuru süresi kısa olduğundan, tebliğ zarfı veya elektronik tebligat kaydı mutlaka saklanmalıdır.
Ödeme emrine karşı açılan davada; borcun bulunmadığı, kısmen ödendiği, zamanaşımına uğradığı, ödeme gücü araştırması yapılmadığı veya kişinin kanundaki istisna kapsamında olduğu ileri sürülebilir. İddiaların ödeme emri, bordro, cezaevi kayıtları ve ekonomik durum belgeleriyle desteklenmesi gerekir.
Görevli mahkeme belirlenirken dava konusu işlemin niteliği ayırt edilmelidir. Vergi dairesinin 6183 sayılı Kanun kapsamında düzenlediği ödeme emrine karşı açılan davalarda vergi mahkemesinin görevi gündeme gelir. Buna karşılık doğrudan cezaevi idaresinin bordro veya tahakkuk işlemine yöneltilen uyuşmazlıklarda görev değerlendirmesi farklılaşabilir. Bu nedenle eski örneklerde geçen “idare mahkemesi” ifadesi her yeni dosyaya aynen uygulanmamalı; ödeme emrinin dayanağı ve düzenleyen makam incelenmelidir.
Cezaevi İaşe Bedelinin İptali Davasında Yetkili Mahkeme
Yetkili mahkeme, ödeme emrini veya dava konusu işlemi tesis eden idari merci ve ilgili özel yetki kuralları dikkate alınarak belirlenir. Vergi dairesinin ödeme emrine karşı açılacak davada ödeme emrini düzenleyen tahsil dairesinin bulunduğu yer önem taşır. Ancak dava konusu yalnızca ödeme emri değilse, tahakkuku yapan ceza infaz kurumu ve işlemin hukuki niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Görev ve yetki hatası zaman kaybına yol açabileceğinden, dava açılmadan önce ödeme emrinin tüm sayfaları, borç dökümü ve dayanak bordro incelenmelidir. Bu konuda Ankara ceza avukatı desteği alınması, süre ve mahkeme seçimindeki hak kaybı riskini azaltabilir.
Cezaevi İaşe Bedelinin İptali İçin Gerekli Belgeler
- Vergi dairesi veya mal müdürlüğü tarafından gönderilen ödeme emri,
- Ödeme emrinin tebliğ zarfı veya elektronik tebligat kaydı,
- Cezaevi yemek bedeli bordrosu ve borç dökümü,
- Cezaevine giriş ve tahliye tarihlerini gösteren belgeler,
- İşyurdunda çalışılmışsa buna ilişkin çalışma kayıtları,
- SGK hizmet dökümü ve gelir durumunu gösteren belgeler,
- Tapu ve araç kaydı bulunmadığını gösteren belgeler,
- Sosyal yardım, sağlık gideri ve aile yükümlülüklerine ilişkin belgeler,
- Varsa idareye daha önce sunulan itiraz dilekçesi ve verilen cevap.
Cezaevi Yemek Bedelinin İptali Örnek Dava Dilekçesi
Aşağıdaki metin yalnızca genel bir örnektir. Görevli mahkeme, dava süresi, taraf bilgileri ve iptal nedenleri somut ödeme emrine göre yeniden düzenlenmelidir.
… NÖBETÇİ VERGİ MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI’NA
ADLİ YARDIM VE YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR
DAVACI: …
VEKİLİ: …
DAVALI: … Vergi Dairesi Müdürlüğü / ilgili idare
DAVA KONUSU: … tarihinde tebliğ edilen, … takip numaralı cezaevi yiyecek bedeline ilişkin ödeme emrinin iptali ile koşulları oluşmuşsa yürütmenin durdurulması talebidir.
AÇIKLAMALAR
- Dava konusu ödeme emri, müvekkilin … Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu döneme ait olduğu belirtilen … TL yiyecek bedelinin tahsili amacıyla düzenlenmiş ve … tarihinde tebliğ edilmiştir.
- 2548 sayılı Kanun uyarınca ödeme gücü bulunmadığı anlaşılan kişilerden yiyecek bedeli alınamaz. Müvekkilin düzenli geliri ve adına kayıtlı tahsile elverişli mal varlığı bulunmamaktadır. Buna rağmen ödeme emrinden önce yeterli bir ekonomik durum araştırması yapılmamıştır.
- [Somut olaya uygunsa] Müvekkil, borca konu dönemde ceza infaz kurumu işyurdunda çalıştırılmıştır. Kanun gereğince bu döneme ilişkin yiyecek bedeli tahsil edilemez.
- [Somut olaya uygunsa] Mahkûmiyetin sona erdiği tarih ile tahsil işlemleri dikkate alındığında alacak beş yıllık zamanaşımına uğramıştır.
- Ödeme emrinde borcun hangi dönem ve hesaplama yöntemiyle belirlendiği denetlenebilir biçimde gösterilmemiştir. Dayanak bordro ve ödeme gücü araştırmasına ilişkin belgelerin davalı idareden getirtilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 2548 sayılı Kanun, 6183 sayılı Kanun, 2576 sayılı Kanun, 2577 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat.
DELİLLER: Ödeme emri, tebliğ belgesi, borç dökümü, ceza infaz kurumu kayıtları, işyurdu çalışma kayıtları, sosyal ve ekonomik durum belgeleri, her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle adli yardım talebimizin kabulüne, dava konusu ödeme emrinin yürütmesinin durdurulmasına ve iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idare üzerinde bırakılmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Davacı Vekili
Av. …
Ekler: Ödeme emri, tebliğ belgesi, ekonomik durum belgeleri, cezaevi ve işyurdu kayıtları ile somut olaya ilişkin diğer belgeler.
Cezaevi İaşe Bedelinde Adli Yardım Talebi
Dava harç ve giderlerini ödeme imkânı bulunmayan kişi, mali durumunu gösteren belgeleri sunarak adli yardım talep edebilir. Adli yardım kararı, davanın mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez; yalnızca yargılama giderleri bakımından geçici bir kolaylık sağlar. Talebin kabulü için kişinin ödeme gücünün bulunmadığını belgeleyebilmesi önemlidir.
Cezaevi İaşe Bedeli Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Cezaevi yemek borcu herkesten alınır mı?
Hayır. İşyurtlarında çalıştırılanlar ile ödeme gücü bulunmadığı anlaşılanlardan yiyecek bedeli alınamaz.
Cezaevi yemek bedelinde zamanaşımı kaç yıldır?
2548 sayılı Kanun’a göre süre, mahkûmiyetin sona erdiği tarihten itibaren beş yıldır. Ancak zamanaşımını etkileyen tahsil işlemleri dosya üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Ödeme gücü araştırılmadan ödeme emri gönderilebilir mi?
Kanun, ödenmeyen borcun tahsilinden önce kişinin ödeme gücünün araştırılmasını öngörmektedir. Yeterli araştırma yapılmaması işlemin iptali için ileri sürülebilecek önemli bir hukuka aykırılıktır.
Cezaevi yemek bedeli davası hangi mahkemede açılır?
Vergi dairesince 6183 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen ödeme emrine karşı vergi mahkemesinin görevi gündeme gelir. Doğrudan tahakkuk veya bordro işlemine karşı açılacak davada ise işlemin niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Cezaevinde çalışmış olmak borcu etkiler mi?
Evet. Ceza infaz kurumu işyurdunda çalıştırılanlardan yiyecek bedeli alınmaz. Çalışılan dönemlerin kurum kayıtlarıyla belgelenmesi gerekir.
Cezaevi yemek bedeli ödenmezse ne olur?
Borç kamu alacağı olarak tahsil sürecine alınabilir. Ödeme emri tebliğ edilmişse belgede yazılı başvuru süresi içinde hukuki işlem yapılmalıdır.
İlgili Makaleler
Cezaevi iaşe bedelinin iptali, cezaevi yiyecek bedeli ve ödeme emrine itiraz süreci hakkında hukuki destek almak için Reform Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynakça
- 2548 sayılı Kanun – Adalet Bakanlığı
- Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü – Hükümlü ve tutuklulardan alınan yiyecek bedeli
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun.
- 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.
Sıradaki makalemiz: Yoklama Kaçağı Cezası
