Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı, disiplin cezası verme yetkisinin kanunda belirlenen sürelerle sınırlandırılmasını ifade eder. 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu m.39 uyarınca; disiplin amirleri, disiplin kurulları ve yüksek disiplin kurulu açısından farklı süreler öngörülmüştür. Bu sürelerin geçirilmesi hâlinde verilen disiplin cezası hukuka aykırı hâle gelir ve idari yargıda iptal edilebilir.

Bu makalede Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı konusu; süre türleri, hesaplama yöntemi, ceza yargılamasının etkisi ve mahkeme iptali sonrası yeniden işlem tesis edilmesi bakımından ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı Nedir?

Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı, disiplin cezası verme yetkisinin belirli bir süreyle sınırlandırılmasıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Süre geçtikten sonra idarenin ceza verme yetkisi ortadan kalkar.

TSK personeli bakımından zamanaşımı süresi çoğu zaman davanın en kritik unsurudur.

6413 Sayılı Kanunun 39. Maddesi

MADDE 39 – (1) Disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin kendileri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dâhil edilmez.

(2) Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.

(3) Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektirecek durumun oluştuğunun disiplin amirleri tarafından tespit edilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren 20 nci maddenin birinci fıkrasının (h) bendindeki disiplinsizlikler için yirmi yıl, diğer bentlerde yer alan disiplinsizlikler için beş yıl geçtikten sonra aynı sebeple yüksek disiplin kurulu tarafından ceza verilemez.

Disiplin Amirleri İçin Zamanaşımı Süresi

Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı, disiplin amirleri bakımından iki aşamalı düzenlenmiştir:

• Disiplinsizliğin öğrenildiği tarihten itibaren 1 ay,

• Her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl

Bu süreler içinde ceza verilmezse disiplin amirinin yetkisi düşer.

İnceleme Gerektiren Haller

Fiil inceleme ve araştırma gerektiriyorsa:

• 1 ay içinde incelemeye başlanmalı,

• İnceleme süresi en fazla 6 ay olabilir,

• Bu süre 1 aylık hesaplamaya dahil edilmez.

Uygulamada en sık hata, öğrenme tarihinin doğru belirlenmemesidir.

Disiplin Kurulları İçin Zamanaşımı Süresi

Disiplin kurullarında Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı şu şekildedir:

• Öğrenme tarihinden itibaren 6 ay,

• Her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl

Kurul yoğunluğu veya idari gecikmeler süreyi uzatmaz.

Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Cezasında Zamanaşımı

Silahlı Kuvvetlerden Ayırma cezası bakımından süreler daha uzundur:

• Ayırma gerektiren durumun tespitinden itibaren 1 yıl,

• Fiilin işlendiği tarihten itibaren:

  • Bazı ağır disiplinsizlikler için 20 yıl, (terör sebebi ile )

  • Diğer haller için 5 yıl

Bu düzenleme özellikle uzun süreli soruşturmalarda büyük önem taşır.

Ceza Yargılaması Zamanaşımını Etkiler mi?

Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı, ceza soruşturması bulunması hâlinde otomatik olarak durmaz.

Ancak;

• Savcılık, mahkeme veya disiplin kurulu tarafından fiilin disiplin cezasını gerektirdiği anlaşılırsa,

• Ceza kararının kesinleşip evrakın yetkili makama iade edildiği tarihten itibaren süre yeniden başlar.

Bu ayrım uygulamada sıklıkla yanlış yorumlanmaktadır.

Mahkeme İptali Sonrası Yeniden Ceza Verilebilir mi?

Disiplin cezası:

• Hatalı vasıflandırma,

• Şekil eksikliği

gerekçesiyle iptal edilirse yeniden değerlendirme mümkündür. Ancak bu durumda da Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı süreleri gözetilmelidir. İdare sınırsız şekilde yeniden işlem tesis edemez.

Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı Hesaplanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Öğrenme tarihi somut delille belirlenmelidir

• Evrak kayıt tarihi ile fiili öğrenme tarihi karıştırılmamalıdır

• İnceleme süresi 6 ayı aşamaz

• Kurul gündem gecikmesi süreyi durdurmaz

• Ceza yargılaması var diye otomatik durma kabul edilmez

Bu hatalar iptal davalarında sıklıkla ileri sürülmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Askeri Disiplin Cezalarında Zamanaşımı kaç yıldır?

Disiplin amiri için 1 ay ve her hâlde 2 yıl; disiplin kurulu için 6 ay ve her hâlde 2 yıl; ayırma cezasında ise 5 yıl veya 20 yıl üst sınır uygulanır.

Ceza davası varsa zamanaşımı durur mu?

Hayır. Ancak kanunda belirtilen özel durum gerçekleşirse süre yeniden başlar.

Mahkeme iptal ederse tekrar ceza verilebilir mi?

Şekil veya vasıf hatası varsa yeniden işlem yapılabilir; ancak zamanaşımı süresi geçmemiş olmalıdır.