Terör Olaylarından Doğan Tazminat ve İdari Dava

Terör olaylarından doğan tazminat, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle meydana gelen maddi zararların 5233 sayılı Kanun uyarınca sulh yoluyla karşılanmasını amaçlayan özel bir hukuki yoldur. Bu süreçte zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişileri, olayın meydana geldiği yerdeki valiliğe bağlı Zarar Tespit Komisyonuna başvurabilir.

Başvurunun kabul edilmesi; olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında bulunmasına, zarar ile olay arasında uygun illiyet bağının kurulmasına ve zarar miktarının belge, kayıt, keşif veya bilirkişi incelemesiyle ortaya konulmasına bağlıdır. Komisyon kararının yetersiz veya hukuka aykırı olması hâlinde ise uyuşmazlık idare mahkemesine taşınabilir.

Zararın askerî bir operasyon veya terörle mücadele faaliyeti sırasında meydana gelmesi hâlinde, 5233 sayılı Kanun ile idare hukuku kurallarının yanında olayın askerî hizmetle bağlantısı da değerlendirilmelidir. Askerî personeli ilgilendiren ceza, disiplin ve idari süreçler hakkında ayrıntılı bilgiye askeri avukat başlıklı incelememizden ulaşabilirsiniz.

Terör Olaylarından Doğan Tazminat Nedir?

Terör olaylarından doğan tazminat, 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında düzenlenen bir zarar giderim yöntemidir. Kanunun temel amacı, terör eylemleri veya terörle mücadele faaliyetleri nedeniyle maddi zarara uğrayan kişilerin zararlarını yargı yoluna başvurmadan önce sulh yoluyla karşılamaktır.

Bu düzenleme klasik anlamda kusur sorumluluğuna dayanmaz. Kamu görevlisinin belirli bir kusurunun ispatlanması her durumda şart değildir. Zararın kanun kapsamındaki bir olaydan kaynaklandığının ve talep edilen maddi kaybın bu olayla bağlantılı olduğunun ortaya konulması gerekir.

Önemli ayrım: 5233 sayılı Kanun yalnızca maddi zararların sulhen karşılanmasına ilişkindir. Manevi tazminat talepleri aynı hesaplama ve sulh mekanizmasının içinde değerlendirilmez.

5233 Sayılı Kanun Kapsamında Kimler Başvurabilir?

Kanun, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerini kapsar. Başvurunun doğrudan zarar gören kişi, yetkili temsilci veya somut olayın koşullarına göre hak sahipleri tarafından yapılması mümkündür.

Başvuruda yalnızca olayın meydana geldiğini ileri sürmek yeterli değildir. Başvuranın zarar gören sıfatını, zarar kalemlerini ve olayla zarar arasındaki bağlantıyı açıklaması gerekir. Tapu kayıtları, veraset ilamı, sağlık kurulu raporu, kolluk tutanakları, faturalar, fotoğraflar, tarımsal üretim kayıtları ve benzeri belgeler bu bakımdan önem taşır.

Terör Olaylarında Zarar Tespit Komisyonu

Zarar Tespit Komisyonu, valilik bünyesinde kurulan ve 5233 sayılı Kanun kapsamındaki başvuruları inceleyen idari komisyondur. Komisyon, başvurucunun kanun kapsamında karşılanabilecek bir zararının bulunup bulunmadığını ve varsa zarar miktarını belirler.

Komisyonun başlıca görevleri şunlardır:

• Başvurunun 5233 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğini incelemek,
• Zarar ile terör eylemi veya terörle mücadele faaliyeti arasındaki bağlantıyı değerlendirmek,
• Gerekli bilgi ve belgeleri kamu kurumlarından istemek,
• Keşif yapmak veya bilirkişi görevlendirmek,
• Zarar miktarından mahsup edilecek ödeme ve yararları belirlemek,
• Tazminat ödenmesi gereken hâllerde sulhname tasarısı hazırlamak,
• Teklifin kabul edilmemesi durumunda uyuşmazlık tutanağı düzenlemek,
• Kapsam dışı başvurular hakkında gerekçeli ret kararı vermek.

Komisyon incelemesinin şekli bir işlem olarak görülmemesi gerekir. Zararın niteliğine göre yerinde inceleme yapılması, tapu ve kadastro kayıtlarının araştırılması, köy veya mezranın boşalma tarihinin belirlenmesi ve mükerrer ödeme ihtimalinin denetlenmesi gerekebilir.

Zarar Tespit Komisyonuna Başvuru Nasıl Yapılır?

Başvuru, zararın gerçekleştiği veya zarar konusu olayın meydana geldiği yerdeki valiliğe yapılır. Dilekçede olayın gelişimi, zarar kalemleri, talep edilen tutar ve deliller açık biçimde gösterilmelidir. Başka bir valiliğe yapılan başvuru, ilgili valiliğe gönderilir.

Başvuru dosyasına somut olaya göre şu belgeler eklenebilir:

• Kimlik, temsil veya vekâlet belgesi,
• Tapu kaydı, veraset ilamı, ruhsat veya zilyetliği gösteren belgeler,
• Sağlık raporu, tedavi faturası ve cenaze giderlerine ilişkin belgeler,
• Hasar tespit tutanağı, kolluk tutanağı ve olay yeri kayıtları,
• Ürün, hayvan, ağaç ve diğer mal varlığı kayıplarını gösteren kayıtlar,
• Sigorta veya kamu kurumlarınca yapılmış ödemelere ilişkin belgeler,
• Zararın miktarını ve olayla bağlantısını gösteren diğer deliller.

Eksik belge sunulması her başvurunun kendiliğinden reddedileceği anlamına gelmez; ancak zarar kalemlerinin somutlaştırılmaması incelemeyi güçleştirir. Özellikle tapusuz taşınmazlarda zilyetlik iddiasını destekleyen sözleşme, vergi kaydı, dava dosyası veya yerel tespitler önem kazanır.

Zarar Tespit Komisyonuna Başvuru Süresi

5233 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, doğrudan zarar görenler bakımından zararın öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her hâlde olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde başvuru yapılması öngörülmüştür. Başvuru sırasında süre hesabının olayın niteliğine, zararın öğrenilme tarihine ve zararın devam edip etmediğine göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Mal varlığına ulaşamama zararının kesintisiz biçimde devam ettiği durumlarda da süre başlangıcı farklılaşabilir. Danıştayın güncel yaklaşımında, devam eden müdahale veya zarar sona ermeden başvuru süresinin başlamayabileceği kabul edilmektedir. Bu nedenle yalnızca olay tarihine bakılarak başvurunun süresinde olmadığı sonucuna varılması her somut olayda doğru olmayabilir.

Komisyona yapılan başvuru, nihai idari işlem ilgilisine bildirilinceye kadar genel dava açma süresini durdurur. Buna karşılık geçici maddeler kapsamındaki eski olay ve başvurular bakımından farklı kurallar bulunabileceğinden, tarihsel dosyaların ayrıca incelenmesi gerekir.

Terör Olaylarında Hangi Zararlar Karşılanır?

5233 sayılı Kanun kapsamında karşılanabilecek maddi zararlar üç ana grupta toplanır:

1. Mal varlığı zararları: Hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşınır veya taşınmazlara verilen zararlar.
2. Bedensel zararlar: Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm nedeniyle oluşan zararlar ile tedavi ve cenaze giderleri.
3. Mal varlığına ulaşamama zararları: Terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarından doğan maddi kayıplar.

Bir zararın bu başlıklardan birine girmesi tek başına ödeme için yeterli değildir. Zararın gerçek, belirlenebilir ve terör eylemi veya terörle mücadele faaliyetiyle bağlantılı olması gerekir. Talep edilen tutarın daha önce sigorta, sosyal güvenlik kurumu, kamu kurumu veya başka bir yolla karşılanan kısmı mükerrer ödeme yapılmaması için hesaptan düşülür.

Hayvan, Ağaç ve Ürün Zararları

Hayvan kaybı, ağaçların zarar görmesi veya tarımsal ürünün yok olması hâlinde zarar; olay tarihindeki miktar, nitelik, verim ve rayiç değer dikkate alınarak belirlenir. Başvurucunun yalnızca tahmini bir tutar bildirmesi yerine üretim kaydı, küpe kaydı, çiftçi kayıt sistemi belgesi, fotoğraf, tutanak veya tanık anlatımı gibi destekleyici deliller sunması yararlı olur.

Taşınır ve Taşınmaz Zararları

Konut, iş yeri, tarla, araç, makine ve benzeri mal varlığında meydana gelen hasar için mülkiyet veya hukuken korunabilir zilyetlik bağının gösterilmesi gerekir. Kadastrosu tamamlanmış yerlerde tapu kayıtları esas alınır. Tapusuz taşınmazlarda ise zilyetliği doğrulayabilecek belgeler ve yerel araştırmalar önem taşır.

Mal Varlığına Ulaşamamadan Doğan Zararlar

Köyün veya mezranın güvenlik gerekçesiyle boşalması ya da terörle mücadele faaliyetleri yüzünden mal varlığına fiilen erişilememesi, belirli koşullarda tazminata konu olabilir. Ancak yalnızca ekonomik veya sosyal nedenlerle gönüllü olarak yer değiştirilmesi kanun kapsamında değerlendirilmez. Boşalma sebebi, erişimin engellendiği dönem ve zarar gören mal varlığının varlığı somut delillerle araştırılmalıdır.

5233 Sayılı Kanun Kapsamında Karşılanmayan Zararlar

Kanun, her türlü kaybın Zarar Tespit Komisyonunca ödenmesini öngörmez. Aşağıdaki zararlar kural olarak kapsam dışında kalır:

• Devletçe arazi veya konut tahsisi yoluyla ya da başka biçimde karşılanmış zararlar,
• Bir mahkeme kararı veya sulh yoluyla daha önce karşılanmış zararlar,
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince tazminata hükmedilmiş zararlar,
• Terör dışındaki ekonomik ve sosyal nedenlerle oluşan veya güvenlik kaygısı dışında kişilerin kendi tasarruflarıyla meydana gelen zararlar,
• Kişinin kendi kastı sonucu oluşan zararlar,
• Terör suçlarından mahkûm olan kişilerin bu fiillerinden doğan zararlar,
• 5233 sayılı Kanun’un sulh sistemi içinde değerlendirilemeyen manevi zarar talepleri.

Kapsam dışı kalma sebebi ret kararında açıkça gösterilmelidir. Soyut veya eksik araştırmaya dayalı bir ret işlemi, idare mahkemesince hukuka aykırı bulunabilir.

Terör Zararları Nasıl Tespit Edilir?

Zarar miktarı; zarar görenin beyanı, adli ve idari mercilerdeki bilgi ve belgeler, olayın oluş şekli, kusur veya ihmalin bulunup bulunmadığı, ekonomik koşullar ve hakkaniyet ölçütleri dikkate alınarak Komisyon tarafından belirlenir. Gerekli hâllerde bilirkişi incelemesi veya keşif yapılabilir.

Taşınmaz zararlarının hesaplanmasında kamulaştırma hukukundaki değerleme ölçütlerinden yararlanılır. Hasarlı yapının niteliği, yaşı, yüzölçümü, kullanılabilirlik durumu ve olay tarihindeki rayiçler dikkate alınmalıdır. Ürün ve gelir kaybı iddialarında ise gerçek üretim kapasitesi ile erişilemeyen dönem somutlaştırılmalıdır.

Yaralanma, Engellilik ve Ölüm Hâllerinde Ödemeler

Yaralanma, çalışma gücü kaybı ve ölüm hâllerindeki ödeme, 5233 sayılı Kanun’un 9. maddesindeki gösterge ve katsayı sistemi üzerinden hesaplanır. Temel tutar, 7.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur. Kanundaki oranlar özetle şöyledir:

• Yaralananlara, yaralanmanın derecesine göre temel tutarın altı katına kadar,
• Üçüncü derece çalışma gücü kaybında temel tutarın dört ila yirmi dört katı,
• İkinci derece çalışma gücü kaybında temel tutarın yirmi beş ila kırk sekiz katı,
• Birinci derece çalışma gücü kaybında temel tutarın kırk dokuz ila yetmiş iki katı,
• Ölenlerin mirasçılarına temel tutarın elli katı.

Somut ödeme, olayın ve sağlık raporunun niteliğine göre belirlenir. Kanunda öngörülen ödeme, sağlık ve sosyal güvenlik mevzuatından doğabilecek diğer haklarla karıştırılmamalıdır. Aynı zarar için yapılmış ödemeler varsa mükerrer tazminat yasağı kapsamında mahsup gündeme gelebilir.

Sulhname ve Uyuşmazlık Tutanağı

Komisyon, karşılanması gereken bir zarar belirlediğinde nakdi veya ayni ödeme miktarını içeren bir sulhname tasarısı hazırlar. Tasarı ve davet yazısı hak sahibine tebliğ edilir. Hak sahibinin sulhnameyi kabul ederek imzalaması hâlinde uyuşmazlık sulh yoluyla sonuçlanır.

Kanuna göre sulhname tasarısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde imzalanmaması, teklifin kabul edilmediği sonucunu doğurur. Teklif kabul edilmezse uyuşmazlık tutanağı düzenlenir ve ilgilinin yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır. Sulhnamenin imzalanması ise aynı zarar kalemleri yönünden sonraki dava imkânını etkileyebileceğinden, teklif kabul edilmeden önce zarar hesabı dikkatle incelenmelidir.

İmzalanan sulhnamede belirlenen tutarın, kanundaki koşullar çerçevesinde üç ay içinde ödenmesi öngörülür. Ayni ifanın mümkün olduğu hâllerde ayni giderime öncelik verilebilir.

Terör Olaylarından Doğan Tazminat Davası

Başvurunun reddedilmesi, zararın eksik hesaplanması veya sulh teklifinin kabul edilmemesi hâlinde uyuşmazlık idari yargıya taşınabilir. Komisyonun ret işleminin ortadan kaldırılması için iptal davası, uğranılan maddi kaybın giderilmesi için ise tam yargı talebi gündeme gelebilir. Talebin hukuki niteliği ve bu taleplerin birlikte ileri sürülüp sürülemeyeceği somut işlemin içeriğine göre belirlenmelidir.

Dava dilekçesinde yalnızca Komisyon kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmemeli; eksik incelenen zarar kalemleri, sunulan deliller, illiyet bağı ve talep edilen maddi tutar açıklanmalıdır. Gerektiğinde keşif ve bilirkişi incelemesi talep edilmelidir.

5233 sayılı Kanun yoluna başvurulmuş olması, koşulları varsa hizmet kusuru veya sosyal risk ilkesi gibi genel idare hukuku esaslarının tartışılmasına bütünüyle engel değildir. Bununla birlikte talebin hukuki dayanağı, başvuru usulü ve dava süresi her dosyada ayrıca belirlenmelidir.

Terör Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Zarar Tespit Komisyonu kararından kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevli yargı kolu idari yargıdır ve dava idare mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme belirlenirken uyuşmazlığa konu Komisyon işlemi, zararın meydana geldiği yer ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun yetki kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

İdari işlemler, kamu personeli uyuşmazlıkları ve tam yargı davalarında görev, yetki ve dava süresi benzer görünse de dosyanın niteliğine göre farklılaşabilir. İdari yargıdaki bu genel ayrımlar için memur davalarına bakan avukat içeriğimizi de inceleyebilirsiniz.

Terör Tazminat Davası Açma Süresi

Komisyon kararına karşı açılacak davada süre, nihai idari işlemin veya uyuşmazlık tutanağının usulüne uygun tebliği esas alınarak belirlenir. İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi özel bir düzenleme bulunmadıkça altmış gündür. Ancak başvuru tarihi, tebliğ şekli, eksik bildirimin bulunup bulunmadığı ve devam eden zarar iddiası süre hesabını etkileyebilir.

Komisyona yapılan başvurunun genel dava açma süresini nihai işlem tebliğ edilene kadar durdurması nedeniyle, dosyada başvuru ve tebliğ evrakının saklanması önemlidir. Süre hesabında tereddüt varsa son gün beklenmeden işlem yapılması hak kaybı riskini azaltır.

Terör Olayları Nedeniyle Manevi Tazminat İstenebilir mi?

5233 sayılı Kanun’daki Komisyon mekanizması maddi zararların sulhen karşılanmasına yöneliktir; manevi tazminat bu Kanun kapsamında hesaplanmaz. Bununla birlikte ölüm, yaralanma veya ağır kişilik hakkı ihlali doğuran olaylarda manevi tazminat talebinin genel idare hukuku ilkeleri kapsamında ileri sürülüp sürülemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Manevi tazminat için görevli yargı, idari başvuru şartı ve süre meselesi somut olayın niteliğine göre değişebilir. Bu nedenle maddi zarar için Komisyona yapılan başvurunun manevi tazminat yönünden bütün usuli yükümlülükleri kendiliğinden yerine getirdiği varsayılmamalıdır.

Mal Varlığına Ulaşamama Zararında Süregelen Zarar

Terörle mücadele faaliyetleri nedeniyle taşınmaz, tarla, mera veya diğer mal varlığına uzun süre erişilememesi, dönemsel ve devam eden bir zarar doğurabilir. Bu tür dosyalarda erişim engelinin başlangıç ve bitiş tarihleri, mal varlığının gerçekten kullanılabilir olup olmadığı ve kaybın hangi dönem için hesaplandığı belirlenmelidir.

Danıştay 10. Dairesinin E.2025/2892, K.2025/6059 sayılı kararında, mal varlığına ulaşamama şeklindeki zararın devam ettiği durumda başvuru süresinin zararın kesildiği tarihten önce başlamayacağı yönündeki yaklaşım öne çıkmaktadır. Dolayısıyla idarenin yalnızca ilk olay tarihine dayanarak süre ret kararı vermesi, süregelen zararın niteliği araştırılmadan hukuka uygun kabul edilemez.

Terör Olaylarında Tazminat Emsal Kararlar

Danıştay 15. Daire, E.2012/11978, K.2014/1608, 11.03.2014

Kararda, köy veya mezranın terör ve terörle mücadele faaliyetleri nedeniyle boşalıp boşalmadığının tereddüde yer bırakmayacak biçimde araştırılması gerektiği vurgulanmıştır. Kadastrosu tamamlanan yerlerde tapu kayıtlarının; tapu bulunmayan hâllerde ise zilyetlik iddiasını destekleyen belge, sözleşme ve benzeri delillerin incelenmesi gerektiği belirtilmiştir. Karar, varsayıma veya çelişkili tutanağa dayalı incelemenin yeterli olmayacağını göstermektedir.

Anayasa Mahkemesi, E.2024/116, K.2025/151, 10.07.2025

Anayasa Mahkemesi, 5233 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki başvuru sürelerinin mirasçılar yönünden öngörülemez ve ölçüsüz sonuç doğurabildiğini değerlendirerek “veya mirasçılarının” ibaresini iptal etmiştir. Karar, özellikle ölümden sonra hak sahiplerinin zararı ve başvuru yolunu öğrenme imkânı bakımından önemlidir.

Danıştay 10. Daire, E.2025/2892, K.2025/6059

Kararda, mal varlığına ulaşamama zararının devam ettiği durumlarda başvuru süresinin başlangıcı ele alınmıştır. Devam eden müdahale ve zararın sona ermediği hâllerde süre değerlendirmesinin yalnızca ilk olay tarihine göre yapılamayacağı kabul edilmiştir.

Terör Tazminatı Başvurusunda Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Her zarar kalemi ayrı başlık altında ve mümkünse ayrı tutarla açıklanmalıdır.
• Olay ile zarar arasındaki bağlantı somut belgelerle kurulmalıdır.
• Mülkiyet, mirasçılık veya zilyetlik sıfatı belgelendirilmelidir.
• Daha önce alınan ödeme ve yardımlar gizlenmemeli; mahsuba elverişli biçimde bildirilmelidir.
• Komisyonun keşif, bilirkişi ve kurum araştırması yapması gereken hususlar dilekçede belirtilmelidir.
• Sulh teklifi, yalnızca toplam rakam üzerinden değil her zarar kalemi yönünden incelenmelidir.
• Ret kararı veya uyuşmazlık tutanağının tebliğ tarihi kayda alınmalıdır.

Terör olaylarından doğan zarar dosyaları, olay tarihi eski olsa dahi tapu, kadastro, güvenlik ve yerleşim kayıtlarının birlikte incelenmesini gerektirebilir. Başvuru ve dava stratejisinin dosyadaki zarar türüne göre kurulması, eksik inceleme ve süre nedeniyle hak kaybı yaşanmasını önlemeye yardımcı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Terör olayından doğan zarar için nereye başvurulur?

5233 sayılı Kanun kapsamındaki maddi zararlar için olayın veya zararın meydana geldiği yerdeki valiliğe bağlı Zarar Tespit Komisyonuna başvurulur.

Zarar Tespit Komisyonuna başvuru ücretli midir?

Başvurunun kendisi için mahkeme harcı ödenmez. Ancak vekâlet, belge temini, uzman görüşü veya diğer işlemler nedeniyle somut dosyada masraf doğabilir.

Komisyon kararına karşı dava açılabilir mi?

Evet. Başvurunun reddedilmesi, zararın eksik belirlenmesi veya sulh teklifinin kabul edilmemesi hâlinde koşulları varsa idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir.

Zarar Tespit Komisyonu manevi tazminat öder mi?

Hayır. 5233 sayılı Kanun’un Komisyon mekanizması maddi zararların sulhen karşılanmasına yöneliktir. Manevi tazminat talebi genel idare hukuku esasları ve somut olayın koşulları kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Tapusu olmayan taşınmaz için tazminat alınabilir mi?

Tapunun bulunmaması talebin her durumda reddedileceği anlamına gelmez. Ancak hukuken korunabilir zilyetliğin sözleşme, vergi kaydı, dava dosyası, yerel tespit veya diğer delillerle kanıtlanması gerekir.

Köyün boşaltılması tek başına tazminat için yeterli midir?

Hayır. Köyün veya mezranın terör ya da terörle mücadele faaliyeti nedeniyle boşaldığı, başvurucunun o yerde mal varlığı bulunduğu ve bu nedenle gerçek bir maddi zarara uğradığı ortaya konulmalıdır.

Komisyonun sulh teklifini kabul etmek zorunlu mudur?

Hayır. Hak sahibi teklifi yeterli bulmazsa kabul etmeyebilir. Bu durumda uyuşmazlık tutanağı düzenlenir ve yargı yoluna başvurma hakkı saklı kalır.

Terör tazminatı başvurusunda avukat zorunlu mudur?

Avukatla temsil zorunlu değildir. Bununla birlikte zarar kalemlerinin belirlenmesi, sürelerin hesaplanması, delillerin toplanması ve dava yolunun değerlendirilmesi teknik hukuki inceleme gerektirebilir.

Bilgilendirme: Bu içerik genel hukuki bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Başvuru süreleri ve hak sahipliği, olayın tarihine ve niteliğine göre değişebilir; metin somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.