Öğretim Görevlisinin İş Akdinin Feshi ve Sözleşme Yenilememe Davası

Öğretim Görevlisinin İş Akdinin Feshi Nedir?

Öğretim görevlisinin iş akdinin feshi ifadesi, uygulamada iki ayrı hukuki durumu anlatmak için kullanılmaktadır. Birincisi, devam eden sözleşmenin veya atama ilişkisinin süresi dolmadan sona erdirilmesidir. İkincisi ise belirli süreli atamanın ya da sözleşmenin bitiminde yeni dönem için uzatma yapılmamasıdır. Bu iki durumun sebebi, usulü ve hukuki sonucu aynı değildir. Bu nedenle karar yazısında kullanılan ifade kadar işlemin gerçek mahiyeti de incelenmelidir.

Devlet üniversitesindeki öğretim görevlileri yönünden “iş akdi” yerine çoğu zaman atama ve kamu görevi ilişkisi söz konusudur. Vakıf üniversitelerinde ise öğretim elemanıyla sözleşme kurulmakla birlikte, yürütülen hizmetin yükseköğretim kamu hizmeti olması ve üniversitenin kamu tüzel kişiliği yargı kolunun belirlenmesinde önem taşır. Bu sebeple dosya yalnızca İş Kanunu veya yalnızca idare hukuku üzerinden değerlendirilmemeli; statü, işlem ve talep birlikte ele alınmalıdır.

Öğretim Görevlisi Sözleşme Yenilememe İşlemi

Öğretim görevlisi sözleşme yenilememe işlemi, belirli süreli atama veya sözleşmenin sona ermesinden sonra yeni dönem için görevlendirmenin devam ettirilmemesidir. Üniversitenin yeniden atama konusunda değerlendirme yetkisi bulunabilir; ancak bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında kullanılması mümkün değildir. Yenilememe kararının önceki uygulamalarla, üniversitenin atama ve yükseltme ölçütleriyle ve ilgili akademik birimlerin görüşleriyle uyumlu olması beklenir.

Öğretim görevlisinin ders yükünü yerine getirmesi, hakkında kesinleşmiş bir disiplin cezası bulunmaması, akademik faaliyetlerinin yeterli olması ve önceki dönemlerde olumlu değerlendirilmesi hâlinde, aksi yöndeki kararın nedenlerinin somutlaştırılması gerekir. “Uygun görülmedi”, “hizmetine ihtiyaç kalmadı” veya “performansı yetersiz” şeklindeki soyut ifadeler; dayanak belgeler gösterilmediğinde etkili bir yargısal denetim yapılmasını güçleştirir. Mahkeme, idarenin yerine geçerek yeniden atama kararı vermez; fakat işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarını denetler.

Öğretim Görevlisinin İş Akdinin Feshinin Hukuki Dayanağı

2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 31. maddesi öğretim görevlilerinin atanmasına ilişkin temel hükümleri içerir. Vakıf yükseköğretim kurumları bakımından Kanun’un ek maddeleri; akademik organların yapısı, öğretim elemanlarının nitelikleri ve mütevelli heyetinin atama ile sözleşmelere ilişkin yetkileri bakımından önem taşır. Güncel kanun metni, her somut olayda işlem tarihindeki hâliyle incelenmelidir.

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ile İlişki

Akademik personelin statüsü doğrudan ve bütünüyle 657 sayılı Kanun’a indirgenemez. Öncelikle 2547 sayılı Kanun’daki özel hükümler uygulanır; 657 sayılı Kanun ise ilgili konuda atıf bulunması veya tamamlayıcı hüküm gerektiği ölçüde gündeme gelebilir. Vakıf üniversitesinde görev yapan öğretim elemanlarının mali ve sözleşmesel haklarında ayrıca sözleşme hükümleri ve uyuşmazlığın niteliği dikkate alınır.

İş Hukuku ve İdare Hukuku Ayrımı

Devlet üniversitesindeki yeniden atamama veya görev süresini uzatmama işlemleri kural olarak idari işlemdir. Vakıf üniversitelerinde ise öğretim elemanının akademik statüsü ve fesih kararı ile yalnızca geçmiş dönem ücret, fazla çalışma veya benzeri alacak iddiaları aynı hukuki nitelikte olmayabilir. Uyuşmazlık Mahkemesinin güncel kararları, sözleşmenin sona ermesine bağlı talepler ile bundan bağımsız işçilik alacaklarını ayrı değerlendirebilmektedir. Bu nedenle görevli mahkeme, talebin adı üzerinden değil maddi olay ve hukuki sebep üzerinden belirlenmelidir.

Devlet ve Vakıf Üniversitelerinde Sözleşme Feshinin Farkları

Devlet Üniversitesinde Görev Yapan Öğretim Görevlileri

Devlet üniversitesinde süreli atamayla görev yapan öğretim görevlisinin görev süresinin uzatılmaması, yetkili idari makam tarafından tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem niteliğindedir. Kararın yazılı olarak bildirilmesi, gerekçesinin dosyadaki belgelerle desteklenmesi ve mevzuatta öngörülen görüş ile onay sürecinin izlenmesi gerekir. Hukuka aykırılık bulunması hâlinde iptal ve şartları varsa yürütmenin durdurulması istenebilir.

Vakıf Üniversitesinde Görev Yapan Öğretim Görevlileri

Vakıf üniversitesi öğretim görevlisinin hukuki durumu yalnızca özel sektör işçisi gibi değerlendirilemez. Vakıf üniversiteleri kamu tüzel kişiliğine sahip olup yükseköğretim kamu hizmeti yürütür. Buna karşılık mali ve idari konularda devlet üniversitelerinden ayrılan yönleri vardır. Bu karma yapı nedeniyle sözleşmenin yenilenmemesi, işe iade, kıdem tazminatı, ücret farkı ve yıllık izin taleplerinde görevli mahkeme bakımından güncel içtihat ayrıca incelenmelidir.

Öğretim Görevlisinin Sözleşmesi Hangi Nedenlerle Yenilenmez?

Sözleşmenin yenilenmemesi veya atama süresinin uzatılmaması; kadro ihtiyacının ortadan kalkması, programın kapatılması, akademik performans ölçütlerinin karşılanmaması, ders yükünün yerine getirilmemesi, mevzuatta aranan şartların kaybedilmesi ya da hukuka uygun biçimde tespit edilmiş disiplin ve etik ihlalleri gibi nedenlere dayanabilir. Bununla birlikte ileri sürülen nedenin gerçek, güncel ve somut olayla bağlantılı olması gerekir.

Akademik Performans ve Atama Kriterleri

Üniversite, yayın, proje, eğitim faaliyeti, öğrenci geri bildirimi veya kurumsal katkı gibi kriterler uyguluyorsa bu ölçütlerin önceden belirlenmiş, ulaşılabilir ve eşit biçimde uygulanmış olması önemlidir. Sonradan oluşturulan ölçütler ya da yalnızca belirli bir kişiye uygulanan değerlendirme sistemi hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleri yönünden sorun doğurabilir.

Disiplin ve Etik İhlal İddiaları

Disiplin veya etik ihlal iddiası yenilememe kararının sebebi yapılmışsa, ilgili kişinin isnadı öğrenme ve savunma sunma imkânına sahip olup olmadığı incelenmelidir. Kesinleşmemiş, soyut veya başka bir süreçte çürütülmüş iddiaların otomatik olarak sözleşmenin sona erdirilmesine dayanak yapılması işlemin sebep unsurunu sakatlayabilir. Konunun ayrıntıları için etik ihlal nedir ve akademik personel disiplin cezasına itiraz yazıları incelenebilir.

Kadro ve Hizmet İhtiyacı

Programın kapanması, ders yükünün kalmaması veya kadro planlaması hizmet gerekleri kapsamında değerlendirilebilir. Ancak aynı görev için kısa süre içinde yeni ilan verilmesi, benzer durumda olan personel arasında açıklanamayan farklılık yaratılması ya da kadro ihtiyacının devam ettiğini gösteren belgelerin bulunması hâlinde ileri sürülen gerekçenin gerçekliği tartışılabilir.

Objektif Gerekçe Bulunmaması

Gerekçesiz veya kalıp ifadelerle kurulan kararlar, ilgilinin hangi somut nedenle görevine devam edemediğini anlamasını ve etkili dava açmasını engeller. Yargısal denetim, idarenin veya üniversite yönetiminin yerindelik tercihine değil; kararın hukuki sınırlar içinde kalıp kalmadığına yönelir.

Öğretim Görevlisi İş Sözleşmesi Feshi

Sözleşme süresi dolmadan yapılan fesihte, fesih nedeninin sözleşmede ve mevzuatta karşılığının bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir. Devam eden bir hukuki ilişkinin tek taraflı sona erdirilmesi ile süre sonunda yeniden sözleşme yapılmaması aynı işlem değildir. Bildirim tarihi, fesih tarihi, savunma süreci ve yetkili organ kararı dosyanın sonucunu etkileyebilir.

Sözleşmenin zincirleme biçimde yenilenmiş olması, ilişkinin niteliği bakımından önem taşısa da tek başına her uyuşmazlığı belirsiz süreli iş sözleşmesine dönüştüren otomatik bir sonuç olarak kabul edilmemelidir. Sözleşmenin ve kadronun hukuki dayanağı incelenmelidir. Genel sözleşme ayrımları için belirsiz süreli iş sözleşmesi yazısından yararlanılabilir.

Vakıf Üniversitesi Öğretim Görevlisi Sözleşmesi

Özel üniversite öğretim görevlisi sözleşme aramasıyla ifade edilen vakıf üniversitesi sözleşmelerinde görev, süre, ücret, ders yükü, akademik hedefler, fesih nedenleri ve yetkili organ hükümleri dikkatle okunmalıdır. Sözleşme hükmü, emredici kanun hükümlerini ve akademik statüye ilişkin güvenceleri ortadan kaldıramaz. Mütevelli heyetinin 2547 sayılı Kanun’daki yetkisi ile üniversite içinde yapılmış yetki devrinin geçerliliği de kontrol edilmelidir.

Vakıf Üniversitesi İşten Çıkarma ve İşe İade Davası

Vakıf üniversitesi işten çıkarma uyuşmazlıklarında “işe iade” ifadesi kullanılsa da izlenecek yargı yolu klasik işçi işe iade davasıyla her zaman aynı değildir. Akademik görevin sona erdirilmesine ilişkin işlemin iptali, göreve dönüş ve işlem nedeniyle yoksun kalınan haklar; işlemin niteliğine göre idari yargıda ele alınabilir. Buna karşılık fesih işleminden bağımsız, salt çalışma dönemine ait bazı alacak talepleri bakımından adli yargı tartışması gündeme gelebilir.

Öğretim Görevlisinin Sözleşmesinin Yenilenmemesine Karşı Dava

Sözleşmenin yenilenmemesine karşı açılacak iptal davasında işlem dosyasının tamamı önemlidir. Başvuru dilekçeleri, birim görüşleri, yönetim kurulu kararları, performans raporları, ders çizelgeleri, yayın listeleri, disiplin evrakı ve emsal personele ilişkin uygulamalar birlikte değerlendirilmelidir. Yalnızca sonuç yazısına dayanılarak hazırlanan dava dilekçesi, işlemin gerçek sebebini tartışmakta yetersiz kalabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Devlet üniversitesinin atama süresini uzatmama işlemine karşı görevli mahkeme idare mahkemesidir. Vakıf üniversitelerinde ise Uyuşmazlık Mahkemesinin güncel yaklaşımı, akademik personelin statüsü ve sözleşmenin sona ermesine bağlı taleplerde idari yargıyı öne çıkarmaktadır. Bununla birlikte talebin fesih işleminden bağımsız bir işçilik alacağına dayanıp dayanmadığı ayrıca incelenmelidir. Yetkili mahkeme de işlemi tesis eden makam ve özel yetki kuralları dikkate alınarak belirlenir.

Dava Açma Süresi

İdari işleme karşı iptal davası, özel bir süre öngörülmemişse yazılı bildirimi izleyen günden itibaren genel olarak 60 gün içinde açılır. İdari başvurunun dava süresine etkisi, başvurunun tarihi ve niteliğine göre hesaplanmalıdır. Adli yargıda ileri sürülecek işe iade veya alacak taleplerinde ise farklı hak düşürücü süreler ve zamanaşımı kuralları bulunur.

Yürütmenin Durdurulması

İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulması istenebilir. Akademik kariyerin kesintiye uğraması, ders ve araştırma faaliyetlerinin sona ermesi, özlük haklarının kaybı ve mesleki gelişime etkiler somutlaştırılmalıdır. Ayrıntılı açıklama için yürütmenin durdurulması yazısına bakılabilir.

Göreve İade ve Parasal Haklar

İptal kararı, hukuka aykırı işlemi tesis edildiği tarihten itibaren ortadan kaldırır. İdarenin kararın gereklerini gecikmeksizin ve en geç kanuni süre içinde yerine getirmesi gerekir. Göreve dönüşün yanında işlem nedeniyle yoksun kalınan mali ve özlük haklar da olayın özelliklerine göre talep edilebilir. Parasal taleplerin iptal davasıyla birlikte veya ayrı tam yargı davasıyla ileri sürülmesi stratejik olarak değerlendirilmelidir.

Vakıf Üniversitesi Öğretim Görevlisi Kıdem Tazminatı

Vakıf üniversitesi öğretim görevlisi kıdem tazminatı, sözleşmenin sona erme nedeni, çalışma süresi, sözleşme hükümleri ve görevli yargı tartışması birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır. Sözleşmenin feshi veya yenilenmemesi işlemine bağlı parasal istemler ile çalışma dönemi boyunca doğduğu ileri sürülen bağımsız ücret alacaklarının aynı yargı kolunda görülmesi zorunlu olmayabilir. Bu nedenle kıdem tazminatı hesabından önce talebin hukuki niteliği doğru kurulmalıdır. Genel hesaplama esasları için ihbar tazminatı hesaplama içeriği de incelenebilir.

Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Özlük Hakları

Vakıf üniversitesinde çalışan öğretim elemanlarının ücret, akademik unvan, çalışma şartları, disiplin, atama ve sözleşme yenileme konuları tek bir hukuk dalına indirgenemez. 2547 sayılı Kanun’un ek 8. maddesi kapsamında emsal ücret kuralı, akademik personelin mali hakları bakımından ayrıca önemlidir. Ücret farkı talebinin dönemi, hesaplama yöntemi ve dayandığı idari işlem belirlenmeden görevli mahkeme konusunda kesin değerlendirme yapılmamalıdır.

Öğretim Görevlisinin İş Akdinin Feshine İlişkin Emsal Kararlar

Danıştay kararlarında yeniden atama konusunda üniversite yönetimine tanınan takdir yetkisinin mutlak olmadığı; kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı bulunduğu kabul edilmektedir. Performans, akademik yeterlilik veya disiplin gerekçesi ileri sürülmüşse bu sebebin dosyadaki somut bilgi ve belgelerle doğrulanması gerekir.

Uyuşmazlık Mahkemesinin 9 Mart 2026 tarihli, E.2026/94 ve K.2026/97 sayılı kararında; vakıf üniversitesinde görev yapan öğretim elemanının sözleşmesinin sona ermesine bağlı parasal taleplerine ilişkin uyuşmazlıkta idari yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiş ve karşı oyda işçilik alacakları yönünden adli yargının görevli olduğu savunulmuştur. Bu ayrışma, her dosyada talebin kaynağının ve fesih işlemiyle bağlantısının dikkatle belirlenmesi gerektiğini göstermektedir.

Dava Açılmadan Önce Toplanması Gereken Belgeler

1. Atama onayı ve bütün sözleşmeler,
2. Fesih veya sözleşme yenilememe kararının tebliğ belgesi,
3. Bölüm, fakülte veya yüksekokul kurul görüşleri,
4. Akademik faaliyet ve performans raporları,
5. Ders yükü, yayın, proje ve öğrenci danışmanlığı kayıtları,
6. Varsa disiplin veya etik inceleme dosyası,
7. Aynı durumdaki personele ilişkin emsal uygulamalar,
8. Ücret bordroları ve talep edilecek parasal haklara ilişkin belgeler.

Yükseköğretim uyuşmazlıklarında karar dosyasının eksik incelenmesi sonucu doğrudan etkileyebilir. Bu konuda doçentlik jüri raporunda eksik inceleme yazısı, yükseköğretim işlemlerinde gerekçe ve değerlendirme dosyasının önemini gösteren tamamlayıcı bir kaynaktır.

Öğretim Görevlisinin İş Akdinin Feshinde Hukuki Destek

Görevli mahkemenin, dava türünün ve sürenin yanlış belirlenmesi hak kaybına neden olabilir. Özellikle devlet ve vakıf üniversitesi ayrımı ile fesih, sözleşme yenilememe ve yalnızca parasal alacak talepleri birbirinden ayrılmalıdır. yükseköğretim hukuku avukatı tarafından yapılacak dosya incelemesinde kararın dayanağı, yetkili makam, akademik ölçütler ve talep edilebilecek özlük hakları birlikte değerlendirilir. Yükseköğretim uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için Yükseköğretim Hukuku ve doçentlik davaları içerikleri de incelenebilir.

Öğretim Görevlisinin İş Akdinin Feshi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Sözleşme süresinin dolması ile iş akdinin feshi aynı şey midir?

Hayır. Süre dolumu, belirli süreli hukuki ilişkinin kararlaştırılan tarihte sona ermesidir. Fesih ise mevcut ilişkinin tek taraflı iradeyle sona erdirilmesidir. Bununla birlikte süre sonunda yenilememe kararı da sebebi ve usulü yönünden yargı denetimine konu olabilir.

Öğretim görevlisi sözleşme yenilememe kararına dava açabilir mi?

Evet. Kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlemle görev süresi uzatılmayan öğretim görevlisi, işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek dava açabilir.

Dava açma süresi ne zaman başlar?

İdari işlem yönünden süre kural olarak yazılı bildirimi izleyen gün başlar ve özel bir düzenleme yoksa 60 gündür. İş hukuku taleplerinde ise talebin türüne göre farklı süreler uygulanır.

Gerekçesiz sözleşme yenilememe kararı iptal edilir mi?

Kararın yalnızca gerekçesiz olması otomatik sonuç doğurduğu şeklinde genellenemez; ancak gerekçenin hiç bulunmaması veya dosyadaki belgelerle doğrulanamaması işlemin hukuka uygunluk denetiminde ciddi bir eksikliktir.

Mahkeme öğretim görevlisinin doğrudan yeniden atanmasına karar verir mi?

İdari yargı yerindelik denetimi yapmaz ve idarenin yerine geçerek atama işlemi kurmaz. Hukuka aykırı yenilememe işlemini iptal eder; idare de kararın hukuki sonuçlarını yerine getirmek zorundadır.

Vakıf üniversitesindeki bütün uyuşmazlıklar iş mahkemesinde mi görülür?

Hayır. Akademik statü ve sözleşmenin sona ermesine ilişkin işlemler ile salt işçilik alacaklarının niteliği farklı olabilir. Görevli mahkeme, somut talebin kaynağı ve fesih işlemiyle bağlantısı dikkate alınarak belirlenir.

Fesih sonrasında kıdem ve ihbar tazminatı talep edilebilir mi?

Talep imkânı sözleşmenin niteliğine, sona erme nedenine ve uygulanacak mevzuata bağlıdır. Her fesih veya yenilememe hâlinde otomatik olarak aynı tazminatlar doğmaz.

Yürütmenin durdurulması kararıyla göreve dönülebilir mi?

Mahkemenin yürütmenin durdurulmasına karar vermesi hâlinde idare, kararın gereklerini uygulamak zorundadır. Göreve dönüşün biçimi somut kararın kapsamına ve hukuki ilişkiye göre belirlenir.

Kaynakça

• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
• 4857 sayılı İş Kanunu
• Danıştay Karar Arama Sistemi