Etik İhlallerde Zamanaşımı: 10 Yıl, 2 Yıl ve 53/C Kuralı

Etik ihlallerde zamanaşımı, bir bilimsel eser hakkındaki etik ihlal iddiasının artık incelenemeyeceği zaman sınırını ifade eder. Yıllar önce yayımlanmış bir makale için gelen haksız yazarlık ihbarı, doçentlik dosyasında karşınıza çıkan eski bir tekrar yayım iddiası ya da etik kurul kararından aylar sonra açılan disiplin soruşturması: üçünde de ilk sorulacak soru aynıdır. Süre doldu mu?

Bu sorunun tek bir cevabı yok. İntihal, sahtecilik ve çarpıtma için etik inceleme süresi hiç işlemez; diğer ihlallerde 10 ve 2 yıllık iki ayrı süre vardır; eser atama ve yükseltmede kullanılırsa sayaç yeniden başlar. Etik kurul kararına dayanan disiplin işlemi ise bambaşka bir süre rejimine, 2547 sayılı Kanun’un 53/C maddesine tabidir. Bu yazıda yalnızca süre meselesini ele alıyoruz; etik ihlal türlerinin tanımları için etik ihlal türleri yazımıza bakabilirsiniz.

Etik İhlallerde Zamanaşımı Nedir? Neyi Sınırlar?

Zamanaşımı cezayı değil, incelemeyi hedefler. Süre dolduğunda kurul iddianın doğru olup olmadığına bakmaz; dosyayı esasa girmeden kapatmak zorundadır. Bu karar “ihlal yoktur” anlamına gelmez, yalnızca “artık incelenemez” anlamına gelir.

Uygulamada en sık yapılan hata, birbirinden bağımsız üç ayrı süreyi aynı şey sanmaktır. Bir etik dosyasında her biri ayrı ayrı kontrol edilmelidir:

Son satır bir zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir ve kişiyi bağlar. İlk iki satır ise idareyi bağlar: süre geçtikten sonra yapılan işlem, yetkisiz zamanda yapılmış bir işlemdir.

Zamanaşımına Uğramayan Etik İhlaller

ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin 12. maddesinin ilk cümlesi açıktır: intihal, sahtecilik ve çarpıtma şeklindeki etik ihlallerinde inceleme başlatılması herhangi bir süre sınırlamasına tabi değildir. Bu üç ihlal için “eser çok eski” savunması etik inceleme aşamasında sonuç vermez.

İntihal zamanaşımı neden hiç işlemez?

Yönerge bir gerekçe yazmaz. Uygulamada bu istisna, üç ihlalin bilimsel bilginin kendisini bozması ve eser kullanıldıkça etkisinin sürmesiyle açıklanır. Uydurulmuş bir veri, yayımlandıktan on beş yıl sonra da başka araştırmalara kaynaklık etmeye devam eder. Haksız yazarlık veya destek beyanının eksikliği ise daha çok kişiler arası bir hak ihlalidir ve zamanla ispatı zorlaşır.

Etik incelemenin süresiz olması disiplin cezasını da süresiz kılar mı?

Hayır. Bu, uygulamada en çok gözden kaçan noktadır. Etik inceleme süresizdir ama aynı fiil için verilecek disiplin cezası 2547 sayılı Kanun m.53/C’ye tabidir. İntihal karşılığı olan üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası, fiilin işlendiği tarihten itibaren 6 yıl geçmişse verilemez.

Sonuç şudur: 2012’de yayımlanmış ve sonra hiç kullanılmamış bir makalede intihal tespit edilebilir. Bu tespit bir doçentlik başvurusunun iptaline dayanak olabilir. Ama aynı tespit tek başına disiplin cezasına dönüşemez; çünkü ceza verme süresi çoktan dolmuştur.

Diğer Etik İhlallerde 10 Yıllık ve 2 Yıllık Süre

Etik ihlallerde zamanaşımı kuralının asıl hesap gerektiren kısmı bu bölümdür. Tekrar yayım, dilimleme, haksız yazarlık, destek beyanını eksik bırakma, yanlış veya yanıltıcı beyan ve yönergede sayılan diğer tüm ihlaller iki ayrı süreye tabidir. ÜAK Yönergesi m.12/1-2 bu süreleri şöyle kurar:

10 yıllık süre hangi tarihten başlar?

Eylemin gerçekleştiği tarihten. Haksız yazarlık, dilimleme ve tekrar yayımda bu genellikle eserin yayım tarihidir. Ancak “yayım tarihi” her zaman tek değildir. Erken çevrimiçi (online first) yayım, basılı sayının tarihinden aylar hatta bir yıl önce olabilir. Savunma açısından, sürenin en erken başladığı tarihi gösteren belge seçilmelidir: DOI kaydı, derginin çevrimiçi yayım tarihi veya kabul yazısı.

Yanlış veya yanıltıcı beyanda ise eylem, beyanın yapıldığı tarihtir. Örneğin hakemsiz bir dergiyi hakemli gibi gösteren beyan, beyannamenin sisteme yüklendiği gün gerçekleşmiş olur.

2 yıllık süre kimin öğrenmesiyle başlar?

Yönerge “eylemin öğrenildiği tarih” der, kimin öğrenmesinin esas alınacağını yazmaz. Bize göre süre, incelemeye yetkili makamın veya ihbarı alan kurumun iddiayı yazılı olarak öğrendiği andan başlamalıdır. Jüri raporuna yazılmış bir tespit, kuruma ulaşan bir ihbar dilekçesi veya başka bir kurulun bildirim yazısı bu anı belgeler.

Kurumun iddiayı bilmesine rağmen iki yıl beklemesi, kısa sürenin tam olarak önlemek istediği durumdur. Bu nedenle savunmada, iddianın kuruma ilk ulaştığı tarih dosyadaki yazışmalarla ortaya konmalıdır.

2 yıllık süre 10 yıllık süreyi uzatır mı?

Uzatmaz. Kısa süre, uzun sürenin içinde işler. Eylemden 9 yıl 6 ay sonra öğrenilen bir haksız yazarlık iddiası için “önümde iki yıl var” denemez; 10 yıl dolduğu anda inceleme yetkisi sona erer.

“İnceleme yapılamaz” ile “inceleme başlatılamaz” aynı şey midir?

Lafzen değil. Kısa süre için yönerge “inceleme başlatılmaması” ifadesini kullanır; demek ki iki yıl içinde başlamış bir inceleme sonra da devam edebilir. Uzun süre için ise “on yıl geçtikten sonra etik inceleme yapılamaz” denir; haksız yazarlık zamanaşımı tartışmalarında bu fark sık sık önem kazanır. Bu ifadeden hareketle, 10 yılın dolduğu tarihte henüz sonuçlanmamış bir incelemenin de yetki dışına çıktığı savunulabilir. Bu yorumun her dosyada kabul göreceği söylenemez; ancak sürenin sınırda olduğu dosyalarda mutlaka ileri sürülmelidir.

Zamanaşımı Süresinin Yeniden Başlaması

Etik ihlallerde zamanaşımı savunmasını en çok boşa çıkaran hüküm budur. ÜAK Yönergesi m.12/3 iki durumda sayacı sıfırlar: eserin tamamen veya kısmen tekrar yayımlanması ve eserin akademik atama ve yükselmelerde kullanılması. Bu iki durumdan biri gerçekleştiğinde 10 yıllık ve 2 yıllık süreler o tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar.

Doçentlik başvurusunda eski bir eseri sunmak süreyi yeniden başlatır mı?

Evet, kural olarak başlatır. Doçentlik başvurusu bir akademik yükselme işlemidir; dosyaya konulan her eser bu işlemde “kullanılmış” olur. 2013’te yayımlanmış ve 10 yıllık süresi dolmuş bir makale 2026 başvurusunda yeniden sunulursa, o makaledeki haksız yazarlık iddiası 2026 tarihinden itibaren yeniden incelenebilir hâle gelir.

Bu nedenle doçentlik etik ihlal zamanaşımı savunması, ancak iddia konusu eser başvuru dosyasında yer almıyorsa gerçek anlamda güçlüdür. Dosyada yer alan eser için savunmanın ağırlığı süre itirazından iddianın esasına kaydırılmalıdır.

Hangi durumlar süreyi yeniden başlatmaz?

Yönerge iki durum sayar ve bunlar dar yorumlanmalıdır. Esere başkaları tarafından atıf yapılması, kişinin kendi özgeçmişinde eseri listelemesi veya eserin bir kütüphane veri tabanında erişilebilir kalması, kendiliğinden “tekrar yayım” ya da “atama ve yükselmede kullanma” değildir. Buna karşılık eserin bir kitap bölümü olarak yeniden basılması, çeviri olarak yayımlanması veya profesörlük, doktor öğretim üyesi kadrosu ya da yeniden atama dosyasına konulması sayacı sıfırlar.

Akademik teşvik başvurusunun “atama ve yükseltme” kapsamında olup olmadığı yönergede açıkça düzenlenmemiştir; bu konuda ihtiyatlı davranmak ve tarihleri buna göre hesaplamak gerekir.

ÜAK, Üniversite Etik Kurulu ve TÜBİTAK’ta Zamanaşımı Farkları

Etik ihlal zamanaşımı süresi, iddiayı hangi kurulun incelediğine göre değişir. Aynı eser hakkında üç farklı kurul farklı süre rejimleriyle karşınıza çıkabilir:

Üniversite etik kurulları bakımından tablo karmaşıktır. YÖK’ün 10.11.2016 tarihli Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde, ÜAK m.12’ye benzer bir zamanaşımı maddesi yer almaz. Buna karşılık pek çok üniversite kendi yönergesine ÜAK’ın 10 ve 2 yıllık sürelerini kelimesi kelimesine almıştır. Bu yüzden üniversite etik kurulu önündeki bir dosyada etik ihlallerde zamanaşımı hesabı yapılırken önce o üniversitenin güncel yönergesi açılmalı, sonra disiplin aşaması için 53/C süreleri hesaplanmalıdır.

TÜBİTAK ise en kısa ama en katı süreyi uygular: ihlal türüne bakmaksızın eylemden itibaren 5 yıl. İntihal için bile istisna yoktur. AYEK sürecine özgü durma hâlleri ve itiraz aşaması için TÜBİTAK AYEK zamanaşımı bölümümüze bakabilirsiniz.

Etik İnceleme Süresi ile Disiplin Zamanaşımı (2547 m.53/C) Arasındaki Fark

Etik kurul kararı bir disiplin cezası değildir; 2547 sayılı Kanun m.53/A-b gereği, bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin bir fiil için disiplin soruşturması açılmadan önce etik kurul incelemesi yapılması zorunludur. Etik kurul ihlal tespit ettikten sonra disiplin amiri soruşturma açar. İşte bu ikinci aşama, etik ihlal disiplin zamanaşımı dediğimiz ayrı bir süreye tabidir. Etik ihlallerde zamanaşımı denildiğinde çoğu kişinin yalnızca ilk aşamayı düşünmesi, disiplin aşamasındaki güçlü savunmaların kaçırılmasına yol açar.

Etik kurul sürecinde “öğrenme tarihi” nasıl belirlenir?

Bu, disiplin dosyalarındaki en önemli tartışmadır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 24.03.2022 tarihli ve E:2021/3774, K:2022/963 sayılı kararında, TÜBİTAK AYEK’in intihal tespitini üniversiteye bildirmesinden sonra başlayan bir süreci incelemiştir. Üniversite etik kurulu konuyu üç ayrı üniversiteden bilirkişiye göndermiş, son bilirkişi raporu 06.11.2017’de üniversiteye ulaşmış, soruşturma 20.02.2018’de başlatılmıştı.

Kurul, ilk derece mahkemesinin “öğrenme tarihi son bilirkişi raporunun üniversiteye ulaştığı tarihtir” yönündeki kabulünü onamış ve 6 aylık sürenin dolmadığına karar vermiştir. Karşı oyda ise öğrenmenin, üniversitenin TÜBİTAK’tan belge istediği 06.06.2016 tarihinde gerçekleştiği ve soruşturmanın zamanaşımına uğradığı savunulmuştur.

Bu karar iki şey söyler. Birincisi, etik kurul incelemesi sürerken disiplin soruşturma süresi kural olarak işlemez; sayaç etik sürecin sonuçlandığı andan başlar. İkincisi, etik kurulun kararından ya da son raporun ulaşmasından sonra 1 veya 6 ay içinde soruşturma açılmazsa disiplin yetkisi düşer. Etik süreci makul olmayan biçimde uzatılmış dosyalarda karşı oydaki görüş hâlâ güçlü bir argümandır.

Disiplin zamanaşımı süreleri ne zaman yeniden başlar veya durur?

• Yeniden başlama: 53/C’nin üçüncü fıkrasına göre bilimsel bir eserin akademik atama ve terfilerde kullanılması ya da kısmen veya tamamen yeniden yayımlanması hâlinde, ikinci fıkradaki ceza verme süreleri (2 yıl / 6 yıl) yeniden işlemeye başlar. Hüküm lafzen soruşturmaya başlama süresini (1 ay / 6 ay) kapsamaz.
• Durma: Aynı fiil için ceza kovuşturması bekletici mesele yapılırsa disiplin soruşturmasına ilişkin zamanaşımı süreleri durur (m.53/A-n).
• Yargı iptali sonrası: Disiplin cezası mahkemece iptal edilirse, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan süre içinde; süre dolmuşsa veya üç aydan az kalmışsa en geç üç ay içinde yeni ceza verilebilir.

Ceza verme sürelerinin hesabı, savunma ve itiraz yolları gibi disiplin sürecinin diğer yönleri için akademik personel disiplin cezasına itiraz yazımıza bakabilirsiniz. ÜAK kararının disiplin sürecine etkisi ise ÜAK etik ihlal kararı üniversiteyi bağlar mı yazımızın konusudur.

Etik İhlal Zamanaşımı Süresi: Örnek Hesaplamalar

Etik ihlallerde zamanaşımı kurallarının birlikte nasıl işlediğini görmek için tarih üzerinden gitmek en kolay yoldur. Aşağıdaki örnekler gerçek dosyalardan esinlenen kurgusal senaryolardır; tarihler hesabı göstermek için seçilmiştir.

Zamanaşımı İtirazı Nasıl ve Ne Zaman İleri Sürülür?

Etik ihlallerde zamanaşımı, idarenin yetkisine ilişkin olduğundan mahkemelerce kendiliğinden de incelenebilir. Buna rağmen itirazı açıkça ileri sürmek ve tarihleri belgelemek, hem kurul hem mahkeme önünde işi kolaylaştırır. Zamanaşımı itirazı üç yerde yazılmalıdır:

1. Etik kurula verilecek yazılı savunmada, esasa ilişkin açıklamalardan önce, ayrı bir başlık altında.
2. Disiplin soruşturmasındaki savunmada, bu kez 53/C süreleri yönünden ve etik kurul kararının veya son raporun kuruma ulaştığı tarih gösterilerek.
3. Dava dilekçesinde, hem etik inceleme hem disiplin zamanaşımı ayrı ayrı ve tarih çizelgesiyle.

Süre itirazını destekleyecek belgeler genellikle dosyada hazır değildir; ilgili tarafından toplanmalıdır:

• Eserin DOI kaydı, erken çevrimiçi yayım tarihi ve basılı sayı künyesi
• Eserin kullanıldığı veya kullanılmadığı tüm atama, yükseltme ve doçentlik dosyalarının listesi
• İhbar dilekçesinin, jüri raporunun veya başka bir kurulun bildirim yazısının kuruma giriş tarihi (evrak kaydı)
• Etik kurulun ilk toplantı ve bilirkişi görevlendirme tarihleri
• Son bilirkişi raporunun ve etik kurul kararının disiplin amirine ulaştığı tarih

Dosyada bu tarihlere erişilemiyorsa, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılacak başvuruyla evrak kayıt tarihleri istenebilir.

Etik İhlallerde Zamanaşımı Hakkında Sık Sorulan Sorular

İntihal zamanaşımına uğrar mı?

Etik inceleme bakımından uğramaz. ÜAK Yönergesi m.12/1, intihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatılmasını süreye bağlamamıştır. Ancak aynı fiil için disiplin cezası verilecekse 2547 sayılı Kanun m.53/C’deki 6 aylık soruşturma ve 6 yıllık ceza verme süreleri ayrıca işler.

Haksız yazarlık iddiası kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Haksız yazarlık intihal, sahtecilik ve çarpıtma dışında kaldığından, eylem tarihinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra incelenemez. Bu süre içinde de ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl içinde inceleme başlatılmalıdır. Eser tekrar yayımlanmış veya atama ve yükseltmede kullanılmışsa süreler yeniden işlemeye başlar.

Doçentlik başvurusunda sunduğum eski bir makale için zamanaşımı savunması yapabilir miyim?

Çoğu durumda zayıf kalır. Eseri doçentlik dosyasına koymak, ÜAK m.12/3 anlamında akademik atama ve yükselmede kullanma sayılır ve 10 yıllık ile 2 yıllık süreleri başvuru tarihinden itibaren yeniden başlatır. Dosyaya hiç konulmamış bir esere yönelik iddiada ise süre savunması güçlüdür.

TÜBİTAK etik ihlal incelemesinde zamanaşımı kaç yıldır?

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği m.11, eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren 5 yıllık tek bir süre öngörür ve intihal için istisna tanımaz. Aynı fiil hakkında kamu davası açılmışsa süre durur.

Etik kurul kararından sonra disiplin soruşturması hangi sürede açılmalıdır?

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2022 tarihli kararında, öğrenme tarihi etik kurul sürecindeki son bilirkişi raporunun üniversiteye ulaştığı tarih kabul edilmiştir. Bu tarihten itibaren ağır olmayan cezalarda 1 ay, çıkarma cezalarında 6 ay içinde soruşturma başlatılmalıdır.

Zamanaşımına rağmen verilen etik ihlal kararı ne olur?

Süre dolduktan sonra yapılan inceleme, kurulun yetkisi bulunmadığı bir zamanda yapılmış olur. Bu karar ve ona dayanan doçentlik iptali ya da disiplin cezası, iptal davasında yetki ve sebep yönünden sakat sayılabilir. Zamanaşımı itirazı savunmada ve dava dilekçesinde açıkça yazılmalıdır.

Reform Hukuk Bürosu Olarak Süre Kontrolüne Yaklaşımımız

Yıllardır yürüttüğümüz etik ihlal dosyalarında, etik ihlallerde zamanaşımı itirazının, savunmayı esasa girmeden kazanma imkânını çoğu zaman tek başına sunduğunu görüyoruz. Bir dosyayı aldığımızda ilk işimiz; eserin yayım ve kullanım tarihlerini, ihbarın kuruma giriş tarihini ve etik kurul sürecinin her adımını tek bir çizelgeye dökmek oluyor. Etik kurula sunulacak savunmayı, disiplin soruşturmasındaki süre itirazını ve gerektiğinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davasını bu çizelge üzerine kuruyoruz. Her dosyanın tarihleri farklı olduğundan genel geçer bir sonuç vaadinde bulunmuyoruz; ancak sürelerin sizin lehinize işleyip işlemediğini dosyanızı inceledikten sonra açıkça söyleyebiliyoruz. Ayrıntılı bilgi için etik ihlal avukatı sayfamızı inceleyebilir veya 0544 503 83 67 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olayınıza özgü hukuki tavsiye yerine geçmez. Zamanaşımı hesabı her dosyada eserin yayım ve kullanım tarihlerine göre ayrıca yapılmalıdır.

Kaynakça

• Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, m.12 — uak.gov.tr
• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, m.53/A ve m.53/C — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 — mevzuat.gov.tr
• 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (YÖK Genel Kurulu, 10.11.2016)
• TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği, m.11
• Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 24.03.2022, E:2021/3774, K:2022/963

Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi

Son güncelleme: 29 Ekim 2026

Av. Gökhan YILMAZ

Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu

• Ankara 2 No'lu Barosu
• Sicil No: 3148
• İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
• Yenimahalle / Ankara

Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.

Uzmanlık alanları

• Askerî Hukuk
• İdare Hukuku
• Yükseköğretim Hukuku
• Ceza Hukuku