Kısa cevap: Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır? Şikâyet, hakkında iddia bulunan kişinin eylem tarihinde bağlı olduğu üniversitenin rektörlüğüne imzalı ve adresli bir dilekçeyle yapılır. Kişinin doçentlik başvurusu sürüyorsa bunu dilekçeye yazmak gerekir, çünkü dosya Üniversitelerarası Kurula (ÜAK) aktarılır. Dilekçeye eser künyesi, paragraf karşılaştırma tablosu ve kaynak eserin önce yayımlandığını gösteren belge eklenir. İdare 30 gün içinde gerekçeli cevap vermek zorundadır.
Kendi tezinizden bir bölümü, başkasının adıyla yayımlanmış bir makalede görmek sarsıcıdır. Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusu genellikle tam o anda sorulur ve ilk tepkiyle verilen dilekçeler çoğu zaman eksik kalır. Aşağıdaki bölümler, Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre şikâyet eden tarafın atması gereken adımları sırasıyla gösteriyor. Madalyonun öbür yüzü, yani hakkında iddia bulunan kişinin savunması, doçentlik etik kurul savunması ve örnek dilekçe yazımızda ayrıca anlatılıyor.
Etik İhlal Şikâyeti Nasıl Yapılır?
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun cevabı beş adımdan oluşur. Sıra önemlidir. Kanıt hazırlanmadan verilen bir dilekçe reddedilirse, aynı iddiayı yeni delil olmadan tekrar getirmek mümkün olmayabilir.
- Merciyi belirleyin. Kişinin bugün çalıştığı kurum değil, eseri ürettiği dönemdeki kurum esas alınır. Doçentlik süreci, rektörlük görevi veya TÜBİTAK desteği varsa yol değişir.
- Kanıt paketini kurun. Eser künyesi, kaynak eserin önceliğini gösteren belge ve paragraf karşılaştırma tablosu dosyanın omurgasıdır.
- Dilekçeyi yazın. Ad, soyad, imza ve adres zorunludur. İddianın yönergedeki karşılığını ve somut olayı anlatın.
- Kayıtlı bir yoldan verin. Elden teslimde evrak kayıt numarası alın. Kayıtlı elektronik posta (KEP) veya iadeli taahhütlü posta da iz bırakır.
- Cevabı takip edin. İdare 30 gün içinde sonucu ya da işlemin geldiği aşamayı bildirmek zorundadır.
Hangi adımda hata yapıldığına göre sonuç da değişir. Yanlış merci zaman kaybettirir, zayıf kanıt ise dosyayı kalıcı olarak kapatabilir.
Şikâyet Hakkı Kimlere Tanınmıştır?
Etik ihlal bildiriminde bulunmak için mağdur olmak gerekmez. Anayasa’nın 74. maddesi ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun, herkese kendisiyle veya kamuyla ilgili konularda yetkili makamlara yazılı başvuru hakkı tanır. Yayın etiği de kamuyu doğrudan ilgilendirir.
Bu metinde “şikâyet” ve “ihbar” kelimeleri aynı başvuruyu anlatır. Hukuken ikisi arasında nüans vardır (şikâyet çoğunlukla zarar görenin, ihbar ise herhangi birinin başvurusudur), ancak etik incelemede bu ayrım başvurunun kabulünü etkilemez.
Eser sahibi olmayan biri ihbarda bulunabilir mi?
Bulunabilir. Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) çıkardığı Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (bundan sonra YÖK Etik Yönergesi) kuruma ulaşan iddiaların incelenmesinden söz eder ve iddiayı kimin getirdiğine bakmaz. Eseri izinsiz kullanılan yazar başvurabileceği gibi, makaleyi değerlendiren hakem ya da dergi editörü de başvurabilir. Tez danışmanı, jüri üyesi, aynı bölümdeki bir meslektaş veya yayındaki çelişkiyi fark eden herhangi bir okur da aynı hakka sahiptir.
Mağdur olmamanın tek bedeli sonraki aşamada ortaya çıkar. Kurul kararına karşı dava açabilmek için menfaat bağı (kararın kişiyi doğrudan etkilemesi) aranır ve ilgisiz bir ihbarcı bu bağı kurmakta zorlanır.
Yabancı akademisyenler başvurabilir mi?
Türkiye’de ikamet eden yabancılar da dilekçe hakkından yararlanır. 3071 sayılı Kanun bu hakkı karşılıklılık esasına bağlar ve dilekçenin Türkçe yazılmasını şart koşar. Yurt dışında yaşayan bir yazar, eseri Türkiye’de intihal edildiyse genellikle buradaki bir vekil aracılığıyla ya da önce yayıncıya başvurarak hareket eder.
Bölüm başkanı veya dekan için şikâyet bir tercih midir?
Değildir. Disiplin amirleri bakımından durum farklıdır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun disiplin hükümleri, fiili öğrenen amirin harekete geçmesini gerektirir. Elindeki somut belgeyi bekleten bir amir kendi sorumluluğunu gündeme getirebilir. Kısacası akademisyen için şikâyet bir hak, amir için ise çoğu zaman bir görevdir.
Duruma Göre Başvuru Mercii Tablosu
Şöyle bir dosya düşünelim. Bir doktor öğretim üyesi, yıllar önce yazdığı tezin bir bölümünü eski bölüm arkadaşının yeni makalesinde neredeyse aynen buluyor. Arkadaşı o arada başka bir üniversiteye geçmiş ve doçentlik başvurusu yapmış. Dilekçe hangi üniversiteye gider?
Cevap, YÖK Etik Yönergesi’ndeki genel kuralda gizli. Doçentlik adayları dışındaki kişiler hakkındaki iddiaları, kişinin eylemi gerçekleştirdiği sırada bağlı olduğu yükseköğretim kurumu değerlendirir. Örnekteki dilekçe eski üniversiteye verilir, doçentlik bilgisi yazıldığında ise dosya ÜAK’a aktarılır. Diğer durumlar aşağıdaki tabloda.
| Durum | Dilekçenin Gideceği Yer | Not |
|---|---|---|
| Öğretim elemanı aynı üniversitede çalışıyor | O üniversitenin rektörlüğü | Rektörlük dosyayı ilgili alan kuruluna iletir |
| Kişi sonradan başka üniversiteye geçmiş | Eylem tarihindeki üniversitenin rektörlüğü | Bugünkü kurum değil, eserin üretildiği dönem esas alınır |
| Kişinin doçentlik başvurusu sürüyor | Rektörlüğe verilir, dosya ÜAK’a aktarılır | Dilekçede bu bilgi mutlaka yazılmalıdır |
| Kişi doçentlik unvanını almış, eser doçentlik dosyasında | ÜAK | Doçentlik dosyasındaki eserler ÜAK komisyonlarının görev alanındadır |
| Hakkında iddia bulunan kişi rektör | YÖK Genel Kurulunun oluşturduğu kurul | Rektör kendi üniversitesinin kurulunda incelenmez |
| Eser TÜBİTAK destekli bir projeden çıkmış | TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK) | Üniversiteye ayrıca bildirim yapılabilir |
| Lisansüstü öğrencinin tezi veya yayını | Öğrencinin kayıtlı olduğu üniversitenin rektörlüğü | Tez dönemindeki kurum esas alınır |
Kurullar üç alanda kurulur: sosyal ve beşerî bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleri. Dilekçeyi kurula değil rektörlüğe hitaben yazmanız yeterlidir, alan dağılımını rektörlük yapar.
Doçentlik notu yazılmazsa ne kaybedilir?
YÖK Etik Yönergesi’nin 9. maddesinin dördüncü fıkrası bir aktarma kuralı içerir. Dilekçede kişinin devam eden bir doçentlik başvurusu bulunduğu belirtilirse üniversite durumu derhal ÜAK Başkanlığından sorar. Başvuru sürüyorsa bütün bilgi ve belgeleri ÜAK’a gönderir.
Not yazılmadığında dosya üniversitede ilerlemeye devam eder ve doçentlik süreci bu arada tamamlanabilir. Tek bir cümlenin dosyanın yönünü değiştirdiği nadir durumlardan biridir.
Dilekçe yanlış kuruma verilirse başvuru düşer mi?
Düşmez. 3071 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre konusuyla ilgisiz bir idari makama verilen dilekçeyi o makam yetkili makama gönderir ve dilekçe sahibine bilgi verir. Aktarma yine de haftalar sürebilir — doğru merciye doğrudan başvurmak her zaman daha hızlıdır.
Bilimsel Etik Kurulu ile Kamu Görevlileri Etik Kurulu Aynı Yer Değildir
Uygulamada sık karşılaştığımız bir karışıklık var. “Etik kurul” denince pek çok kişi 5176 sayılı Kanun’la kurulan Kamu Görevlileri Etik Kurulunu düşünüyor. Oysa Kanun, üniversiteler hakkında kendi hükümlerinin uygulanmayacağını açıkça belirtir. Kurula yapılacak başvurular da en az genel müdür seviyesindeki kamu görevlileriyle sınırlıdır.
Bir akademisyen hakkındaki intihal, sahtecilik veya haksız yazarlık iddiasını Kamu Görevlileri Etik Kuruluna götürürseniz kurul konuyu esastan incelemez. Doğru adres, üniversitenin Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kuruludur.
Bazı üniversitelerde “Etik Davranış İlkeleri Kurulu” ya da “Kurumsal Etik Kurul” adıyla ayrı bir yapı da bulunur. Bu kurullar personelin genel davranışlarıyla ilgilenir ve bilimsel yayınları çoğu zaman kapsam dışında bırakır. Danıştay 8. Dairesi de (E:2020/6140, K:2023/2779) yayın etiğine ilişkin incelemenin yetkili bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulunca yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Dilekçenize iddianın bilimsel araştırma ve yayın etiği kapsamında olduğunu açıkça yazarsanız rektörlüğün dosyayı doğru kurula yönlendirmesi kolaylaşır.
Şikâyet Dosyası İçin Kanıt Paketi Nasıl Hazırlanır?
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun pratikteki asıl cevabı kanıt dosyasıdır. Kurullar ve özellikle ÜAK komisyonları, esasa girmeden önce iddianın inandırıcı bilgi ve belgeye dayanıp dayanmadığına bakar. Bu ilk süzgeçten geçemeyen dosya esastan incelenmeden kapanabilir.
Paragraf karşılaştırma tablosunda hangi sütunlar olmalı?
Karşılaştırma tablosu, kurul üyesinin iki eseri yan yana açmadan ihlali görmesini sağlar. Dört sütun yeterlidir.
| Sıra | Kaynak Eser (künye, sayfa, paragraf) | Şikâyete Konu Eser (künye, sayfa, paragraf) | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 1 | Yazar A, 2019, s. 14, 2. paragraf | Yazar B, 2022, s. 7, 1. paragraf | Kelimesi kelimesine aynı, atıf yok |
| 2 | Yazar A, 2019, s. 15, tablo 3 | Yazar B, 2022, s. 9, tablo 2 | Veriler aynı, kaynak gösterilmemiş |
| 3 | Yazar A, 2019, s. 21 | Yazar B, 2022, s. 12 | Cümle yapısı korunarak kelimeler değiştirilmiş |
Tabloyu hazırlarken dosyalarda en sık gördüğümüz hatalardan kaçının.
- Örtüşen kısımları renkle değil, kalın veya altı çizili yazıyla işaretleyin. Siyah beyaz çıktıda renk kaybolur.
- Atıf yapılmış alıntıları tablodan çıkarın, aksi hâlde dosyanın güvenilirliği zayıflar.
- Her satırda yalnızca bir örtüşmeyi gösterin.
- Açıklama sütununda ihlal türünü kısa bir ifadeyle belirtin.
Benzerlik raporu tek başına neden yetmez?
Benzerlik yazılımları kaynak gösterilmiş alıntıları, standart yöntem cümlelerini ve kaynakçayı da örtüşme olarak sayabilir. %40 çıkan bir rapor ihlal anlamına gelmeyebilir. Tersine, %12 çıkan bir rapor tek bir bölümün tamamen kopyalandığını gizleyebilir. Raporu ekleyin ama dosyanın asıl delili karşılaştırma tablosu olsun.
Hangi eserin önce yayımlandığı nasıl ispatlanır?
İntihal iddiasında öncelik tartışmaya yer bırakmayacak şekilde gösterilmelidir. İşe yarayan belgeler şunlar:
- Derginin çevrim içi arşivindeki yayın tarihi ve DOI kaydı
- YÖK Ulusal Tez Merkezindeki tez kaydı ve onay tarihi
- Kongre bildiri kitabının künyesi ve basım tarihi
- Eserin hakeme gönderildiğini gösteren editör yazışması
- Eser bir başvuru dosyasında kullanıldıysa dosyadaki beyan
- Yayın geri çekildiyse derginin geri çekme bildirimi
İnternet sayfaları değişebilir. Başvuru gününde ilgili sayfaların tarihli çıktısını veya PDF kaydını alın.
Reddedilen bir dosya yeniden getirilebilir mi?
Kural olarak hayır, şikâyetçilerin en sık gözden kaçırdığı risk de budur. Esası hakkında karar verilmiş bir eser aynı iddialarla yeniden incelemeye konu edilemez. ÜAK düzenlemesi de aynı iddiayla ve yeni kanıt olmadan tekrar başvuruya izin vermez. Eksik bir dosyayla yapılan ilk şikâyet reddedilirse konuyu tekrar gündeme getirmek için yeni bir delil bulmanız gerekir. Dilekçeyi ancak kanıt paketi tamamlandığında verin.
Etik İhlal Şikâyet Dilekçesi Örneği
3071 sayılı Kanun’un 4. maddesi her dilekçede bulunması gereken üç unsuru sayar: ad soyad, imza ve iş veya ikametgâh adresi. Etik ihlal şikâyetinde bunlara somut bilgiler eklenir. Şablonun üçüncü maddesinde iddiaya doğru adı vermek gerekir. İntihal ile tekrar yayım ya da dilimleme arasındaki çizgiden emin değilseniz, etik ihlal nedir ve hangi davranışları kapsar sorusunu ele aldığımız yazıya göz atmanızı öneririz. Aşağıdaki şablonu kendi dosyanıza göre uyarlayabilirsiniz.
………………………… ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE
Şikâyet Eden: Ad Soyad, unvan (varsa), T.C. kimlik no, adres, telefon, e-posta
Hakkında Şikâyette Bulunulan: Ad Soyad, unvan, eylem tarihindeki birimi
Konu: Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddiasının incelenmesi talebi
Açıklamalar:
- Şikâyete konu eser: Yazar(lar), eser adı, dergi veya yayınevi, yıl, cilt, sayı, sayfa aralığı, DOI.
- Kaynak eser: Yazar(lar), eser adı, yayın yeri, yıl, sayfa aralığı, DOI. Kaynak eser, şikâyete konu eserden önce (tarih) yayımlanmıştır (Ek-2).
- İddia edilen ihlal, YÖK Etik Yönergesi’nde tanımlanan (intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme veya haksız yazarlık) eylemidir.
- Örtüşen kısımlar ekteki karşılaştırma tablosunda (Ek-3) satır satır gösterilmiştir. Atıf yapılmış alıntılar tabloya dahil edilmemiştir.
- Şikâyete konu eser, bilgime göre (atama, yükseltme, doçentlik veya proje başvurusu) dosyasında kullanılmıştır.
- Hakkında şikâyette bulunulan kişinin devam eden bir doçentlik başvurusu (bulunmaktadır ya da bulunup bulunmadığını bilmiyorum). Bu hususun Üniversitelerarası Kurul Başkanlığından sorulmasını talep ederim.
- Şikâyete konu eserle ilişkim: (eserin sahibiyim, ortak yazarım, hakemim veya okuyucuyum).
Talep: Açıklanan iddiaların ilgili Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunca incelenmesini ve 3071 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca başvurumun sonucunun tarafıma bildirilmesini saygılarımla arz ederim.
Tarih, İmza
Ekler: Ek-1 Şikâyete konu eserin tam metni · Ek-2 Kaynak eserin tam metni ve yayın tarihini gösteren arşiv kaydı · Ek-3 Paragraf karşılaştırma tablosu · Ek-4 (varsa) Benzerlik raporu · Ek-5 (varsa) Eserin kullanıldığı başvuru dosyasına ilişkin belge
Yedinci madde ilk bakışta önemsiz görünür. Oysa sonucu öğrenme ve yargı yoluna başvurma imkânı büyük ölçüde bu satıra bağlıdır, eserle bağınızı açık ve belgeli şekilde yazın.
Dilekçe hangi yollarla verilebilir?
En güvenli yol rektörlük evrak birimine elden teslimdir. Teslimde evrak kayıt tarih ve sayısını mutlaka alın, sonraki bütün yazışmalar bu numara üzerinden yürür. Üniversitenin KEP adresine gönderim de aynı güvenceyi verir ve gönderim kaydı delil niteliği taşır. İadeli taahhütlü posta ise tebliğ tarihini belgeler.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden yapılan başvurular da ilgili kuruma yönlendirilir. Ancak ekler ve imza konusunda kurumlar farklı davranabilir ve uzun bir karşılaştırma tablosu bu kanalda kaybolabilir. Sıradan e-posta ise çoğu zaman imza şartını karşılamadığı için işleme alınmaz.
İmzasız, Rumuzlu veya Toplu Şikâyetler İşleme Alınır mı?
Kural olarak alınmaz. 3071 sayılı Kanun’un 6. maddesi ad, soyad, imza ve adres bulunmayan dilekçelerin incelenmeyeceğini öngörür.
Kamu görevlileri hakkındaki ihbarlarda ise önemli bir istisna var. 4483 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre iddiaların doğruluğu şüpheye yer bırakmayacak belgelerle ortaya konmuşsa kimlik ve adres şartı aranmaz. Bir derginin resmî olarak geri çektiği makalenin atama dosyasında kullanıldığını gösteren belge buna iyi bir örnektir. Böyle bir belge geldiğinde kurum konuyu kendiliğinden de ele alabilir.
İmzasız ihbar yapan kişi ise bazı haklardan baştan vazgeçmiş olur. Sonucu öğrenemez, eksik kalan bir belgeyi sonradan tamamlayamaz ve kurul ek bilgi istediğinde ona ulaşılamaz.
Birden fazla kişi tek dilekçeyle başvurabilir mi?
Başvurabilir. Ortak yazarlar veya aynı bölümden birkaç öğretim elemanı tek bir dilekçe verebilir. Her imzacının ad, soyad, imza ve adresi ayrı ayrı yazılmalıdır.
Toplu dilekçe tek kişinin dilekçesinden daha güçlü delil sayılmaz, belirleyici olan yine eklenen belgelerdir. Haksız yazarlık iddialarında ise ortak yazarların birlikte başvurması olayın anlatımını belirgin biçimde kolaylaştırır.
Şikâyetçinin Kimliği ve Misillemeye Karşı Güvenceler
4483 sayılı Kanun’un 4. maddesi yetkili mercilere ihbarcının ve şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutma yükümlülüğü getirir. YÖK Etik Yönergesi de kurul üyeleri, uzmanlar ve bilirkişiler için açıklama yasağı öngörür ve kurul kararlarını gizli kabul eder.
Peki bu, kimliğinizin hiç ortaya çıkmayacağı anlamına mı gelir? Gelmez. Hakkında inceleme başlatılan kişi, savunma hakkı kapsamında iddiaları içeren evrakın bir örneğini isteyebilir. Dilekçede “eserin sahibiyim” yazıyorsa kimliğiniz zaten anlaşılır.
Dilekçeyi karşı tarafın okuyacağını varsayarak yazmak en sağlıklı yaklaşımdır. Kişiliğe değil esere odaklanın. “Hırsızlık yaptı” demek yerine hangi paragrafların atıfsız olarak aynı olduğunu gösterin. Geçmiş anlaşmazlıklara, kadro tartışmalarına ve kişisel husumete hiç değinmeyin. Emin olmadığınız konularda da kesin ifade yerine “bilgime göre” gibi temkinli bir dil seçin.
Dayanaksız isnat şikâyetçiye ne tür bir risk doğurur?
Şikâyet hakkı sınırsız değildir. YÖK Etik Yönergesi, dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlal isnadını ayrı bir etik ihlal türü olarak tanımlar ve şikâyetçi akademisyense hakkında inceleme başlatılabilir. Kasıtlı ve gerçeğe aykırı isnatlarda iftira suçu ve tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir.
Belgeye dayanan ve iyi niyetle yapılan bir başvuru ise korunur. İncelemenin sonunda ihlal tespit edilmemesi şikâyetçiyi tek başına sorumlu kılmaz.
Şikâyetten Sonra Şikâyetçi Neleri Takip Edebilir?
Dilekçe verildiği anda inceleme kurulun yetkisine geçer, şikâyetçinin söz hakkı daralır. Yine de takip edebileceğiniz dört konu var.
Cevap 30 gün içinde gelmezse ne yapılır?
3071 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre idare, başvurunun sonucunu ya da işlemin geldiği aşamayı en geç 30 gün içinde gerekçeli olarak bildirmek zorundadır. Etik incelemeler genellikle bu süreden uzun sürdüğü için ilk cevap çoğu zaman dosyanın kurula iletildiğini bildiren bir ara yazıdır. İnceleme bittiğinde sonucun ayrıca bildirilmesi gerekir.
YÖK Etik Yönergesi kurul kararlarını gizli sayar, ancak başvuru sahibini bu gizliliğin dışında tutar. Cevap gelmezse 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında başvurup dosyanın hangi aşamada olduğunu ve verilen kararın sonucunu sorabilirsiniz.
Şikâyetten vazgeçmek incelemeyi durdurur mu?
Durdurmaz. Etik inceleme kamusal bir süreçtir ve şikâyetçinin iradesine bağlı değildir. YÖK Etik Yönergesi, hakları zarar gören kişinin rıza göstermesinin ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını açıkça belirtir. Tarafların sonradan uzlaşması, atıf eklenmesi veya düzeltme yayımlanması da incelemeyi kendiliğinden bitirmez.
“Önce şikâyet ederim, sonra anlaşırız” düşüncesi bu yüzden işe yaramaz. Şikâyetçiyi riskli bir konuma da sokar.
Süre bakımından ne kadar geç kalınabilir?
Süreler ihlalin türüne ve incelemeyi yapan mercie göre değişir. Doçentlik dosyalarındaki intihal, sahtecilik ve çarpıtma iddialarında ÜAK düzenlemesi süre sınırı öngörmez, diğer ihlallerde ise belirli süreler vardır. Asıl tuzak başka yerdedir. Etik ihlal tespit edilse bile disiplin cezası verme süresi dolmuş olabilir. İhlali öğrendiğiniz gün hazırlığa başlamak sizin yararınızadır. Süreler etik ihlal zamanaşımı konusundaki yazımızda ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Şikâyetçi kurul kararını yargıya taşıyabilir mi?
İdari yargıda dava açabilmek için kişisel, güncel ve meşru bir menfaat bağı aranır. Eserin asıl sahibi bu bağı genellikle kurabilir. Kurul ihlal bulunmadığına karar verdiğinde, eseri izinsiz kullanılan yazar bu kararı idare mahkemesine taşıyabilir. Konuyla kişisel bağı olmayan bir okurun aynı yolu kullanması ise oldukça güçtür. Dilekçede eserle ilişkinizi açıkça yazmanın önemi burada bir kez daha ortaya çıkar.
Etik Şikâyete Paralel Yollar: Dergiye Bildirim ve FSEK
Üniversiteye yapılan etik şikâyet tek seçenek değildir. Eseri intihal edilen yazarın önünde iki paralel yol daha vardır ve bunlar etik incelemeyi engellemez.
Dergiden makalenin geri çekilmesi istenebilir mi?
İstenebilir. Uluslararası dergilerin büyük bölümü COPE (Committee on Publication Ethics, Yayın Etiği Komitesi) ilkelerini benimser. Dergi editörüne aynı karşılaştırma tablosuyla başvurarak makalenin geri çekilmesini (retraction) veya düzeltilmesini talep edebilirsiniz.
Derginin geri çekme kararı, üniversiteye yapılan şikâyette güçlü bir delile dönüşür. Bazı dosyalarda önce dergiye başvurup geri çekme bildirimini sonradan üniversite dilekçesine eklemek daha etkili sonuç verir.
FSEK eser sahibine hangi ek hakları verir?
Etik inceleme idari bir süreçtir ve eser sahibine tazminat sağlamaz. Eser sahibinin mali ve manevi hakları 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile korunur. Eser sahibi bu Kanun’a dayanarak tecavüzün önlenmesi ve tazminat için hukuk davası açabilir.
Ceza yolunda süre çok daha kısadır. FSEK’in 71. maddesindeki suçlar şikâyete bağlıdır ve Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesine göre şikâyetin, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde yapılması gerekir. Ceza yolunu da değerlendirmek isteyen bir eser sahibi bu süreyi kaçırmamalıdır.
| Yol | Merci | Sonuç | Şikâyetçiye Sağladığı |
|---|---|---|---|
| Etik ihlal şikâyeti | Üniversite etik kurulu veya ÜAK | Etik ihlal tespiti, disiplin süreci, unvan değerlendirmesi | Kamusal yaptırım |
| Dergiye bildirim | Dergi editörü veya yayıncı | Geri çekme ya da düzeltme | Hızlı ve görünür sonuç, güçlü delil |
| FSEK hukuk davası | Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi | Tecavüzün önlenmesi, tazminat | Maddi ve manevi tazminat |
| FSEK ceza şikâyeti | Cumhuriyet başsavcılığı | Ceza soruşturması | Cezai yaptırım (6 aylık şikâyet süresi) |
Şikâyet Dosyasının Hazırlanmasında Hukuki Destek
Etik ihlal şikâyeti nasıl yapılır sorusunun genel çerçevesi yukarıda. Somut dosyada ise üç risk öne çıkıyor. Yanlış merci süre kaybettirir. Reddedilen eksik bir dosya yeni delil olmadan geri gelmez. Ölçüsüz bir dil de şikâyetçiyi sorumluluk riskiyle karşı karşıya bırakabilir.
Reform Hukuk Bürosu, yükseköğretim hukuku ve akademik etik uyuşmazlıklarında hem savunma hem şikâyet tarafında dosya yürütüyor. Şikâyetçi tarafında merciin belirlenmesi, karşılaştırma tablosunun hukuki açıdan kontrolü, dilekçenin hazırlanması ve sonucun takibi bu desteğin parçasıdır. Gerektiğinde dergiye bildirim ve FSEK yollarını da aynı dosyada birlikte değerlendiriyoruz.
Dosyanıza özgü bir değerlendirme için 0544 503 83 67 numaralı telefondan veya ankarareformhukuk@gmail.com adresinden Ankara Yenimahalle’deki büromuza ulaşabilirsiniz. Değerlendirme, paylaştığınız bilgi ve belgeler çerçevesinde yapılır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
Sık Sorulan Sorular
Şikâyet ettiğimi karşı taraf öğrenir mi?
Yetkili merciler şikâyetçinin kimliğini gizli tutmakla yükümlüdür. Ancak hakkında inceleme yapılan kişi, savunma hakkı kapsamında iddiaları içeren evrakı isteyebilir. Eserin sahibiyseniz kimliğiniz dilekçenin içeriğinden anlaşılabilir.
Yurt dışında yayımlanmış bir eser için kime başvurulur?
Eserin yayımlandığı ülke merciyi değiştirmez. Başvuru, kişinin eylem tarihinde bağlı olduğu Türk yükseköğretim kurumuna yapılır. Buna paralel olarak yabancı derginin editörüne de bildirimde bulunulabilir.
Öğrencinin tezindeki intihal nereye bildirilir?
Öğrencinin tezi hazırladığı dönemde kayıtlı olduğu üniversitenin rektörlüğüne bildirilir. Dilekçede tezin YÖK Ulusal Tez Merkezindeki kaydı ve ilgili sayfaları gösterilmelidir.
Aynı iddiayla iki kuruma birden başvurulabilir mi?
Üniversiteye ve dergiye aynı anda başvurmak mümkündür, çünkü bunlar farklı yollardır. Doçentlik dosyasındaki bir eser için üniversite ve ÜAK incelemeleri de birbirini durdurmaz. Ancak aynı iddiayla aynı merciye ikinci kez başvurmak, yeni delil olmadan sonuç vermez.
Benzerlik oranı yüzde kaç olursa şikâyet edilebilir?
Mevzuatta şikâyet için bir oran eşiği yoktur. Belirleyici olan, atıf yapılmadan alınmış somut kısımların bulunup bulunmadığıdır. Düşük bir oran bile kopyalanmış bir bölümü gösterebilir.
CİMER başvurusu etik kurula ulaşır mı?
CİMER başvurusu ilgili kuruma yönlendirilir, kurum da dosyayı yetkili kurula iletir. Uzun ekler ve imza konusunda sorun yaşamamak için KEP veya elden teslim daha güvenli yollardır.
Yasal dayanaklar:
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.74
- 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun, m.3-7
- 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, m.4
- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, m.53
- 5176 sayılı Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, m.1, m.4
- 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, m.71
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.73
- Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (YÖK)
- Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi
- Danıştay 8. Dairesi, E:2020/6140, K:2023/2779
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
