Doçentlik Yayın Niteliği İddiası: Yayınların Niteliğinin Yetersiz Olduğu Gerekçesi
Doçentlik yayın niteliği iddiası, jüri üyesinin adayın yayın yaptığı dergileri, bildiri sunduğu kongreleri ya da eserlerinin içeriğini somut bir dayanak göstermeden niteliksiz bularak adayı eser incelemesi aşamasında başarısız değerlendirmesi hâlinde ortaya çıkar. Doçentlik yayınların niteliğinin yetersiz olduğu iddiası, hem yayınlandığı mecranın (dergi indekslenme durumu, hakemlik süreci) hem de eserin içeriğinin genel bir sıfatla damgalanması biçiminde karşımıza çıkabilir. Bu yazıda doçentlik dergi niteliği ve doçentlik dergi indeksleme kavramlarının yanı sıra, eserin içeriğinin niteliksiz bulunması iddiasının hukuki olarak nasıl değerlendirilmesi gerektiğini, jüri üyesinin bu konudaki yetkisinin sınırlarını ve itiraz ile dava sürecini ele alıyoruz.
Doçentlik Yayın Niteliği İddiası Nedir?
Doçentlik yayın niteliği iddiası; jüri üyesinin, adayın yayın yaptığı derginin editöryal süreci veya bilinirliği bakımından yetersiz olduğunu ileri sürmesinin yanı sıra, eserin içeriğini de somut bir dayanak göstermeden genel olarak “niteliksiz”, “zayıf” ya da “yetersiz” nitelendirerek bunu bir doçentlik olumsuz jüri raporu gerekçesi hâline getirmesidir.
Bu iddia doçentlik eser incelemesinde iki farklı biçimde karşımıza çıkar: birincisi, yayınlandığı mecranın (dergi veya kongre) niteliğine yönelik eleştiri; ikincisi ise eserin içeriğinin, hiçbir somut ölçüte bağlanmadan genel bir sıfatla niteliksiz bulunmasıdır. Her iki hâlde de ortak sorun aynıdır: jüri üyesi “niteliksiz” derken bunun hangi somut veriye dayandığını göstermez. Dergi seçimi ÜAK‘ın önceden belirlediği ve puanladığı bir sistemin parçası olduğundan, doçentlik jürisinin bu noktadaki yetkisi de oldukça sınırlıdır. Detaylı bilgi için doçentlik eser inceleme itiraz makalemizi okuyunuz.
Dergi ve Yayın Niteliğinin Objektif Göstergeleri Nelerdir?
Doçentlik eser incelemesinde bir derginin ulusal veya uluslararası kategoride yer alıp almadığının en büyük göstergesi, derginin tarandığı indekslerdir. SCI, SCI-Expanded, SSCI, AHCI, ESCI, EBSCO, Index Copernicus, J-Gate gibi uluslararası geçerliliğe sahip indeksler tarafından taranan dergilerde yayın yapmak, doçentlik kriterlerinde ayrıca puanlanan objektif bir niteliğe işaret eder. Doçentlik dergi indeksleme durumu, bu nedenle sübjektif tartışmaya kapalı, somut bir veridir.
- SCI-Expanded kapsamında yer alan dergiler, Web of Science tarafından 24 kalite ve 4 etki kriteri olmak üzere toplam 28 kritere göre değerlendirilir; bu kriterleri sağlayan dergiler ancak bu kapsama alınabilir.
- Doçentlik kriterlerinde SCI-Expanded kategorisindeki dergilerde yapılan yayınlara en yüksek puan öngörülmüş olması, bu yayınların ÜAK tarafından zaten nitelikli kabul edildiğinin göstergesidir.
- Adayın yayın yaptığı dergi çift kör hakem değerlendirmesinden geçtikten sonra yayın basıyorsa, bu derginin nitelikli bir editöryal sürece sahip olduğu kabul edilir.
Jüri Üyesi Dergi Niteliğini Yeniden Sorgulayabilir mi?
Hayır. Doçentlik jürisinin yetkisi, adayın eserinin içeriğini bilimsel niteliği ve bilim alanına katkısı yönünden değerlendirmekle sınırlıdır. Jüri üyesi, ÜAK tarafından zaten belirli bir indekste taranması nedeniyle puanlanmış bir derginin editöryal sürecini, hakemlik kalitesini veya genel bilinirliğini kendi öznel görüşüyle yeniden sorgulayamaz. Doçentlik jürisinin yetkisi burada, dergi seçimini değil, o dergide yayınlanan eserin içeriğini değerlendirmekle sınırlıdır.
Jüri üyesinin dergiye ilişkin dayanaksız bir görüşünü doçentlik jüri değerlendirmesine yazması ve bunu başarısızlık gerekçesi yapması, doçentlik jüri raporunun gerekçeli olması zorunluluğuyla bağdaşmaz; çünkü bu tür bir değerlendirme, doçentlik jüri raporunda somut gerekçe yerine, jüri üyesinin kişisel kanaatine dayanır.
Doçentlik Eserlerinin İçerik Yönünden Genel Olarak Niteliksiz Bulunması İddiası
Dergi eleştirisinden bağımsız olarak, jüri üyeleri bazen adayın eserinin içeriğini de hiçbir somut noktaya değinmeden “niteliksiz”, “zayıf” veya “yüzeysel” gibi genel bir sıfatla nitelendirir. Bu tür bir değerlendirme, doçentlik eser incelemesinde aranan gerekçe zorunluluğunu karşılamaz; çünkü “niteliksiz” ifadesi, eserin hangi somut yönden (içerik, kapsam, sonuçların sunumu, literatür taraması vb.) yetersiz kaldığını göstermedikçe denetlenebilir bir tespit oluşturmaz.
Bu iddia, doçentlik özgünlük iddiasından ve yöntem eleştirisinden farklıdır: burada jüri üyesi eserin yeni bir şey katmadığını veya belirli bir yöntemin hatalı olduğunu değil, eserin bir bütün olarak “niteliksiz” olduğunu ileri sürer. Bu genellik, iddiayı denetlemeyi ve buna karşı savunma hazırlamayı güçleştirir; ancak aynı genellik, iddianın hukuki dayanağını da zayıflatır.
Doçentlik Eserlerinin İçerik Niteliğinin Objektif Göstergeleri Nelerdir?
Doçentlik kriterleri, adayın dosyasının nicelik ve nitelik bakımından yeterliliğini önceden belirlenmiş bir puanlama sistemiyle ölçer. Bu sistemde uluslararası ve ulusal hakemli dergilerde yayınlanmış makaleler, kitap bölümleri, atıflar, bilimsel araştırma projeleri ve tez danışmanlıkları gibi başlıkların her biri için asgari koşullar ve puan değerleri tanımlanmıştır. Adayın bu başlıkların büyük bölümünde asgari şartın üzerinde puana sahip olması, içerik niteliğinin objektif bir göstergesidir.
- Eserlerin hakemli dergilerde çift kör değerlendirme sürecinden geçmiş olması, içeriğin bağımsız uzmanlarca önceden denetlendiğinin göstergesidir.
- Adayın toplam dosyasının, doçentlik unvanını yeni almış emsal adayların dosyalarıyla nicelik ve nitelik bakımından karşılaştırılabilir ya da onlardan daha fazla olması, güçlü bir karşı delildir.
- Jüri üyesinin “niteliksiz” dediği bir eserin, aynı zamanda diğer jüri üyeleri tarafından başarılı bulunması, iddianın öznel olduğunu gösteren ayrı bir veridir.
Yargı Kararlarında Doçentlik Yayın Niteliği İddiası Değerlendirmesi
Ankara İdare Mahkemelerinin doçentlik jüri raporu emsal karar niteliğindeki içtihadında, yayın niteliği eleştirisine yaklaşım aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Yayın Niteliği Eleştirisinin Türü | Bilirkişi / Mahkeme Yaklaşımı | Sonuç |
|---|---|---|
| Jüri üyesinin, derginin editöryal sürecini ve hakemlik kalitesini yetersiz bularak eseri niteliksiz sayması | Jüri üyesinin görevinin yayının içeriğini değerlendirmek olduğu; derginin editöryal süreçlerine ilişkin dayanaksız bir görüşün değerlendirme raporuna yazılamayacağı belirtilmiş | Bu tür bir değerlendirmenin bilimsellikten uzak ve subjektif olduğu, kabul edilemeyeceği vurgulanmış |
| Jüri üyesinin, ÜAK’ın en yüksek puanı verdiği SCI-Expanded kapsamındaki bir dergiyi yine de niteliksiz bulması | Derginin SCI-Expanded kapsamında taranıyor olmasının, 28 kriterden oluşan bir kalite ve etki setini sağladığının zaten göstergesi olduğu; ÜAK’ın kendi puanlama sistemiyle çelişen bir değerlendirmenin esas alınamayacağı belirtilmiş | Jüri değerlendirmesinin hatalı olduğu, dosyanın nitelik bakımından yeterli olduğu tespit edilmiş |
| Jüri üyesinin, adayın dergi tercihini kendi öznel beğenisine göre eleştirerek başarısızlık gerekçesi yapması | Dergi seçimine ilişkin öznel beğeni kriterlerinin doçentlik mevzuatında yer almadığı; ÜAK’ın önceden belirlediği objektif puanlama sisteminin esas alınması gerektiği belirtilmiş | Öne sürülen eleştirinin temelsiz olduğu, başarısızlık gerekçesi yapılamayacağı sonucuna varılmış |
| Jüri üyesinin, adayın eserlerini hiçbir somut noktaya değinmeden genel olarak “niteliksiz” nitelendirmesi | Adayın puanlama sistemindeki neredeyse her başlıkta asgari şartların üzerinde puana sahip olduğu, hakemli dergilerden geçen yayınların içerik bakımından zaten bir denetimden geçtiği, diğer jüri üyelerinin aynı eserleri başarılı bulduğu tespit edilmiş | Genel nitelik eleştirisinin somut veriye dayanmadığı, gerekçesiz olduğu sonucuna varılmış |
Bu emsallerin ortak sonucu şudur: doçentlik jüri raporunun hukuka aykırılığı, çoğunlukla ÜAK’ın önceden belirlediği objektif dergi kriterlerinin, jüri üyesinin kişisel kanaatiyle yeniden ve öznel biçimde sorgulanmasından kaynaklanır. Doçentlik jüri takdir yetkisinin sınırları, dergi niteliği değerlendirmesinde de aynı çerçevede işler.
Doçentlik Jüri Raporuna İtiraz ve Dava Süreci
Doçentlik yayın niteliği iddiası gerekçesiyle başarısız sayılan adayın ilk adımı, ÜAK’a yönelik itiraz dilekçesi sunmaktır. Doçentlik eser incelemesine itiraz sürecinde, eserin yayınlandığı derginin tarandığı indeksler, doçentlik kriterlerinde bu dergiye verilen puan ve hakemlik süreci somut biçimde ortaya konarak jüri üyesinin öznel değerlendirmesinin dayanaksız olduğu gösterilmelidir. Doçentlik eser incelemesi başarısız sonuçlanır ve doçentlik başvurusu reddine itiraz sonuçsuz kalırsa, aday ÜAK jüri raporuna itiraz sürecinin ardından idare mahkemesinde doçentlik iptal davası açabilir. Doçentlik davası sürecinde mahkeme, ÜAK eser incelemesinin bilimsel isabetini değil, jüri raporunun gerekçeli olup olmadığını denetler; bu denetim genellikle doçentlik bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Jüri üyesi hangi dergide yayın yapılacağını belirleyebilir mi?
Hayır. ÜAK tarafından belirlenmiş asgari koşulların ötesinde, adaydan belirli bir dergide yayın yapmasını beklemek veya mevcut dergisini yetersiz bulmak, mevzuatta karşılığı olmayan bir müdahaledir.
SCI-Expanded kapsamındaki bir dergi yine de niteliksiz bulunabilir mi?
Jüri üyesi böyle bir iddia ileri sürebilir; ancak bu iddia, derginin taranmakta olduğu indeksin ve ÜAK’ın bu dergiye verdiği yüksek puanın aksini gösterecek somut bir veri sunulmadıkça hukuka uygun bir gerekçe oluşturmaz.
Doçentlik eser incelemesinde dergi niteliği nasıl ispatlanır?
Derginin tarandığı uluslararası indeksler, doçentlik kriterlerinde bu indekse verilen puan ve derginin hakemlik süreci somut belgelerle ortaya konularak dergi niteliği ispatlanabilir.
Yayın niteliği iddiasına karşı açılan davalarda bilirkişi incelemesi neye bakar?
Bilirkişi heyeti, derginin indekslenme durumunu, doçentlik kriterlerindeki puanını ve hakemlik sürecini; içerik niteliği eleştirisinde ise eserin puanlama sistemindeki karşılığını ve literatürle ilişkisini inceleyerek, jüri üyesinin niteliksizlik iddiasının somut bir dayanağı olup olmadığını tespit eder.
Eser içeriğinin “niteliksiz” bulunması gerekçe olarak yeterli midir?
Hayır. Jüri üyesinin eseri niteliksiz nitelendirmesi, eserin hangi somut yönden yetersiz kaldığı gösterilmedikçe hukuka uygun bir gerekçe oluşturmaz; bu tür genel ifadeler, doçentlik jüri raporunun gerekçeli olması zorunluluğunu karşılamaz.
Bu Süreçte Yanınızdayız
Bu yazıda değindiğimiz emsaller, akademik hukuk ekibimizin yıllardır bizzat takip ettiği doçentlik eser inceleme dosyalarından süzülmüştür. Yayın niteliği iddiası gerekçesiyle verilen başarısızlık kararlarına karşı itiraz dilekçesi hazırlamak, gerekli görülen dosyalarda yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açmak ve bilirkişi inceleme sürecini takip etmek, yıllardır düzenli olarak yürüttüğümüz işlerin başında gelir.
Her dosyanın jüri raporunun içeriği ve eldeki delil durumu birbirinden farklıdır; bu nedenle burada genel geçer bir sonuç vaadinde bulunmuyoruz. Dosyanızı incelemeden önce yapabileceğimiz en dürüst şey, süreci ve olası riskleri sizinle açıkça paylaşmaktır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Doçentlik başvurunuzda yayın niteliği yetersizliği gerekçesiyle başarısız sayıldıysanız, itiraz ve dava süreçlerinin sürelere tabi olması nedeniyle vakit kaybetmeden bir doçentlik avukatına danışmanızı öneririz.
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
