Doçentlik Özgünlük İddiası: Eserlerde Özgünlük Bulunmadığı Gerekçesi
Bu içerik Reform Hukuk Bürosu akademik hukuk ekibi tarafından, doçentlik eser incelemesi dosyalarındaki uygulamadan hareketle hazırlanmış ve bir uzman tarafından gözden geçirilmiştir.
Doçentlik özgünlük iddiası, jüri üyesinin adayın eserlerini özgün bulmayarak eser incelemesi aşamasında başarısız değerlendirmesi hâlinde ortaya çıkar. Doçentlik eserlerinde özgünlük bulunmadığı iddiası, uygulamada en çok tartışılan ve en soyut kalabilen ret gerekçelerinden biridir; çünkü “özgünlük” kavramının nasıl ölçüleceğine dair mevzuatta açık bir tanım bulunmaz. Bu yazıda doçentlik özgünlük iddiasının hangi somut verilerle değerlendirilmesi gerektiğini, atıf sayısı ve yayın niteliğinin bu değerlendirmedeki rolünü ve itiraz ile dava sürecini ele alıyoruz.
Doçentlik Özgünlük İddiası Nedir?
Doçentlik özgünlük iddiası; jüri üyesinin, adayın beyannamesinde puanlamaya dahil ettiği eserlerin bilim alanına yeni bir bilgi, yöntem veya bakış açısı katmadığını, bilinen bir konunun tekrarından ibaret olduğunu ileri sürerek bunu bir doçentlik olumsuz jüri raporu gerekçesi hâline getirmesidir.
Doçentlik eser incelemesinde özgünlük değerlendirmesi, jüri üyesinin öznel izlenimine değil, somut ve denetlenebilir göstergelere dayanmalıdır. Bir eserin özgün olup olmadığı sorusu, yalnızca “bana yeni gelmedi” şeklindeki bir doçentlik jüri değerlendirmesiyle cevaplanamaz.
Doçentlik Eserlerinde Özgünlüğün Somut Göstergeleri Nelerdir?
Doçentlik eser incelemesinde özgünlük iddiasının hukuka uygun kabul edilebilmesi için, jüri üyesinin bu kanaate hangi somut verilerle ulaştığını göstermesi gerekir. Uygulamada özgünlüğün değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek göstergeler şunlardır:
- Eserin, alanında hakemli ve kaliteli dergilerde çift kör hakemlik sürecinden geçerek yayınlanmış olması,
- Doçentlik atıf sayısı özgünlük göstergesi olarak kabul edilir; eserin başka araştırmacılar tarafından atıf almış olması, alana katkı sağladığının bir işaretidir,
- Eserin, literatürdeki mevcut çalışmalardan eksik kalan bir yönünün bulunmaması ve konuyu farklı bir bakış açısıyla ele alması.
Adayın yayın yaptığı dergiler, hakem ve editör değerlendirmelerinin sıkı kurallara bağlandığı nitelikli dergilerse, eserin niteliksiz veya özgün olmayan bir çalışma olması hâlinde bu dergilerde yayınlanmasının mümkün olmayacağı da dikkate alınmalıdır. Doçentlik yayının niteliği, dolaylı da olsa özgünlük değerlendirmesinde güçlü bir karine oluşturur.
Jüri Üyesinin Özgünlük Değerlendirmesinde Sınırları Nelerdir?
Doçentlik jürisinin yetkisi geniş olmakla birlikte, özgünlük değerlendirmesi de diğer tüm değerlendirmeler gibi doçentlik jüri raporunun gerekçeli olması zorunluluğuna tabidir. Jüri üyesi, bir eseri özgün bulmadığını ileri sürüyorsa, bu kanaatin dayandığı somut noktayı; örneğin eserin hangi mevcut çalışmanın tekrarı olduğunu, hangi yönüyle literatüre hiçbir katkı sağlamadığını göstermek zorundadır. Aksi hâlde doçentlik jüri raporunda somut gerekçe aranması ilkesi ihlal edilmiş olur ve doçentlik jüri raporunun hukuka aykırılığı gündeme gelir.
Yargı Kararlarında Doçentlik Özgünlük İddiası Değerlendirmesi
Ankara İdare Mahkemelerinin doçentlik jüri raporu emsal karar niteliğindeki içtihadında, özgünlük iddiasına yaklaşım aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Özgünlük Eleştirisinin Türü | Bilirkişi / Mahkeme Yaklaşımı | Sonuç |
|---|---|---|
| Jüri üyesinin, dergilerin prestijli olmadığını, çalışmaların uzmanlık alanı dışında ve nitelikli olmadığını ileri sürerek özgünlüğü reddetmesi | Bu üç değerlendirmenin de ön yargı içeren, kişisel ve subjektif olduğu, jüri üyesinin kendi düşüncelerini gerçekmiş gibi yansıttığı tespit edilmiş | Adayın objektiflik ilkesi doğrultusunda yeterli olduğu, başarılı sayılması gerektiği sonucuna varılmış |
| Jüri üyesinin, eserlerin yalnızca “üst sınıf” kabul edilen dergilerde yayınlanması gerektiğini, aksi hâlde özgün sayılamayacağını ileri sürmesi | Böyle bir kıstasın mevzuatta yer almadığı; “üst sınıf” nitelendirmesinin neye ve kime göre yapılacağının belirsiz ve ölçülemez olduğu belirtilmiş | Bu gerekçenin subjektif olduğu, dava konusu işlemin hukuka aykırı bulunduğu belirtilmiş |
| Jüri üyesinin, adayın atıf sayısını yetersiz bularak eserlerin özgün ve alana katkı sağlayan nitelikte olmadığını ileri sürmesi | Adayın asgari şartın kat kat üzerinde atıf aldığı, atıf yapan çalışmaların da alanında saygın dergilerde yer aldığı; atıf sayısının özgünlüğün en önemli kriterlerinden biri olduğu vurgulanmış | Dosyanın nitelik olarak yeterli olduğu, gerekçenin maddi gerçeklerle örtüşmediği tespit edilmiş |
— Doçentlik eser incelemesine ilişkin yerleşik içtihat ilkesi
Doçentlik Jüri Raporuna İtiraz ve Dava Süreci
Doçentlik özgünlük iddiası gerekçesiyle başarısız sayılan adayın ilk adımı, ÜAK’a yönelik itiraz dilekçesi sunmaktır. Doçentlik eser incelemesine itiraz sürecinde, eserin yayınlandığı derginin niteliği, hakemlik süreci ve varsa aldığı atıflar somut biçimde ortaya konarak jüri üyesinin özgünlük değerlendirmesinin dayanaksız olduğu gösterilmelidir. Doçentlik eser incelemesi başarısız sonuçlanır ve doçentlik başvurusu reddine itiraz sonuçsuz kalırsa, aday ÜAK jüri raporuna itiraz sürecinin ardından idare mahkemesinde doçentlik iptal davası açabilir. Doçentlik davası sürecinde mahkeme, ÜAK eser incelemesinin bilimsel isabetini değil, jüri raporunun gerekçeli olup olmadığını denetler; bu denetim genellikle doçentlik bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Doçentlik özgünlük değerlendirmesinde atıf sayısının önemi nedir?
Atıf sayısı, bir eserin bilim camiası tarafından ne ölçüde dikkate alındığını ve alana katkı sağladığını gösteren somut bir veridir; doçentlik kriterlerinde aranan asgari atıf puanının üzerinde bir atıf alınmış olması, özgünlük iddiasına karşı güçlü bir karşı delildir.
Jüri üyesi hangi dergilerde yayın yapılması gerektiğini belirleyebilir mi?
Hayır. ÜAK tarafından belirlenmiş asgari koşulların ötesinde, adaydan belirli bir “üst sınıf” dergide yayın yapmasını beklemek, mevzuatta karşılığı olmayan ve ölçülemez bir kıstas oluşturur.
Doçentlik eser incelemesinde özgünlük nasıl ispatlanır?
Eserin yayınlandığı derginin hakemlik süreci, aldığı atıflar, literatürdeki benzer çalışmalardan farkı ve konuya getirdiği yeni bakış açısı somut biçimde ortaya konarak özgünlük ispatlanabilir.
Doçentlik özgünlük iddiasına karşı açılan davalarda bilirkişi incelemesi neye bakar?
Bilirkişi heyeti, eserin içeriğini literatürle karşılaştırarak, jüri üyesinin özgünlük eleştirisinin somut ve bilimsel bir dayanağa sahip olup olmadığını inceler.
Bu Süreçte Yanınızdayız
Bu yazıda değindiğimiz emsaller, yükseköğretim hukuku ekibimizin yıllardır bizzat takip ettiği doçentlik eser inceleme
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
