Akademik Personel Disiplin Cezaları ve Ceza Tablosu

Akademik Personel Disiplin Cezaları Nedir?

Akademik personel disiplin cezaları, yükseköğretim kamu hizmetinin düzenli yürütülmesini sağlamak ve bilimsel faaliyetin güvenilirliğini korumak amacıyla öngörülmüş idari yaptırımlardır. Disiplin hukukunun amacı her hatayı cezalandırmak değildir. Asıl amaç, üniversitenin eğitim, araştırma ve yönetim faaliyetlerinin hukuka ve akademik etik ilkelerine uygun biçimde sürdürülmesidir.

Disiplin sorumluluğu ile ceza sorumluluğu birbirinden farklıdır. Bir davranış hem disiplin suçu hem de adli suç oluşturabilir; buna karşılık ceza soruşturması açılmaması her durumda disiplin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde etik kurul değerlendirmesi ile disiplin cezası da aynı işlem değildir. Etik tespit, yetkili disiplin makamının kanunda öngörülen usulü izlemeden doğrudan ceza vermesine tek başına imkân sağlamaz.

Akademik personelin çalışma alanındaki uyuşmazlıkların genel çerçevesi için mevcut Yükseköğretim Hukuku ve Doçentlik Davaları yazılarımız da incelenebilir.

Akademik Personel Disiplin Cezaları Nelerdir?

2547 sayılı Kanun, disiplin cezalarını fiilin ağırlığına ve yaptırımın akademik personel üzerindeki sonucuna göre kademelendirmiştir. Hafif nitelikteki ihmal ve düzensizlikler uyarma veya kınama ile karşılanırken; bilimsel verilerin tahrif edilmesi, görevin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması, intihal veya kamu göreviyle bağdaşmayan ağır davranışlar daha ağır yaptırımlara yol açabilir.

Uyarma Cezası

Uyarma, öğretim elemanına görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Sorumluluğu altındaki kişilerin yetiştirilmesinde gereken özeni göstermemek, destek alınarak yürütülen araştırma ve yayınlarda desteği belirtmemek ve görevin yürütülmesinde kanunda karşılığı bulunan hafif nitelikteki düzensizlikler bu yaptırımın gündeme gelmesine neden olabilir.

Kınama Cezası

Kınama, akademik personele görevinde veya davranışlarında kusurlu olduğunun yazılı olarak bildirilmesidir. Üniversiteye ait alan ve araçların amacı dışında kullanılması, görev sırasında saygısız davranılması, araştırma izinlerine ve katılımcı haklarına aykırılık ya da kanunda kınama karşılığı öngörülen diğer fiiller bu kapsamda değerlendirilebilir. İsnat edilen davranışın kanundaki fiille örtüşmesi somut olay üzerinden gösterilmelidir.

Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezası

Aylıktan veya ücretten kesme, devlet yükseköğretim kurumlarında brüt aylıktan; vakıf yükseköğretim kurumlarında ise brüt ücretten kanunda belirtilen oranda kesinti yapılmasıdır. Bu yaptırım ekonomik sonuç doğurduğundan fiilin sübutu, delillerin güvenilirliği ve cezanın oranı ayrıca önem taşır. Kararda hangi davranışın hangi kanun hükmünü ihlal ettiği açıkça gösterilmelidir.

Kademe İlerlemesinin Durdurulması veya Birden Fazla Ücretten Kesme

Kademe ilerlemesinin durdurulması, öğretim elemanının bulunduğu derece içinde ilerlemesinin belirli süreyle durdurulmasıdır. Vakıf yükseköğretim kurumlarında bunun karşılığı birden fazla ücretten kesme şeklinde uygulanır. Bilimsel verilerin gerçeğe aykırı biçimde sunulması, görevin veya nüfuzun çıkar sağlamak için kullanılması, gizli kalması gereken bilgilerin açıklanması ve kanunda bu cezaya bağlanan diğer ağır fiiller bu kapsamda ele alınır.

Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarma

Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma, kişinin akademik bir kadroya yeniden atanmamak üzere öğretim mesleğinden çıkarılması sonucunu doğuran ağır bir disiplin cezasıdır. Başkasına ait özgün fikir, yöntem, veri veya eseri bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kendisine aitmiş gibi göstermek; akademik unvan veya derece elde etmek amacıyla başkasınca hazırlanmış çalışmayı kullanmak ve kanunda belirtilen ölçüde mazeretsiz göreve gelmemek bu yaptırım bakımından önem taşıyan fiillerdendir.

Kamu Görevinden Çıkarma

Kamu görevinden çıkarma, kişinin bir daha kamu görevine atanmamak üzere görevden çıkarılmasıdır. Bu ceza, üniversite öğretim mesleğinden çıkarmadan farklı olarak yalnızca akademik kadroyu değil bütün kamu görevlerini etkiler. Kanunda bu cezaya bağlanan fiillerin dar yorumlanması, isnadın kesin ve yeterli delille ortaya konulması ve savunma hakkının eksiksiz kullandırılması gerekir.

Akademik Personel Disiplin Cezalarının Hukuki Dayanağı

Akademik personel bakımından disiplin rejiminin temel kaynağı 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’dur. İnternette “YÖK disiplin yönetmeliği” veya “2547 disiplin yönetmeliği” şeklinde yoğun arama yapılmakla birlikte, güncel uyuşmazlıklarda öncelikle Kanun’un yürürlükteki 53 ve devamı maddeleri esas alınmalıdır. Eski yönetmelik hükümlerine dayanılarak güncel bir olay hakkında doğrudan sonuç çıkarılması hatalı değerlendirmeye yol açabilir.

2547 Sayılı Kanun’un 53. Maddesi

2547 sayılı Kanun’un 53. maddesi ve devamındaki düzenlemeler; disiplin amirlerini, disiplin cezalarını gerektiren fiilleri, ceza vermeye yetkili makamları, savunma hakkını, görevden uzaklaştırmayı, zamanaşımını, temel ilkeleri ve itiraz yollarını düzenler. Bu hükümler yalnızca hangi cezanın verilebileceğini değil, cezanın hangi usulle tesis edilmesi gerektiğini de belirler.

Akademik Personel Disiplin Cezaları Tablosu

Hangi Fiil Hangi Akademik Disiplin Cezasını Gerektirir?

Fiil ile ceza arasındaki bağlantı, disiplin hukukunda kanunilik ilkesine göre kurulmalıdır. İdare, davranışı yalnızca “akademik sıfata yakışmadığı” veya “kurum düzenini bozduğu” şeklindeki soyut değerlendirmelerle cezalandıramaz; uygulanacak yaptırımın kanuni karşılığını göstermelidir. Fiilin işlendiği tarih, görevle bağlantısı, kast veya ihmal durumu, ortaya çıkan sonuç ve varsa tekrar niteliği birlikte değerlendirilir.

Bilimsel araştırma ve yayınlarla ilgili iddialarda etik değerlendirme ile disiplin hukuku birbirine temas eder. İntihal, veri uydurma, verileri tahrif etme, mükerrer yayın, haksız yazarlık veya destek veren kurumları belirtmeme gibi iddiaların her biri aynı yaptırımı doğurmaz. İddianın niteliği ve kanundaki karşılığı ayrı ayrı kurulmalıdır. Ayrıntılı açıklamalar için Akademik Etik İhlal Nedir? yazımıza bakılabilir.

Özellikle doçentlik dosyalarında etik veya eser incelemesiyle ilgili tespitlerin somut ve gerekçeli olması gerekir. Bu alanda az bağlantı alan doçentlik jüri raporunda eksik inceleme yazımız, eserlerin tek tek değerlendirilmemesinin hukuki etkisini ayrıca ele almaktadır.

Akademik Personele Disiplin Cezası Verilmeden Önce Soruşturma Yapılması Zorunlu mudur?

Disiplin cezası verilmeden önce isnadın araştırılması, lehe ve aleyhe delillerin toplanması ve ilgili personele savunma imkânı tanınması gerekir. Soruşturma emrinin kapsamı, soruşturmacının yetkisi, unvan ve tarafsızlık koşulları, ifade tutanakları ve soruşturma raporu sonradan yapılacak hukuki denetimde önem taşır.

Bu makalenin konusu ceza türleri olduğundan soruşturmanın bütün aşamaları burada tekrarlanmamıştır. Sürecin ayrıntıları için Akademik Personel Disiplin Soruşturması ve daha genel usul bakımından Yükseköğretim Kurumlarında Disiplin Soruşturması yazıları incelenebilir.

Akademik Personel Disiplin Cezasını Kim Verir?

Yetkili makam cezanın türüne, personelin görev yaptığı kuruma ve akademik statüsüne göre belirlenir. Rektör, dekan, enstitü veya yüksekokul müdürü ile ilgili disiplin kurulları her ceza bakımından aynı yetkiye sahip değildir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma gibi ağır yaptırımlarda Yüksek Disiplin Kurulu süreci gündeme gelir.

Yetkisiz makam tarafından soruşturma açılması veya ceza verilmesi işlemin yetki unsurunu sakatlar. Uyuşmazlıkta yalnızca kararın altında imzası bulunan kişi değil, teklif ve kurul sürecinin de kanuna uygun olup olmadığı incelenmelidir. Bu alanda profesyonel değerlendirme için mevcut Yükseköğretim Hukuku Avukatı ve Doçentlik Avukatı sayfalarımız korunmuştur.

Akademik Personel Disiplin Cezalarında Zamanaşımı

2547 sayılı Kanun’da soruşturmaya başlama ve disiplin cezası verme bakımından farklı zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir. Uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme ile kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren fiillerde öğrenme tarihinden itibaren bir ay; üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma gerektiren fiillerde altı ay içinde soruşturmaya başlanması gerekir.

Öğrenme tarihinin hangi tarih olduğu somut dosyada ayrıca belirlenmelidir. Şikâyetin herhangi bir birime ulaşması ile yetkili disiplin amirinin fiili öğrendiği tarih her olayda aynı olmayabilir. Dava ve başvuru süreleri hakkında genel açıklamalar için idari yargıda süreler yazımıza bakılabilir.

Akademik Personel Disiplin Cezalarında Tekerrür ve Alt Ceza

Disiplin cezasına konu fiilin kanunda belirtilen süre içinde tekrar edilmesi hâlinde bir derece ağır ceza uygulanması gündeme gelebilir. Ancak tekerrüre esas alınan önceki cezanın kesinleşmiş olması ve yeni fiilin tekerrür koşullarını karşılaması gerekir. Birbirinden farklı nitelikteki davranışlar yalnızca aynı kurumda gerçekleştiği için tekerrür sayılamaz.

Geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi bulunan personele bir derece hafif ceza uygulanabilmesi de somut dosyada değerlendirilmelidir. İdarenin bu konuda takdir yetkisi bulunmakla birlikte, olumlu hizmet geçmişinin hiç değerlendirilmemesi veya farklı personele gerekçesiz biçimde farklı uygulama yapılması yargısal denetim konusu olabilir.

Akademik Personel Disiplin Cezalarının Sonuçları

Disiplin cezasının etkisi yalnızca kararın verildiği günle sınırlı değildir. Ceza özlük dosyasına işlenebilir, ücret ve kademe haklarını etkileyebilir ve bazı akademik veya idari görevlendirmelerde değerlendirmeye alınabilir. Bununla birlikte her cezanın doçentlik, atama veya yükselme bakımından otomatik ve aynı sonucu doğurduğu söylenemez; ilgili başvurunun özel mevzuatı ve somut kararın niteliği birlikte incelenmelidir.

Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma, akademik kadroya dönüş bakımından; kamu görevinden çıkarma ise bütün kamu görevleri bakımından çok daha ağır sonuç doğurur. Bu nedenle ağır yaptırımlarda soruşturma dosyasının tamamı, kurul oluşumu, teklif süreci, oy ve karar yeter sayıları ile gerekçe ayrı ayrı denetlenmelidir.

Akademik Personel Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?

Disiplin cezasına karşı başvurulacak merci ve izlenecek yol, cezanın türüne ve kararı veren makama göre belirlenir. İtiraz dilekçesinde isnadın belirsizliği, yetki hatası, savunma hakkının kısıtlanması, hukuka aykırı delil, zamanaşımı, fiilin sübut bulmaması, yanlış bent uygulanması ve ölçülülük ihlali somutlaştırılmalıdır.

Bu sayfada itiraz ve dava süreci tekrar edilmemiştir. Ayrıntılı süre, merci ve iptal davası açıklamaları için Akademik Personel Disiplin Cezasına İtiraz ve Dava yazımız incelenebilir.

Akademik Personel Disiplin Cezaları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Akademik personel disiplin cezaları sicilden silinir mi?

Kanundaki şartların ve sürelerin gerçekleşmesi hâlinde yetkili makama başvurularak disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesi istenebilir. Cezanın türü, kesinleşme tarihi ve başvuru dönemindeki davranışlar birlikte değerlendirilir.

Akademisyen disiplin soruşturması ne kadar sürer?

Her soruşturma için tek ve değişmez bir fiilî süre bulunmaz. İsnadın kapsamı, deliller, tanıklar ve kurul süreci süreyi etkiler. Bununla birlikte idare, soruşturmayı belirsiz biçimde sürüncemede bırakamaz ve kanuni zamanaşımı sürelerine uymak zorundadır.

Disiplin cezası akademik yükselmeyi engeller mi?

Her disiplin cezası bütün akademik yükselmeleri otomatik olarak engellemez. Başvurulan kadro veya unvana ilişkin güncel mevzuat, ilandaki şartlar ve cezanın niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

Ceza soruşturmasında beraat disiplin cezasını kaldırır mı?

Ceza ve disiplin süreçlerinin amaçları ile ispat ölçüleri farklıdır. Bu nedenle beraat kararı her durumda disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak beraat gerekçesi ve maddi olay tespiti, disiplin işleminin hukuka uygunluğu bakımından önemli olabilir.

Disiplin cezasına karşı dava açılabilir mi?

Evet. Kesin ve yürütülmesi zorunlu disiplin işlemlerine karşı, somut olayda uygulanacak süre içinde görevli idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi tebliğ ve varsa idari başvuru sürecine göre hesaplanmalıdır.

Sonuç

Akademik personel disiplin cezaları, üniversite düzeninin ve bilimsel güvenilirliğin korunmasını amaçlayan; ancak akademik kariyer üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilen idari yaptırımlardır. Hukuka uygun bir ceza için fiilin kanunda açık karşılığının bulunması, yetkili makamlarca usulüne uygun soruşturma yapılması, savunma hakkının kullandırılması ve cezanın ölçülü olması gerekir.

Somut olaylarda yalnızca cezanın adına bakılarak sonuca varılmamalıdır. Soruşturma emri, deliller, savunma istemi, rapor, yetkili kurul ve tebliğ işlemi birlikte incelenmelidir. Denklik alanındaki mevcut iç bağlantılarımız olan Denklik Davası ve Denklik Başvurusu Nasıl Yapılır? yazıları da korunmuştur.

Kaynakça

• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu