Doçentlik konu yoğunlaşması iddiası, jüri üyesinin adayın çalışmalarının tek bir alt konuya veya dar bir alana yönelik olmasını eleştirerek adayı başarısız değerlendirmesi hâlinde ortaya çıkar. Uygulamada bu eleştiri, sanki konu çeşitliliği bir doçentlik kriteriymiş gibi sunulur; oysa doçentlik eser incelemesi mevzuatında böyle bir şart bulunmaz. Bu yazıda doçentlik çalışmalarının tek konuda yoğunlaşması gerekçesiyle verilen başarısızlık kararlarının hukuki dayanağını, akademik özgürlük ilkesiyle ilişkisini ve itiraz ile dava sürecini ele alıyoruz.
Doçentlik Konu Yoğunlaşması İddiası Nedir?
Bu iddia genellikle doçentlik konu çeşitliliği eleştirisi biçiminde karşımıza çıkar: jüri üyesi, adayın çalışmalarının belirli bir konu etrafında toplandığını, farklı konulara yayılmadığını belirterek bunu bir eksiklik olarak sunar. Ancak doçentlik eser incelemesinde ve doçentlik jüri değerlendirmesinde aranan, adayın kaç farklı konuda çalıştığı değil, çalışmalarının bilim alanına gerçek bir katkı sağlayıp sağlamadığıdır.
Doçentlik Jürisi Adaya Konu Çeşitliliği Şartı Koşabilir mi?
Hayır. Doçentlik jürisinin yetkisi, adayın beyannamesinde yer alan eserleri nitelik ve nicelik yönünden objektif biçimde incelemekle sınırlıdır. Doçentlik jürisinin konu tavsiye etmesi ya da adaydan farklı konularda yayın yapmasını istemesi, mevzuatta karşılığı olmayan bir müdahaledir. Doçentlik kriterlerinde, hangi konu hakkında kaç veya kaçar tane yayın yapılacağına ya da seçilen bilim alanı bakımından her konu hakkında yayın yapılmasına ilişkin herhangi bir şart yer almaz.
Bu konu tamamen adayın inisiyatifindedir ve doçentlik akademik özgürlük ilkesinin de bir gereğidir. Aday, kendisinden beklenen asgari koşulları sağladıktan ve yayınları özgün olduktan sonra, jüri üyeleri konu tercihine dayanarak keyfi bir başarısızlık kararı veremez.
Tek Bir Konuda Uzmanlaşma Neden Bir Eksiklik Değildir?
Akademik gelenekte derinlemesine uzmanlaşma, dağınık ve yüzeysel bir yayın profiline tercih edilen bir çalışma biçimidir. Bir adaydan farklı konularda yayın yapmasını istemek, tam tersine araştırmaları dar bir alana hapseden, birkaç kişinin bakış açısıyla sınırlı, gelişime kapalı ve yeni bakış açılarını dışlayan bir sistem oluşturur. Doçentlik Unvanı almak isteyen adayların karşısına bu şekilde belirsiz, keyfi ve jüriden jüriye değişen kriterler çıkması, hukuk devletinin en temel sonuçlarından biri olan belirlilik ilkesini ortadan kaldırır.
Bir jürinin önemli gördüğü konu çeşitliliği, bir başka jüri üyesi tarafından o kadar önemli görülmeyebilir. ÜAK tarafından bu konuda getirilmiş bir kriter olmadığı sürece, jürilerin bu türden öznel beklentilerini adayın karşısına başarısızlık gerekçesi olarak çıkarması hukuka aykırıdır.
Yargı Kararlarında Doçentlik Konu Yoğunlaşması Değerlendirmesi
Ankara İdare Mahkemelerinin doçentlik jüri raporu emsal karar niteliğindeki içtihadında, konu yoğunlaşması gerekçesiyle verilen başarısızlık kararlarına yaklaşım aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Konu Yoğunlaşması Eleştirisinin Türü | Bilirkişi / Mahkeme Yaklaşımı | Sonuç |
| Jüri üyesinin, adayın tüm çalışmalarının aynı alt konuya yönelik olmasını eleştirerek başarısız bulması | Doçentlik kriterlerinde konu çeşitliliğine ilişkin bir şart yer almadığı, adayın hangi konuda çalışacağının tamamen kendi inisiyatifinde olduğu tespit edilmiş | Gerekçenin temelsiz olduğu, dava konusu işlemin hukuka aykırı bulunduğu sonucuna varılmış |
| Jüri üyesinin, adayın araştırmalarının dar bir alana sıkıştığını ileri sürmesi | Konunun genişliği ya da darlığının bilimsel araştırmaların özgünlüğünü etkileyen bir kriter olmadığı; aksine adaydan farklı konularda yayın istemenin araştırmaları sınırlayacağı belirtilmiş | Yürütmenin durdurulmasına karar verilmiş |
| Jüri üyesinin, kendi belirlediği bir konu çeşitliliği ölçütünü doçentlik kriteriymiş gibi sunması | Böyle bir ölçütün mevzuatta yer almadığı, jüri üyesinin şahsi görüşünü bilimsel ölçüt gibi sunmasının kabul edilemeyeceği vurgulanmış | Öne sürülen eleştirinin subjektif olduğu belirtilmiş |
Bu emsallerin ortak sonucu şudur: doçentlik jüri raporunun hukuka aykırılığı, çoğu zaman jürinin adaydan mevzuatta karşılığı olmayan bir çeşitlilik beklemesinden kaynaklanır. Doçentlik jüri raporunun gerekçeli olması ve doçentlik jüri takdir yetkisinin sınırları, burada da aynı çerçevede işler; jüri, kendi zevk ve tercihini doçentlik kriteri hâline getiremez.
Doçentlik Jüri Raporuna İtiraz ve Dava Süreci
Doçentlik konu yoğunlaşması gerekçesiyle başarısız sayılan adayın ilk adımı, ÜAK’a yönelik itiraz dilekçesi sunmaktır. Doçentlik eser incelemesine itiraz sürecinde, jüri üyesinin konu çeşitliliği beklentisinin doçentlik kriterlerinde yer alıp almadığı somut biçimde ortaya konmalıdır. Doçentlik eser incelemesi başarısız sonuçlanır ve doçentlik başvurusu reddine itiraz sonuçsuz kalırsa, aday ÜAK jüri raporuna itiraz sürecinin ardından idare mahkemesinde doçentlik iptal davası açabilir. Doçentlik davası sürecinde mahkeme, ÜAK eser incelemesinin bilimsel isabetini değil, jüri raporunun gerekçeli olup olmadığını denetler; bu denetim genellikle doçentlik bilirkişi incelemesiyle yapılır. Konunun genel çerçevesi için doçentlik jüri takdir yetkisinin sınırları ve doçentlik gerekçesiz jüri raporu yazılarımıza, itiraz dilekçesi örneği için ise doçentlik itiraz dilekçesi örneği yazımıza başvurabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Doçentlik kriterlerinde konu çeşitliliğine ilişkin bir şart var mı?
Hayır. Doçentlik kriterlerinde adayın kaç farklı konuda veya hangi konularda yayın yapması gerektiğine ilişkin herhangi bir şart bulunmaz. Bu husus tamamen adayın akademik tercihine bırakılmıştır.
Jüri üyesi adaydan farklı konularda çalışma yapmasını isteyebilir mi?
Hayır. Doçentlik jürisinin yetkisi, adayın mevcut eserlerini nitelik ve nicelik yönünden değerlendirmekle sınırlıdır; adaya konu tavsiye etmek veya farklı konularda yayın yapmasını istemek bu yetkinin dışındadır.
Tek bir konuda uzmanlaşmış bir aday doçentlik başvurusunda dezavantajlı mıdır?
Hayır. Belirli bir konuda derinleşmiş, o alanda özgün katkı sağlamış bir çalışma dosyası, konu çeşitliliği bakımından dağınık bir dosyaya göre dezavantajlı sayılamaz; önemli olan katkının niteliğidir.
Doçentlik jüri raporunda konu yoğunlaşması eleştirisi somut gerekçeyle desteklenmeliyse bu ne anlama gelir?
Jüri üyesinin bu eleştiriyi ileri sürebilmesi için, konu yoğunlaşmasının adayın bilim alanına katkısını fiilen azalttığını somut verilerle göstermesi gerekir; aksi hâlde eleştiri öznel bir görüşten ibaret kalır ve doçentlik jüri raporunda somut gerekçe arayışını karşılamaz.
Bu Süreçte Yanınızdayız
Bu yazıda değindiğimiz emsaller, akademik hukuk ekibimizin yıllardır bizzat takip ettiği doçentlik eser inceleme dosyalarından süzülmüştür. Konu yoğunlaşması gerekçesiyle verilen başarısızlık kararlarına karşı itiraz dilekçesi hazırlamak, gerekli görülen dosyalarda yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açmak ve bilirkişi inceleme sürecini takip etmek, yıllardır düzenli olarak yürüttüğümüz işlerin başında gelir.
Her dosyanın jüri raporunun içeriği ve eldeki delil durumu birbirinden farklıdır; bu nedenle burada genel geçer bir sonuç vaadinde bulunmuyoruz. Dosyanızı incelemeden önce yapabileceğimiz en dürüst şey, süreci ve olası riskleri sizinle açıkça paylaşmaktır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Doçentlik başvurunuzda konu yoğunlaşması gerekçesiyle başarısız sayıldıysanız, itiraz ve dava süreçlerinin sürelere tabi olması nedeniyle vakit kaybetmeden bir doçentlik avukatına danışmanızı öneririz.
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
