Yurt dışında tamamlanan bir doktora programının Türkiye’de akademik ve mesleki sonuç doğurabilmesi için Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından denklik verilmesi gerekir. Denklik başvurusunun reddedilmesi hâlinde başvuru sahibinin önünde iki hukuki yol bulunur: ÜAK Başkanlığına itiraz ve idari yargıda iptal davası. Bu yazıda ÜAK doktora denklik kararına itiraz ve ÜAK doktora denklik kararına dava süreçleri, süreler, görevli-yetkili mahkeme ve en sık karşılaşılan ret gerekçeleri güncel mevzuat çerçevesinde ele alınmaktadır.
Kısaca: ÜAK doktora denklik kararına itiraz, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde ÜAK Başkanlığına yapılır. İtirazın reddedilmesi hâlinde ise kalan dava açma süresi içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılabilir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 11 inci maddesinin (b) fıkrasının 5 inci bendi uyarınca, yurt dışında yapılan doktoraları değerlendirme ve denklik verme yetkisi Üniversitelerarası Kurul’a aittir. Bu yetki, ön lisans, lisans ve yüksek lisans denkliklerinde görevli olan YÖK’ten farklıdır; doktora, doçentlik ve profesörlük unvanlarının denkliği yalnızca ÜAK’ın yetkisi dahilindedir.
Süreç, ‘Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ çerçevesinde yürütülür. Başvuru e-Devlet üzerinden yapılır; diploma, transkript, tez, program içeriği ve pasaport giriş-çıkış kayıtları gibi belgeler ÜAK Denklik Komisyonu tarafından incelenir. Komisyon gerek gördüğünde ilgili bilim alanından üç kişilik bir alt komisyonun görüşünü alarak bir eşdeğerlilik raporu hazırlar; nihai karar ise Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca verilir.
Denklik sürecinde muhatap, işlemi tesis eden kurum sıfatıyla ÜAK Başkanlığıdır. İtiraz ve dava süreçlerinde Denklik Komisyonuna değil, doğrudan ÜAK Başkanlığına başvurulur.
Doktora Denkliğinde Aranan Asgari Yurt Dışında Kalış Süresi
Usul ve esasların 6 ncı maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca doktora eğitiminin, YÖK tarafından tanınan bir yükseköğretim kurumunda örgün eğitim yoluyla alınmış olması şarttır. Bu kapsamda adayın öğrenim gördüğü ülkede fiilen bulunduğu gün sayısı asgari olarak şu şekilde aranır:
- Sosyal Bilimler: en az 200 gün
- Mühendislik, Temel Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ile diğer bilimler: en az 300 gün
- Sağlık Bilimleri: en az 400 gün
Bu süreler, adayın pasaportundaki veya e-Devlet üzerinden alınan yurt dışı giriş-çıkış kayıtlarındaki tarih ve saatler üzerinden hesaplanır. Hesaplamanın hatalı yapılması, kısa süreli yurt içi ziyaretlerin yanlış değerlendirilmesi veya tez savunması/izinli dönemlerin dikkate alınmaması, uygulamada en çok karşılaşılan itiraz ve dava konularından birini oluşturur.
ÜAK Doktora Denklik Kararına İtiraz Nasıl Yapılır ?
ÜAK doktora denklik kararına itiraz, ret kararının başvuru sahibine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde ÜAK Başkanlığına yazılı dilekçe ile yapılır. İtiraz dilekçesinde şu hususlara yer verilmesi önerilir:
- Başvuruya ve eğitime ilişkin bilgiler (üniversite, program, tez konusu, eğitim tarihleri)
- Ret işleminin tarihi, sayısı ve dayandığı gerekçe
- İşlemin hangi bakımdan hukuka aykırı olduğu; maddi vakıayla (ör. gün sayısı hesaplaması) örtüşmediği noktalar
- Yurt dışındaki eğitimle Türkiye’deki eşdeğer programlar arasında iddia edilen farklılığın bulunmadığına ilişkin açıklama ve destekleyici belgeler
İtiraz dilekçesinin 60 günlük süre içinde ÜAK Başkanlığına ulaşmış olması gerekir. Sürenin kaçırılması, itirazın incelenmeksizin reddedilmesi sonucunu doğurabilir.
İtiraz Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Uygulamada ÜAK doktora denklik kararına itirazlar, Denklik Komisyonunun toplantı takvimine, gerekiyorsa alt komisyon görüşü alınmasına ve yurt dışındaki kurumdan teyit sürecine bağlı olarak ortalama 3-5 ay içinde sonuçlanmaktadır. Bu süre, başvurunun niteliğine göre uzayabilir.
İtirazın Reddi Hâlinde ÜAK Doktora Denklik Kararına Dava
İtirazın reddedilmesi veya süresinde cevap verilmemesi durumunda başvuru sahibi, idari yargıda iptal davası açabilir. İYUK m.11 uyarınca üst makama (ÜAK Başkanlığına) yapılan itiraz, işlemeye başlamış olan 60 günlük dava açma süresini durdurur; itiraz sonucunun tebliğini müteakip süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
| Mevzuat | Konu |
|---|---|
| 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu | m.11/b-5 — ÜAK’ın yurt dışı doktora, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirme görevi. |
| Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik ve Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar | ÜAK Yönetim Kurulunun 20.01.2021 tarihli kararı ve sonraki değişiklikler; başvuru usulü, değerlendirme kriterleri ve asgari yurt dışında kalış süresine ilişkin düzenlemeler. |
| 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) | m.7 — İptal davası açma süresi (tebliğden itibaren 60 gün). m.10 — Zımni ret ve idarenin cevap verme yükümlülüğü. |
| 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) | m.11 — Üst makama başvuru, idari itiraz ve dava açma süresinin durması. |
Görevli ve Yetkili Mahkeme
ÜAK tarafından tesis edilen denklik işlemleri idari işlem niteliğinde olduğundan, açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemeleridir. İşlemi tesis eden kurum olan ÜAK Başkanlığının yerleşim yeri Ankara olduğundan, yetkili mahkeme de Ankara İdare Mahkemeleridir. Farklı bir ilde ikamet eden başvuru sahipleri, dilekçelerini bulundukları yerdeki idare mahkemesi kanalıyla Ankara İdare Mahkemelerine gönderebilir; ancak doğrudan başka bir ildeki idare mahkemesinde dava açılamaz.
ÜAK Doktora Denklik Kararına Dava Konuları
Uygulamada karşılaşılan dava türleri başlıca üç grupta toplanabilir:
1) Yurt Dışında Kalış Süresinin Yetersizliği
Asgari gün sayısının (200/300/400 gün) hatalı hesaplanması, seyahat kayıtlarının eksik değerlendirilmesi veya istisnai hâllerin göz ardı edilmesi nedeniyle açılan davalardır. Bu tür davalarda, pasaport kayıtlarının ayrıntılı analizi ve gerekiyorsa bilirkişi incelemesi belirleyici olabilmektedir.
2) Eş Değer Olmadığı Gerekçesiyle Verilen Ret Kararları
Denklik alt komisyonunun tez içeriği, ders yükü veya programın süresi bakımından Türkiye’deki eşdeğer doktora programlarıyla örtüşmediği yönündeki değerlendirmelerine dayanan ret kararlarıdır. Bu kararlara karşı açılan davalarda alt komisyon raporunun bilimsel ve somut verilere dayanıp dayanmadığı mahkemece denetlenir.
3) Zımnen Ret İşlemi
ÜAK’ın kanunda öngörülen süre içinde (30 gün) başvuruya cevap vermemesi hâlinde, başvurunun zımnen reddedildiği kabul edilerek dava açılabilir. Bu yol, alt komisyon görüşü, yurt dışı kurum teyidi gibi işlemler nedeniyle uzayan süreçlerde başvuru sahibinin bir sonuç elde etmesini ve sürecin hızlandırılmasını sağlar.
Dava Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?
60 günlük dava açma süresinin kaçırılması hâlinde doğrudan dava açılması risklidir; ÜAK bu durumda süre aşımı savunması yapacaktır. Böyle bir durumda yeniden başvuru yapılıp alınacak cevaba göre hareket edilmesi değerlendirilebilir; ancak bu yol her olayda aynı sonucu vermeyebileceğinden, hak kaybı yaşanmaması için sürecin başından itibaren uzman desteğiyle yürütülmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular – ÜAK Doktora Denklik Kararına İtiraz
ÜAK doktora denklik kararına itiraz süresi ne kadardır?
Kararın ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gündür. Bu süre içinde ÜAK Başkanlığına itiraz dilekçesi sunulmalıdır.
İtiraz reddedilirse ne yapılmalıdır?
İtirazın reddi üzerine, ret kararının tebliğinden itibaren kalan süre içinde Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılabilir. İtiraz, dava açma süresini durdurur; itiraz sonucunun tebliğinden sonra süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
ÜAK doktora denklik davalarında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?
Görevli mahkeme idare mahkemeleridir; işlemi tesis eden kurum ÜAK Başkanlığı olduğundan yetkili mahkeme de Ankara İdare Mahkemeleridir.
Yurt dışında kalış süresi yetersizliği nedeniyle verilen ret kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Usul ve esaslarda öngörülen asgari süre hesaplamasının hatalı yapıldığı, pasaport giriş-çıkış kayıtlarının yanlış değerlendirildiği veya istisnai hâllerin (ör. tez izinli süreler) dikkate alınmadığı gerekçesiyle hem itiraz hem de dava yoluna gidilebilir.
ÜAK başvuruya süresinde cevap vermezse ne olur?
Kanuni süre içinde cevap verilmemesi başvurunun zımnen reddi sayılır ve bu zımni ret işlemine karşı da idari yargıda dava açılabilir.
Denklik davasında dava açma süresi kaçırılırsa telafi mümkün müdür?
60 günlük süre geçtikten sonra doğrudan dava açılması hak düşürücü süre nedeniyle risklidir. Böyle durumlarda yeniden başvuru yapılıp verilecek cevaba göre dava yoluna gidilmesi değerlendirilebilir; ancak bu süreç somut olayın özelliklerine göre uzman değerlendirmesi gerektirir.
İlgili Makaleler
- Doçentlik Başarısız İtiraz: ÜAK Süreci, Jüri Raporları ve Hukuki Haklar
- Denklik Davası Nedir? (YÖK), Emsal, Dilekçe
- Yeni Doçentlik Kriterleri – ÜAK Güncel
- Yükseköğretim Hukuku Avukatı
📞 0544 503 83 67 📍 Mehmet Akif Ersoy Mah. 325. Sokak DOSİMA Plaza No:3 Kat:2 D:11, Yenimahalle / Ankara
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
