Üniversitelerde açılan araştırma görevlisi, öğretim görevlisi, doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör kadrolarına ilişkin ilanlar ile bu ilanlar sonucunda yapılan atamalar, her zaman mevzuata ve liyakat ilkesine uygun şekilde yürütülmez. İlan şartlarının belirli bir adayı işaret edecek biçimde daraltılması, jüri değerlendirmesinde yapılan usul hataları ya da atama sürecinde eşitlik ilkesinin gözetilmemesi gibi durumlarda, akademik kadro ilanları ve atamalarına karşı hukuki yollar devreye girer. Bu yazıda, ilana itiraz ve iptal davasından atama işlemine karşı açılacak davalara ve yürütmenin durdurulması talebine kadar sürecin tamamı ele alınmaktadır.
Akademik Kadro İlanları ve Atamalarına Karşı Hukuki Yollar Nelerdir?
Akademik kadro süreci hukuken iki ayrı aşamadan oluşur ve her iki aşama da idari yargı denetimine tabidir: kadronun ilan edilmesi ve ilan sonucunda yapılan atama. İlan aşamasında hukuka aykırılık, genellikle ilan şartlarının belirli bir adayı işaret edecek şekilde daraltılmasından; atama aşamasında ise jüri değerlendirmesindeki usul hatalarından, tarafsızlık ilkesinin ihlalinden veya daha nitelikli bir adayın gözardı edilmesinden kaynaklanır. Her iki aşama birbirinden bağımsız olarak dava konusu edilebileceği gibi, aynı dava dilekçesinde birlikte de ileri sürülebilir.
Akademik Kadro İlanı Hangi Mevzuata Dayanır?
Akademik kadro ilanlarının hukuki dayanağını 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği (12.06.2018 tarihli ve 30449 sayılı Resmî Gazete) oluşturur. Kanunun 23. maddesi doktor öğretim üyeliği, 24. maddesi doçentlik, 26. maddesi ise profesörlük kadrolarına atanma usulünü düzenler. Yönetmelik, ilanın Resmî Gazete’de ve üniversitenin internet sayfasında duyurulmasını, başvuru için en az on beş günlük süre tanınmasını ve adayların bilimsel dosyalarını rektörlüğe teslim etmesini öngörür.
Kanunun 23/c ve 24/d maddeleri uyarınca üniversiteler, YÖK onayı almak kaydıyla, bilimsel kaliteyi artırmak amacıyla asgari şartlara ek objektif ve denetlenebilir koşullar belirleyebilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir; ek koşulun yalnızca bilimsel kaliteyi yükseltme amacına hizmet etmesi ve belirli bir adaya avantaj sağlamaması zorunludur. Uygulamada asıl uyuşmazlık konusu, işte bu ek koşulların sınırının aşılıp aşılmadığıdır.
Akademik Kadro İlanına Karşı Hangi Hukuka Aykırılıklar İleri Sürülebilir?
İlan Şartı Belirli Bir Adayı mı Tarif Ediyor?
En sık karşılaşılan hukuka aykırılık türü, ilana eklenen özel şartın somut biçimde tek bir kişiyi tanımlamasıdır. Örneğin çok dar bir araştırma konusunu, nadir bir dil bilgisini veya son derece spesifik bir uzmanlık alanını ön koşul olarak öngören ilanlar, diğer adayların yarışma imkânını fiilen ortadan kaldırdığından “kişiye özel ilan” olarak nitelendirilir ve idari yargı tarafından iptal edilir. Danıştay içtihadında bu tür şartlar, rekabeti engelleyici ve belirli bir zümreyi tarif eder nitelikte kabul edilmektedir.
Ek Koşulun Kanuni ve Objektif Bir Gerekçesi Var mı?
Üniversitenin ilana eklediği her ek koşulun arkasında, o alanda gerçekten ihtiyaç duyulduğunu gösteren somut bir belge bulunmalıdır; bölüm kurulu kararı, anabilim dalı talep yazısı veya bilimsel gerekçe raporu bunlara örnektir. Danıştay 8. Dairesi’nin yakın tarihli bir kararında, idarenin ek koşula duyduğu ihtiyacı böyle bir belgeyle ortaya koyamadığı durumlarda, koşulun kamu yararı ve hizmet gerekleri bakımından temellendirilemediği ve bu nedenle ilanın iptal edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
İlan, Belirli Bir Zümreyi mi Daraltıyor?
Şart, tek bir kişiyi değil de dar bir grubu tarif etse dahi hukuka aykırılık oluşabilir. Danıştay, ilanlarda adayları belirli bir çevreye veya sınırlı bir uzmanlık grubuna hapseden koşulların, ilgili mevzuatta öngörülen objektiflik ve denetlenebilirlik ilkesine aykırı olduğunu, bu tür koşulların iptali gerektiğini kararlarında istikrarlı biçimde ifade etmektedir.
Akademik Kadro İlanına İtiraz ve İptal Davası Nasıl Açılır?
İlana karşı idari yargıda iptal davası açılmadan önce, isteğe bağlı olarak üniversiteye veya YÖK Denetleme Kurulu’na yazılı itirazda bulunulabilir; ancak bu başvuru dava açma süresini durdurmaz ve bağlayıcı bir sonuç doğurmaz. Asıl hukuki koruma, idare mahkemesinde açılacak iptal davasıyla sağlanır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu‘nun 7. maddesi uyarınca dava açma süresi altmış gündür; bu süre, ilanın Resmî Gazete’de veya üniversitenin internet sayfasında yayımlandığı tarihten ya da ilandan haberdar olunduğunun ispatlandığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Görevli mahkeme idare mahkemesi, yetkili mahkeme ise İYUK m.33 uyarınca davalı idarenin (üniversitenin) bulunduğu veya davacının görev yaptığı yer idare mahkemesidir.
Davalı taraf, ilanı yayımlayan üniversite rektörlüğüdür; ilana getirilen ek koşul YÖK onayına dayanıyorsa YÖK de davalı sıfatıyla davaya dahil edilir. İlana dayanılarak üçüncü bir kişi zaten atanmışsa, bu kişi müdahil sıfatıyla davaya katılabilir. Dava dilekçesinde ilanın iptali ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilir; zira yürütmenin durdurulması kararı çıkmadıkça üniversite, dava devam ederken ilgili kadroya atama yapabilir.
Atama Sürecine Karşı Hangi Hukuki Yollar İzlenebilir?
Jüri Raporunda Usul Hatası Varsa Ne Yapılabilir?
Atama işlemi, jüri üyelerinin adaylar hakkında düzenlediği bilimsel değerlendirme raporlarına dayanır. Jüri üyesinin adayın tez danışmanı olması, aday ile çok sayıda ortak yayını bulunması veya değerlendirmenin asgari ve ek koşulları objektif biçimde denetlemeden yapılması, raporun ve dolayısıyla atama işleminin iptalini gerektiren usul hatalarındandır. Danıştay, jüri üyesinin tarafsızlığını zedeleyen bu tür ilişkilerin bulunduğu davalarda atama işlemini iptal etmiştir.
Daha Yüksek Puanlı veya Nitelikli Adayın Atanmaması Dava Konusu Olabilir mi?
Evet. Birden fazla adayın başvurduğu ilanlarda, jüri raporlarında bilimsel yeterliliği daha yüksek görünen adayın değil de başka bir adayın atanması, idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanmadığı gerekçesiyle iptal davasına konu edilebilir. Bu tür davalarda mahkemeler çoğunlukla bilirkişi incelemesine başvurarak adayların bilimsel dosyalarını karşılaştırmalı şekilde değerlendirir.
Atama İşlemine Karşı Dava Açma Süresi Ne Zaman Başlar?
Başvurusu reddedilen veya atanmadığı için mağdur olduğunu düşünen aday bakımından altmış günlük dava açma süresi, ret işleminin kendisine tebliğ edildiği ya da başkasının atandığının öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle sonucun resmî olarak öğrenildiği tarihin belgelendirilmesi, süre hesabı bakımından büyük önem taşır.
Dava Sonucunda Neler Olur?
İlana karşı açılan iptal davası kazanılırsa, iptal kararı geriye yürür ve ilan hiç yapılmamış sayılır; bu ilana dayanılarak yapılmış atamalar da kendiliğinden hukuki geçerliliğini yitirir. Üniversite, ihtiyacı devam ediyorsa kadroyu bu kez mevzuata ve objektiflik ilkesine uygun şartlarla yeniden ilan etmek zorundadır. Atama işlemine karşı açılan davanın kazanılması halinde ise yalnızca atama işlemi iptal edilir; ilan geçerliliğini korur ve süreç, hukuka uygun bir değerlendirmeyle yeniden yürütülür.
Yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde, dava sonuçlanmadan önce de ilanın veya atama işleminin hukuki sonuçları geçici olarak askıya alınır; bu, davacının dava süresince ortaya çıkabilecek telafisi güç zararlardan korunmasını sağlayan önemli bir tedbirdir.
Emsal Danıştay Kararları
Danıştay 8. Dairesi’nin 18.02.2025 tarihli, E.2022/7760, K.2025/1082 sayılı kararında, bir profesörlük kadrosuna eklenen dil ve konu bazlı özel şartın, idarece herhangi bir kurul kararı, bölüm talep yazısı veya raporla desteklenemediği, dolayısıyla kamu yararı ve hizmet gereklerine dayandırılamadığı gerekçesiyle ilanın iptaline hükmedilmiştir.
Danıştay 8. Dairesi’nin E.2020/1852, K.2021/7129 sayılı kararında ise, görevlendirilecek öğretim elemanının hangi somut kriterlere göre belirlendiğinin idarece ortaya konulamadığı durumlarda işlemin iptal edilmesi gerektiği benimsenmiştir.
Danıştay 8. Dairesi’nin 2024/1823 esas sayılı kararında ise, ilanlarda belirli bir adayı tanımlayan özel şartların konulamayacağı açıkça ifade edilmiş; 2022/7164 esas sayılı başka bir kararında da dar ve spesifik bir yurt dışı deneyim şartının rekabeti engelleyici ve belirli bir zümreyi tarif eder nitelikte bulunarak iptal edildiği görülmüştür.
Bu kararların ortak noktası, idarenin ek koşul getirme yetkisini kullanırken sübjektif tercihlerini değil, somut ve belgelendirilmiş bir ihtiyacı esas alması gerektiğidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Akademik kadro ilanına karşı dava açmadan önce YÖK’e şikâyet etmek zorunlu mudur?
Hayır. YÖK Denetleme Kurulu’na şikâyet, idari bir başvuru niteliğindedir ve dava açma süresini durdurmaz; bağımsız bir imkân olarak idari yargı yoluna doğrudan başvurulabilir.
Atama yapıldıktan sonra ilana itiraz etmek mümkün müdür?
Evet. İlana karşı dava açma süresi devam ettiği sürece, üniversite dava sonuçlanmadan atama yapabilir; ancak dava kazanılırsa bu atama da iptal edilen ilana dayandığı için hukuki geçerliliğini kaybeder.
Yürütmenin durdurulması talebi neden önemlidir?
Yürütmenin durdurulması kararı, dava sonuçlanmadan önce ilanın veya atamanın hukuki sonuçlarını geçici olarak askıya alarak, davacının dava süresince telafisi güç bir zarara uğramasını engeller.
Dava açma süresini kaçıran bir aday hiçbir hak arayamaz mı?
Altmış günlük süre hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra aynı işleme karşı doğrudan iptal davası açılamaz. Bu nedenle ilan veya ret işleminin öğrenildiği tarihin doğru tespiti kritik önem taşır.
Vakıf üniversitelerindeki akademik kadro ilanları da idari yargı denetimine tabi midir?
Evet. Vakıf üniversiteleri de akademik personel atamalarında 2547 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere tabidir; bu kurumların akademik kadro işlemlerine karşı da idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir.
Yükseköğretim Hukuku hakkında detaylı bilgi almak için lütfen Ankara Avukat ile iletişime geçiniz.
Kaynakça
- 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu (m.23, 24, 26)
- Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği
- 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.7, m.33)
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
