7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 33. maddesi, hangi durumlarda yedek subaylıktan erliğe düşürülme işleminin tesis edileceğini açıklamıştır. Vatandaş arasında “rütbe sökülmesi” veya “statü kaybı” olarak bilinen bu durumun temel nedenleri şunlardır:
7179 Sayılı Kanun Kapsamında Yedek Subaylıktan Erliğe Düşürülme
MADDE 33- (1) Yedek subay veya yedek astsubay, yedek subay adayı veya yedek astsubay adayı, yedek subay aday adayı veya yedek astsubay aday adayı iken;
a) 1632 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi ile 926 sayılı Kanunun 50 nci maddesinde belirtilen suçlardan mahkûm olanlar,
b) Süresine bakılmaksızın kamu hizmetlerinden yasaklı olanlar ile idari karar sonucu kamu hizmetlerinden çıkarılanlar,
c) Yedek subay veya yedek astsubaylardan askerlik hizmet süresini tamamlamadan çeşitli nedenlerle Türk Silahlı Kuvvetleriyle ilişikleri kesilen veya mahkeme kararı ile ya da haklarında verilen mahkûmiyet kararının sonucu olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarılanlar,
ç) Yedek subay adayı veya yedek astsubay adaylarından Bakanlıkça bu konuda çıkarılan yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde;
1) Disiplinsizlik ve ahlaki durumları nedeniyle yedek subay veya yedek astsubay olması uygun görülmeyenler,
2) Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşüren veya askerliğin şeref ve haysiyetiyle bağdaşmayacak eylemlerde bulunanlar ile tutum ve davranışlarıyla yasa dışı siyasi, yıkıcı, bölücü ideolojik görüşü benimsemiş olduğu anlaşılanlar,
3) Yedek subay veya yedek astsubay eğitim ve öğretiminde başarı gösteremeyenler,
d) Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş veya er olarak görev yaparken askerlik hizmet süresini tamamlamadan disiplinsizlik veya ahlaki nedenlerle Türk Silahlı Kuvvetleriyle ilişikleri kesilen veya mahkeme kararı ile ya da haklarında verilen mahkûmiyet kararının sonucu olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarılanlar, askerlik hizmetini er statüsünde tamamlar. Bunların askerlik hizmeti erbaş ve erlerin hizmet süresi kadardır.
Hangi Durumlarda Yedek Subay Adayı Erliğe Düşürülür?
7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 33. maddesi, yedek subay/astsubay adaylığından çıkarılma şartlarını net bir şekilde belirlemiştir. Bu maddeye göre şu kişiler askerlik hizmetini “er” olarak tamamlar:
-
Adli Mahkumiyetler: 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu veya ilgili diğer kanunlar kapsamında belirli suçlardan mahkûm olanlar.
-
Kamu Hizmetinden Yasaklılık: İdari bir kararla kamu görevinden çıkarılanlar.
-
Güvenlik Soruşturması ve Disiplinsizlik: Bakanlıkça çıkarılan yönetmeliğe göre disiplinsizliği tespit edilenler, ahlaki durumu uygun görülmeyenler veya yasa dışı ideolojik görüşleri benimsediği anlaşılanlar.
-
Eğitim Başarısızlığı: Yedek subaylık eğitimi sırasında askeri derslerde başarı gösteremeyenler.
“Güvenlik Soruşturması Olumsuz” Diyerek Er Yapılmak Kader Değil
Uygulamada en çok karşılaşılan durum, hiçbir somut disiplinsizliği olmayan adayların “güvenlik soruşturması olumsuz” denilerek erliğe düşürülmesidir. Kanun her ne kadar idareye bir yetki verse de, bu yetki sınırsız değildir. İdare, statü değişikliği yaparken somut, hukuken geçerli ve objektif delillere dayanmak zorundadır. Aksi takdirde yapılan işlem hukuka aykırıdır ve iptali gerekir.
Yetkili Mahkeme Neresidir?
Dava açmaya karar verdiğinizde en kritik aşama “yetkili mahkemeyi” doğru seçmektir. Danıştay 12. Dairesi’nin 15.04.2024 tarihli (2024/2178 E.) güncel kararı bu konuda çok net bir kural koymuştur.
Normalde idari davalar işlemin yapıldığı yerde açılırken, askeri hizmete ilişkin uyuşmazlıklarda (İYUK Madde 20/C) özel bir kural uygulanır:
Kural: Davacının davanın açıldığı tarihte görev yaptığı yerin bağlı olduğu Bölge İdare Mahkemesi’nin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.
Örnek : Ankara’da eğitim görürken statünüz değiştirildi ve er olarak Çanakkale’ye gönderildiniz.
-
Yanlış: Ankara İdare Mahkemesi‘nde dava açmak.
-
Doğru: Çanakkale ili, yargı çevresi olarak Bursa Bölge İdare Mahkemesi’ne bağlıdır. Bu nedenle davanızı Bursa İdare Mahkemesi’nde açmalısınız.
Statü Kaybı Nedeniyle Tazminat Talebi: Maaş ve Manevi Tazminat
Yedek subaylıktan erliğe düşürülme işlemi mahkeme tarafından iptal edildiğinde, bu işlem en başından itibaren “hiç yapılmamış” sayılır. Bu durum, size iki önemli tazminat hakkı doğurur:
1. Yoksun Kalınan Parasal Hakların İadesi (Maddi Tazminat)
Eğer statünüz değiştirilmeseydi “yedek subay” (asteğmen) olarak alacağınız maaşlar ile “er” olarak size yapılan ödemeler (veya ödenmeyen tutarlar) arasındaki farkı talep edebilirsiniz.
-
Önemli Detay: Bu dava “Tam Yargı” davası niteliğindedir. İptal davasıyla birlikte açılabileceği gibi, iptal kararı kesinleştikten sonra da açılabilir. Mahkeme, hak ettiğiniz maaş farklarının yasal faiziyle birlikte size ödenmesine karar verir.
2. Manevi Tazminat Talebi
Hukuka aykırı bir şekilde rütbenizin sökülmesi, arkadaşlarınızın ve komutanlarınızın önünde “disiplinsiz” veya “sakıncalı” damgası yiyerek er statüsüne düşürülmeniz, kişisel haklarınızda ağır bir manevi çöküntü yaratır.
-
İdarenin ağır hizmet kusuru teşkil eden bu işlemi nedeniyle yaşadığınız üzüntü, elem ve haysiyet kırıklığı için manevi tazminat talep etme hakkınız mevcuttur.
Sıkça Sorulan Sorular: Yedek Subaylıktan Erliğe Düşürülme Süreci
Yedek subaylığım sona erdi ve er yapıldım, dava açmak için ne kadar sürem var?
Statünüzün değiştirildiğine dair karar size tebliğ edildiği (veya imza karşılığı bildirildiği) günden itibaren 60 gün içerisinde İdare Mahkemesi’nde dava açmanız gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü süredir, kaçırılması halinde dava hakkı kaybolur.
Davayı kazanırsam yedek subay maaşlarımı geri alabilir miyim?
Evet. İptal davası ile birlikte veya iptal kararı sonrası açacağınız tam yargı davası ile yedek subay olarak hak ettiğiniz ancak ödenmeyen tüm maaş ve özlük haklarınızı yasal faiziyle birlikte talep edebilirsiniz.
Görev yaptığım yer değişti, davayı nerede açmalıyım?
Danıştay’ın güncel kararlarına göre; davanın açıldığı tarihte görevli olduğunuz ilin bağlı olduğu Bölge İdare Mahkemesi’nin bulunduğu merkezdeki idare mahkemesi yetkilidir. Örneğin görev yeriniz Edirne ise Edirne’de değil, bağlı olduğu İstanbul İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır.
“Güvenlik soruşturması olumsuz” gerekçesiyle er yapılmam hukuki mi?
İdare her ne kadar takdir yetkisine sahip olsa da, bu yetki keyfi değildir. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sayılabilmesi için somut, güncel ve hukuken kabul edilebilir deliller sunulmalıdır. Birçok “olumsuz” kararı, mahkemelerce yeterli delil bulunmadığı için iptal edilmektedir.
Dava sürerken askerliğim biterse ne olur?
Askerliğiniz bitse dahi dava süreci devam eder. Davayı kazandığınızda, er olarak yaptığınız fazla askerlik süresi ve alamadığınız maaşlar için maddi/manevi tazminat hakkınız saklı kalır. Ayrıca terhis belgenizdeki “Er” ibaresi “Yedek Subay” olarak düzeltilir.
Manevi tazminat davası açabilir miyim?
Evet. Hukuka aykırı statü değişikliği nedeniyle yaşanan sosyal itibar kaybı, ailevi huzursuzluk ve psikolojik yıpranma nedeniyle idareden manevi tazminat talep edebilirsiniz.
Hukuki Desteğe mi İhtiyacınız Var?
Yedek subaylıktan erliğe düşürülme süreci, sadece bir statü değişikliği değil; gelecekteki memuriyet hayatınızı ve özlük haklarınızı etkileyen kritik bir süreçtir. 60 günlük hak düşürücü süreyi kaçırmamak ve davanızı doğru mahkemede, doğru hukuki gerekçelerle açmak için profesyonel destek almanız önemlidir.
Statü değişikliği, maaş farklarının tahsili ve manevi tazminat süreçlerinizle ilgili detaylı bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
📞 [05445038367] 📧 [ankarareformhukuk@gmail.com] 📍 [ Reform Hukuk Bürosu ]
