Basit Yargılama Usulü (CMK 251)

Ceza yargılamasında davaların daha kısa sürede sonuçlandırılması amacıyla getirilen Basit Yargılama Usulü, özellikle hafif suçlar bakımından yargılamanın hızlanmasını sağlayan önemli bir usuldür. 2019 yılında yapılan kanun değişikliğiyle Ceza Muhakemesi Kanunu’na eklenen bu sistem, sanık, mağdur ve şikâyetçi açısından hem hak kayıplarını önlemeyi hem de yargının iş yükünü azaltmayı hedeflemektedir.

Uygulamada en çok merak edilen konuların başında ise basit yargılama usulü nedir, hangi davalarda uygulanır, itiraz edilirse ne olur ve cezada indirim nasıl yapılır soruları gelmektedir.

Basit Yargılama Usulü Nedir?

Basit yargılama usulü, belirli nitelikteki ceza davalarında duruşma yapılmaksızın, tarafların yazılı beyanları üzerinden hüküm kurulmasına imkân tanıyan özel bir yargılama yöntemidir.

Bu usulde mahkeme, dosya kapsamındaki delilleri ve tarafların yazılı savunmalarını değerlendirerek karar verir. Amaç; uzun duruşmalar yapılmadan, basit nitelikli ceza uyuşmazlıklarının makul sürede sonuçlandırılmasıdır.

Önemle belirtmek gerekir ki basit yargılama usulü, sanığın savunma hakkını ortadan kaldırmaz. Aksine, savunmanın yazılı olarak ve belirlenen süre içinde sunulması esasına dayanır.

Basit Yargılama Usulünün Şartları Nelerdir?

Her ceza davasında basit yargılama usulü uygulanamaz. CMK 251’e göre bu usulün uygulanabilmesi için bazı şartların birlikte bulunması gerekir:

• Davaya Asliye Ceza Mahkemesi bakıyor olmalıdır.

• Suçun yaptırımı adli para cezası veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezası olmalıdır.

• İddianame kabul edildikten sonra henüz duruşma yapılmamış olmalıdır.

• Suç, izin veya talebe bağlı suçlardan olmamalıdır.

• Sanık hakkında yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı hâli bulunmamalıdır.

Bu şartlardan biri eksikse basit yargılama usulü uygulanamaz ve dosya genel hükümlere göre görülür.

Basit Yargılama Usulü Aşamaları

Basit yargılama usulü belirli ve net aşamalardan oluşur:

1. İddianamenin kabulü

2. Mahkemenin basit yargılama usulü uygulanmasına karar vermesi

3. İddianamenin sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliği

4. Taraflara iki haftalık yazılı beyan ve savunma süresi verilmesi

5. Süre sonunda duruşma yapılmaksızın hüküm kurulması

Bu aşamalar tamamlandığında mahkeme, CMK 223 kapsamında beraat, mahkûmiyet, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı gibi kararlardan birini verir.

Basit Yargılama Usulünde Ceza İndirimi Nasıl Uygulanır?

Uygulama şu şekilde yapılır:

1. Mahkeme, suçun niteliğine göre önce temel cezayı belirler.

2. TCK 61. maddeye göre artırım ve indirimler yapılır.

3. Ortaya çıkan sonuç ceza üzerinden, basit yargılama usulü nedeniyle 1/4 oranında indirim uygulanır.

Basit Yargılamaya İtiraz Edilirse Ne Olur?

Basit yargılama usulü sonunda verilen kararlara karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz süresi içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir.

İtiraz edilmesi hâlinde:

• Dosya başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir

• Duruşma açılır

• Yargılama bu kez genel hükümlere göre devam eder.

Bu konu uygulamada sıkça yanlış anlaşılmaktadır:

• Sanık itiraz ederse ve dosya genel hükümlere göre görülürse, yeni mahkeme ceza indirimiyle bağlı değildir.

• Ancak itiraz sanık dışındaki kişiler (örneğin müşteki) tarafından yapılmışsa, sanık lehine olan 1/4 oranındaki ceza indirimi korunur.

Bu nedenle, basit yargılama usulünde itiraz kararı verilmeden önce ceza indiriminin kaybedilme ihtimali mutlaka değerlendirilmelidir.

İtiraz üzerine hükmü veren mahkemece dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi bulunması hâlinde tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderilir ve bu mahkemece duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur. Tek asliye ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde ise, aynı mahkemede yetkili başka bir hakim varsa bu hakim tarafından; aksi hâlde adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hakim tarafından duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur. Taraflar gelmese bile duruşma yapılır .

Basit Yargılama ile Seri Yargılama Arasındaki Farklar

Ceza muhakemesinde davaların daha hızlı sonuçlandırılması amacıyla iki ayrı yol öngörülmüştür: Basit Yargılama Usulü ve Seri Yargılama Usulü. Bu iki kurum sıkça karıştırılsa da hukuki nitelikleri, uygulanma aşamaları ve sonuçları tamamen farklıdır.

Temel Farkın Özeti

• Basit yargılama, mahkeme tarafından ve kovuşturma aşamasında uygulanır.

• Seri yargılama, Cumhuriyet savcısı tarafından ve soruşturma aşamasında uygulanır.

Basit yargılama usulü:

• İddianame kabul edildikten sonra

• Asliye Ceza Mahkemesi tarafından

• Duruşma yapılmaksızın

• Tarafların yazılı beyanları alınarak uygulanır.

Mahkeme, dosya üzerinden karar verir ve mahkûmiyet hâlinde sonuç cezada 1/4 indirim uygular. Sanığın bu usule önceden rıza göstermesi şart değildir.

Seri Yargılama Usulü Nedir, Ne Zaman Uygulanır?

Seri yargılama usulü ise:

• Soruşturma aşamasında

• Cumhuriyet savcısı tarafından

• Kanunda açıkça sayılan bazı suçlar için uygulanır.

Savcı, şüpheliye bir yaptırım teklif eder. Şüpheli bu teklifi kabul ederse, dava açılmadan dosya mahkemeye gönderilir ve mahkeme çoğunlukla duruşma yapmadan hüküm kurar. Seri yargılamada cezada 1/2 oranında indirim söz konusudur.

Ancak burada kritik nokta şudur: Seri yargılama şüphelinin açık rızasına bağlıdır. Kabul edilmezse normal yargılamaya geçilir.

Basit Yargılama – Seri Yargılama Karşılaştırması

Basit Yargılama Usulü Savunma Dilekçesi – İtiraz Dilekçesi

……………… ASLİYE CEZA MAHKEMESİ’NE

DOSYA NO     : ………/…… E. – ………/…… K.

İTİRAZ EDEN : (Sanık / Müşteki)

T.C. Kimlik No :

Adres               :

VEKİLİ              : REFORM HUKUK BÜROSU

Adres               :

KONU              : CMK’nın 251. maddesi uyarınca duruşma yapılmaksızın verilen …/…/…… tarihli karara CMK 252 kapsamında itirazlarımızın sunulmasından ibarettir.

AÇIKLAMALAR

1. Mahkemenizce yukarıda esas ve karar numarası belirtilen dosyada, basit yargılama usulü uygulanmak suretiyle duruşma yapılmaksızın hüküm kurulmuştur. Anılan karar, tarafımıza …/…/…… tarihinde tebliğ edilmiştir.

2. Her ne kadar CMK 251 kapsamında basit yargılama usulü uygulanmış ise de; dosya kapsamı, delillerin niteliği ve hukuki değerlendirme yönünden duruşma açılmaksızın karar verilmesi isabetli olmamıştır.

3. Özellikle;

   • Yazılı savunmamızda ileri sürdüğümüz hususlar yeterince tartışılmamış,

   • Lehe olan deliller karar gerekçesinde değerlendirme dışı bırakılmış,

   • Hukuki nitelendirme yönünden eksik ve hatalı değerlendirme yapılmıştır.

4. Söz konusu usul, her ne kadar yargılamayı hızlandırmayı amaçlasa da; somut olayın özellikleri dikkate alındığında, dosyanın genel hükümlere göre duruşmalı olarak görülmesi zorunludur.

5. CMK’nın 252. maddesi uyarınca, basit yargılama usulüyle verilen kararlara karşı itiraz yolu açık olup, itiraz üzerine dosyanın duruşma açılarak genel hükümlere göre görülmesi gerekmektedir.

6. Bu nedenlerle, usul ve yasaya aykırı şekilde verilen karara itiraz etme zorunluluğu doğmuştur.

HUKUKİ NEDENLER

CMK m. 251, 252, 223 ve ilgili sair mevzuat.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;

1. CMK 251 kapsamında basit yargılama usulüyle duruşma yapılmaksızın verilen …/…/…… tarihli kararın KALDIRILMASINA,

2. Dosyanın CMK 252 uyarınca duruşma açılarak GENEL HÜKÜMLERE GÖRE YARGILANMASINA,

3. Yargılama sonucunda lehimize karar verilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. …/…/……

Sıkça Sorulan Sorular

Basit yargılamada sonuca müşteki itiraz edebilir mi?

Evet. Müşteki veya mağdur da basit yargılama sonunda verilen karara itiraz edebilir. Bu durumda dosya genel hükümlere göre yeniden görülür.

Basit yargılama usulünde vekâlet ücretine hükmedilir mi ? 

Evet vekâlet ücretine hükmedilebilir. Ancak itiraz yalnızca vekâlet ücreti veya yargılama giderine ilişkinse, bu itiraz CMK 268 kapsamında incelenir ve tüm dosya yeniden görülmez.

Ceza indirimi zorunlu mudur?

Mahkûmiyet kararı verilirse, sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. Bu indirim kanuni ve zorunludur.

Sıradaki Makalemiz :

• İnfaz Yatar Hesaplama 
• İnfaz Erteleme