İş Hukuku

İşçilik Alacakları

İŞÇİLİK ALACAKLARI

İşçilik Alacakları, işçinin işveren nezdinde çalışması karşılığında talep edebileceği parasal haklardır. İşçilik alacakları temel anlamda 4857 Sayılı İş Kanununda farklı başlıklar altında düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemelere göre ilgili işçilik alacağına hak kazanan işçi, işçilik alacaklarını temin edebilme için hukuki yollara başvurur. Bu yazımızda da genel olarak işçilik alacakları nelerden oluşur, nasıl hak kazanılır, işçilik alacakları nasıl alınır gibi sorulara yönelik değerlendirmeler yapacağız. 

İŞÇİ ALACAK KALEMLERİ

İşçilik alacaklarının nelerden oluştuğunu belirtmeden önce ikili bir ayrıma gitmekte fayda var:

Fesih Sonucunda Meydana Gelen İşçilik Alacakları

Öyle işçilik alacakları vardır ki ancak iş sözleşmesinin feshi halinde vücut bulmaktadır. Söz konusu fesih, ya işçi tarafından haklı nedenle gerçekleşmeli ya da işveren tarafından haksız nedenle gerçekleşmelidir. İş sözleşmesinin feshine bağlı olan işçilik alacakları şunlardan oluşmaktadır:

  • Kıdem Tazminatı

Kıdem Tazminatı, aynı işverene ait işyeri veya işyerlerinde asgari 1 yıl çalışmış olan işçinin, iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi ya da işverenin haksız nedenle feshetmesi halinde meydana gelen tazminat türüdür. Kıdem tazminatı hakkında daha detaylı bilgi için ayrıca Kıdem Tazminatı adlı makalemize bakabilirsiniz.

  • İhbar Tazminatı

İhbar Tazminatı, işverenin haber vermeksizin işçiyi işten çıkarması halinde işçiye veya işçinin işverene haber vermeksizin işten çıkması halinde işverene ödemek zorunda olduğu tazminat türüdür. İhbar tazminatı, yalnızca işverene yüklenebilen bir tazminat türü olmayıp kimi durumlarda işçinin işverene ödemesi gereken bir tazminat olarak da karşımıza çıkabilmektedir. ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde söz konusu olmaktadır. Başka bir ifade ile belirli süreli iş sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda ihbar tazminatı söz konusu olmamaktadır. İhbar tazminatına ilişkin daha detaylı bilgi için İhbar Tazminatı adlı makalemize bakabilirsiniz.

KIDEM SÜRESİ

İHBAR SÜRESİ

6 Aydan Az Olan Kıdem

14 Gün

6 ay – 1.5 yıl Olan Kıdem

28 Gün

1.5 yıl – 3 yıl Olan Kıdem

42 Gün

3 Yıldan Fazla Olan Kıdem

56 gün
  • Yıllık İzin Ücreti Alacağı

Yıllık İzin Süresi, çalışanların yıl içinde çalışmış oldukları süreler de hesaba katıldığında fiziksel ve ruhsal sağlıklarının korunması, geri döndüklerinde daha verimli ve aktif çalışabilmeleri, aile ve sosyal yaşam kalitelerinin artabilmesi açısından işçiler için getirilmiş olan bir haktır. Yıllık izin hakkını kullanan işçi, ücretini almaya devam eder. Başka bir ifade ile işveren, işçinin yıllık izin hakkını kullandığı günlerin ücretini ödemeye devam etmek zorundadır.

İşe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık izin hakkı, işçinin en temel haklarından biri olup Anayasa ile de güvence altına alınmıştır. İş Kanununda yer alan hükme göre de işçi, yıllık izin hakkından vazgeçemez. 

Yıllık izin alacağı hakkında daha detaylı bilgi için Yıllık İzin Süreleri ve Tazminatı adlı makalemize bakabilirsiniz.

  • Kötü Niyet Tazminatı vb

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde iş güvencesi kapsamına girmeyen işçilerin iş sözleşmesi, işverence fesih hakkı kötüye kullanılarak feshedilirse işçiye ödenen tazminat türüdür. İşveren, kötü niyet tazminatı olarak işçiye bildirim süresinin 3 katı tutarında tazminat öder. Bu husus 4857 Sayılı İş Kanununda şöyle düzenlenmiştir: 18 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir.

Fesih Olmaksızın Meydana Gelen İşçilik Alacakları

  • Ücret Alacağı

Ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. İşçinin ücret alacağı aynı zamanda anayasa ile güvence altına alınan bir alacaktır. T.C. Anayasası m.55’e göre, Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.

  • Fazla Mesai Alacağı

Fazla Mesai, işçinin yasal düzenlemede öngörülen azami çalışma süresinden fazla çalıştırılması halidir. İşverenin işçiyi, yasal çalışma süresinin üzerinde çalıştırması halinde işçinin fazla mesai ücreti hakkı doğar.

Fazla mesai sınırının getirilmesi ile hem işçinin ruhsal ve fiziksel sağlığı korunmak istenmiş hem de işveren için verimli bir hizmet temininin gerçekleşmesi amaçlanmıştır. Nitekim belirli bir süreden sonraki çalışmalarda işçinin verimi düşmekte ve ortaya çıkan ürünün kalitesi de düşmektedir. Bu açıdan bakınca sözkonusu fazla mesai düzenlemesi ile toplumsal faydanın da amaçlandığı görülmektedir.

Türkiye’de haftalık çalışma saati en çok 45 saat olarak düzenlenmiştir. Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa söz konusu 45 saatlik çalışma süresi, çalışma günlerine eşit bir şekilde dağıtılır. Bu itibarla haftalık 45 saatin üzerinde çalışan bir işçinin fazla mesai ücreti hakkı doğar.

Bununla birlikte birtakım ağır işler vardır ki kanun koyucu bu meslek grupları için daha düşük çalışma saati öngörmüştür. İş Kanununda yer alan düzenlemeye göre yeraltı maden işçileri bir günde en fazla 7.5 saat ve bir haftada en fazla 37.5 saat çalıştırılabilir

  • Ulusal Bayram ve Gün Tatili Alacağı (UBGT Alacağı)

İşçi, ulusal bayram ve gün tatillerinde çalışmasa bile o günün alcağına hak kazanır. Bununla birlikte eğer işçi ulusal bayram ve gün tatilinde çalışacak olursa ayrıca ek olarak bir günlük çalışma alacağı elde eder. Netice itibariyle ulusal bayram ve gün tatilinde çalışan işçiye çalıştığı günler için çift yevmiye ödenir.

Ulusal Bayram ve Tatil Günleri:

  • 23 Nisan
  • 1 Mayıs
  • 1 Ocak
  • 15 Temmuz
  • 29 Ekim
  • 30 Ağustos
  • 19 Mayıs
  • Ramazan Bayramı : 3.5 gün
  • Kurban Bayramı : 3.5 gün
  • Asgari Geçim İndirimi

Asgari Geçim İndirimi (AGİ), sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak devlet tarafından işçiye sağlanan gelir vergisi indirimidir. İşçilik Alacakları hesaplamasında asgari geçim indirimi de hesaba katılır.

İŞÇİ ALACAĞI DAVASI

İş kazası ve iş hastalığı ile meydana gelen işçilik alacakları hariç olmak üzere geri kalan işçilik alacakları için zorunlu arabuluculuğa başvuru getirilmiştir. Bu nedenle söz konusu işçilik alacakları için dava yolu mahkemeye gitmeden önce zorunlu arabulucuya başvurulması gerekmektedir. 

İlgili işçilik alacakları için arabulucuya ister avukatınız ile ister aracı olmaksızın bizzat kendiniz başvurabilirsiniz. Bununla birlikte işçilik alacaklarının hesabı ve temini konusunda olası sorunlar için iş hukukunda uzman bir avukat ile çalışmanızı öneririz.

İşçilik alacaklarında dava şartı arabuluculuğun neticesi “Anlaşamama” şeklinde olursa bu sefer iş mahkemelerinde dava açılır. İş mahkemelerinde işçilik alacağı davaları, iş yoğunluğuna ve uyuşmazlığa konu olan dosyanın içeriğine bağlı olarak ortalama 1-2 yıl sürmektedir.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu