Devlet memurluğundan çıkarma cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/E maddesinde düzenlenen en ağır disiplin cezasıdır. Bu ceza, memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memuriyetle ilişiğinin kesilmesi sonucunu doğurur. Memuriyetten çıkarma cezası ancak kanunda sayılan bir fiilin somut delillerle ortaya konulması, disiplin soruşturmasının usulüne uygun yürütülmesi ve yetkili yüksek disiplin kurulunun karar vermesiyle uygulanabilir.
Konunun kanuni dayanağına 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz. Memur ve kamu personeli uyuşmazlıklarıyla ilgili genel açıklamalar için memur davalarına bakan avukatlar ve Ankara idare hukuku avukatı sayfalarımız da incelenebilir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Nedir?
657 sayılı Kanun’un 125. maddesi disiplin cezalarını uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma şeklinde sıralar. Devlet memurluğundan çıkarma, memurun bir daha devlet memurluğuna alınmamak üzere görevine son verilmesidir.
Bu yaptırım, görevden uzaklaştırma veya çekilmiş sayılma ile aynı değildir. Görevden uzaklaştırma geçici bir ihtiyati tedbirdir. Devlet memurluğundan çekilmiş sayılma ise 657 sayılı Kanun’un 94. maddesindeki koşullara bağlı ayrı bir işlemdir. Devlet memurluğundan çıkarma ise kesin ve sürekli sonuç doğuran bir disiplin cezasıdır.
| İşlem | Hukuki niteliği | Temel sonucu |
|---|---|---|
| Devlet memurluğundan çıkarma | Disiplin cezası | Bir daha devlet memurluğuna alınmamak üzere ilişik kesilir. |
| Görevden uzaklaştırma | İhtiyati tedbir | Memur geçici olarak görevinden uzak tutulur. |
| Çekilmiş sayılma | Statüye ilişkin idari işlem | Kanundaki koşullar oluşursa memur istifa etmiş sayılır. |
| Kamu görevinden çıkarma | Özel kanuna dayanan yaptırım | Dayanak düzenlemeye göre kamu görevleri bakımından daha geniş sonuç doğurabilir. |
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasını Gerektiren Fiil ve Hâller
Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve hâller 657 sayılı Kanun’un 125/E maddesinde sınırlı başlıklar altında düzenlenmiştir. İdare, isnat edilen eylemi bu bentlerden biriyle ilişkilendirirken fiilin kanuni tanıma uyduğunu ve bütün unsurlarıyla gerçekleştiğini ortaya koymalıdır.
- İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak; boykot, işgal, kamu hizmetini engelleme, işi yavaşlatma ve grev gibi eylemlere katılmak veya bunları teşvik etmek.
- Yasaklanmış yayınları ya da siyasi veya ideolojik amaçlı bildiri, afiş ve benzeri materyalleri basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya kurumda teşhir etmek.
- Siyasi partiye girmek veya siyasi parti üyesi olmak.
- Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek.
- Savaş, olağanüstü hâl veya genel afet durumlarında amirlerin verdiği görev ve emirleri yerine getirmemek.
- Amirlere, maiyetindekilere, iş sahiplerine veya memur arkadaşlarına fiili tecavüzde bulunmak.
- Memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı veya utanç verici hareketlerde bulunmak.
- Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak.
- Siyasi veya ideolojik eylemlerden aranan kişileri görev yerinde gizlemek.
- Yurt dışında devletin itibarını düşürecek veya görev haysiyetini zedeleyecek davranışlarda bulunmak.
- 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’a aykırı fiilleri işlemek.
- Terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak, örgütlere yardım etmek, kamu kaynaklarını örgütleri desteklemeye yönelik kullandırmak veya örgüt propagandası yapmak.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasını Kim Verir?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, disiplin amirlerinin bu yöndeki isteği üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir. Yetkisiz bir amirin veya kurulun verdiği çıkarma cezası, idari işlemin yetki unsuru yönünden hukuka aykırıdır.
Yüksek disiplin kurulu dosyayı kabul veya reddeder. Kurulun ayrı bir disiplin cezası tayin etme yetkisi bulunmaz. Çıkarma teklifinin reddedilmesi hâlinde atamaya yetkili amir, kanundaki koşullar çerçevesinde başka bir disiplin cezası verebilir. Kurulun oluşumu, toplantı ve karar yeter sayısı ile karar süreci de hukuka uygun olmalıdır.
Yüksek Disiplin Kurulu Memurluktan Çıkarma Süreci
- Disiplin amiri, fiili öğrendikten sonra süresi içinde soruşturma başlatır.
- Soruşturmacı isnadı, delilleri, tanık anlatımlarını ve memurun savunmasını toplar.
- Soruşturma raporunda fiilin sübutu ve hukuki nitelendirme değerlendirilir.
- Çıkarma cezası teklif edilmişse dosya yetkili yüksek disiplin kuruluna gönderilir.
- Memura 657 sayılı Kanun’un 129. maddesindeki genişletilmiş savunma hakları kullandırılır.
- Yüksek disiplin kurulu teklifi kabul veya reddeder ve gerekçeli karar verir.
- Karar memura usulüne uygun şekilde tebliğ edilir.
Soruşturma raporunun yalnızca kanaat bildirmesi yeterli değildir. Hangi fiilin ne zaman ve nasıl işlendiği, hangi delillerin esas alındığı, savunmanın neden kabul edilmediği ve fiilin neden 125/E kapsamına girdiği kararda denetlenebilir biçimde açıklanmalıdır.
Memurluktan Çıkarma Cezası İstenen Memura Tanınmış Haklar
Memurluktan çıkarma cezası istenen memura tanınmış haklar, diğer disiplin cezalarına göre daha geniştir. 657 sayılı Kanun’un 129. maddesine göre memur:
- Soruşturma evrakını inceleyebilir.
- Lehine tanık dinletilmesini isteyebilir.
- Yüksek disiplin kurulunda sözlü veya yazılı savunma yapabilir.
- Savunmasını bizzat veya vekili aracılığıyla sunabilir.
- İsnadı, isnadın dayandığı delilleri ve teklif edilen cezayı öğrenebilir.
- Lehine olan bilgi ve belgelerin toplanmasını talep edebilir.
Memura yalnızca soruşturma aşamasında genel bir ifade hakkı verilmesi yeterli olmayabilir. Yüksek disiplin kurulu önünde, çıkarma teklifi ve hukuki nitelendirme açıklanarak son savunma hakkı da usulüne uygun kullandırılmalıdır. Danıştay, 657 sayılı Kanun’un 129. maddesindeki haklar tanınmadan verilen cezaları savunma hakkı yönünden hukuka aykırı bulmaktadır.
Devlet Memuruna Savunma Hakkı Verilmemesi
Anayasa’nın 129. maddesi ve 657 sayılı Kanun’un 130. maddesi uyarınca savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma isteminde isnat edilen fiil, olayın tarihi ve yeri, deliller, uygulanması düşünülen disiplin hükmü ve savunma süresi açıkça gösterilmelidir. Memura savunmasını hazırlayabilmesi için yedi günden az süre verilemez.
Eksik veya belirsiz isnatla savunma istenmesi, dosyaya erişimin engellenmesi, savunma için makul imkân verilmemesi veya yüksek disiplin kurulu önünde son savunma alınmaması işlemin iptaline yol açabilir. Bununla birlikte, işlemin yalnızca usul eksikliği nedeniyle iptal edilmesi idarenin eksikliği gidererek yeniden işlem kuramayacağı anlamına gelmez. Yeniden işlem tesis edilip edilemeyeceği zamanaşımı, mahkeme kararının gerekçesi ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasında Zamanaşımı
657 sayılı Kanun’un 127. maddesine göre devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren bir fiilin işlendiğinin disiplin amirince öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmalıdır. Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde disiplin cezasının verilmesi gerekir.
Öğrenme tarihi, yalnızca söylenti veya soyut ihbar tarihi olarak kabul edilmeyebilir. Yetkili disiplin amirinin fiili, faili ve disiplin yönünden önem taşıyan temel olguları öğrendiği tarih dosyadaki belgelerle belirlenmelidir. Başlangıç ve bitiş tarihlerinin yanlış hesaplanması çıkarma cezasını zamanaşımı yönünden hukuka aykırı hâle getirebilir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasının Bir Alt Cezası Nedir?
Disiplin cezaları sıralamasında devlet memurluğundan çıkarmanın bir altındaki ceza kademe ilerlemesinin durdurulmasıdır. Ancak her olayda otomatik olarak alt ceza uygulanmaz. 657 sayılı Kanun, geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi bulunan memurlar yönünden bir derece hafif ceza uygulanabilmesine imkân tanır.
İdare; memurun hizmet süresini, sicil ve başarı durumunu, fiilin ağırlığını, kastı, ortaya çıkan zararı ve ölçülülük ilkesini değerlendirmelidir. Alt ceza talebinin hiç değerlendirilmemesi veya soyut ifadelerle reddedilmesi, somut olayın özelliklerine göre gerekçe ve ölçülülük yönünden dava konusu edilebilir.
Ceza Davası ile Disiplin Soruşturmasının İlişkisi
657 sayılı Kanun’un 131. maddesine göre ceza soruşturması veya kovuşturması yürütülmesi, kural olarak disiplin soruşturmasının ayrıca yapılmasına engel değildir. Ceza mahkemesinin beraat kararı da her durumda kendiliğinden disiplin cezasını ortadan kaldırmaz. Çünkü ceza hukuku ile disiplin hukukunun amaçları ve ispat değerlendirmeleri farklı olabilir.
Bununla birlikte, isnat edilen disiplin fiili Türk Ceza Kanunu’nda tanımlanan bir suçla tamamen örtüşüyorsa ceza dosyasındaki maddi tespitler önem kazanır. Danıştay kararlarında; sanık ve tanık ifadeleri, bilirkişi raporları, bozma kararları ve kesinleşen ceza mahkemesi hükmünün disiplin uyuşmazlığında araştırılması gerektiği belirtilmektedir. İdare, yalnızca devam eden bir ceza davasına veya kesinleşmemiş mahkûmiyet kararına dayanarak otomatik sonuç çıkaramaz.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasına İtiraz Nereye Yapılır?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası zaten yüksek disiplin kurulu tarafından verildiği için 657 sayılı Kanun’daki kurum içi disiplin kurulu itiraz sistemi bu ceza bakımından olağan bir üst kurul başvurusu sağlamaz. İşleme karşı doğrudan idari yargıda iptal davası açılabilir.
Kuruma yapılan ihtiyari başvurunun dava süresine etkisi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi kapsamında ayrıca hesaplanmalıdır. Süre hesabında tebliğ tarihi, başvurunun tarihi, idarenin cevap verip vermediği ve kalan dava süresi birlikte değerlendirilmelidir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma İptal Davası
Devlet memurluğundan çıkarma cezası kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlemdir. İşlemin iptali için idare mahkemesinde dava açılır. Mahkeme işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden denetler.
- Yetki: Kararın yetkili ve usulüne uygun oluşturulmuş yüksek disiplin kurulunca verilmesi gerekir.
- Şekil ve usul: Soruşturma, savunma, dosyaya erişim, kurul gündemi ve gerekçeli karar koşulları sağlanmalıdır.
- Sebep: İsnat edilen fiil somut, hukuka uygun ve yeterli delillerle ortaya konulmalıdır.
- Konu: Eylem ile uygulanan yaptırım arasında kanuni bağ ve ölçülülük bulunmalıdır.
- Maksat: İşlem kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında kişisel veya siyasi bir amaç taşımamalıdır.
Dava dilekçesinde yalnızca “ceza haksızdır” denilmesi yeterli değildir. Soruşturma emri, rapor, savunma istemleri, tebligat belgeleri, yüksek disiplin kurulu kararı, lehe belgeler ve varsa ceza dosyası birlikte incelenerek her hukuka aykırılık ayrı başlık altında açıklanmalıdır.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Davası Açma Süresi
Özel bir süre öngörülmeyen hâllerde çıkarma kararının yazılı olarak tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılmalıdır. Dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir. Kuruma başvuru yapılması düşünülüyorsa başvurunun süreyi nasıl etkileyeceği önceden hesaplanmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı açılacak davada görevli yargı mercii idare mahkemesidir. Kamu görevlilerine ilişkin uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme belirlenirken 2577 sayılı Kanun’un kamu görevlileriyle ilgili özel yetki kuralları uygulanır. Genel olarak memurun son görev yaptığı yer esas alınsa da atama, nakil, göreve son verme ve disiplin işleminin niteliğine göre somut yetki kuralı kontrol edilmelidir.
Reform Hukuk Bürosu Ankara Yenimahalle’de faaliyet göstermektedir. Ancak davanın Ankara’da açılıp açılmayacağı büromuzun konumuna göre değil, İYUK’taki yetki kurallarına göre belirlenir. İdari yargılama süreci hakkında ayrıntılı bilgi için idare avukatı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Memurluktan Çıkarma Danıştay Kararları
Eylem ile uygulanan disiplin hükmünün uyumlu olması gerekir
Danıştay, memurun fiili ile cezanın dayandırıldığı 125/E alt bendi örtüşmüyorsa tipiklik unsurunun gerçekleşmediğini kabul etmektedir. Siyasi veya ideolojik amaç unsurunun aranması gereken bir bent, yalnızca fiilin görünüşüne dayanılarak uygulanamaz. Kararda eylemin hangi kanuni unsurları karşıladığı gösterilmelidir.
Yüksek disiplin kurulu önünde son savunma alınmalıdır
Danıştay Onikinci Dairesinin yaklaşımına göre çıkarma teklifiyle yüksek disiplin kuruluna sevk edilen memura 657 sayılı Kanun’un 129. maddesindeki haklar hatırlatılmalı ve son savunma yapma imkânı verilmelidir. Soruşturma aşamasında ifade alınmış olması, yüksek disiplin kurulu önündeki genişletilmiş savunma hakkının yerine geçmez.
Ceza dosyasındaki maddi olgular araştırılmalıdır
İsnat aynı zamanda ceza yargılamasına konu olmuşsa idare mahkemesi, disiplin soruşturma raporuyla yetinmeden ceza dosyasındaki maddi delilleri ve yargılamanın sonucunu da değerlendirebilir. Özellikle disiplin fiilinin gerçekleşip gerçekleşmediği ceza yargılamasındaki tespitlere bağlıysa kesinleşme durumu ve bozma kararları araştırılmalıdır.
Özürsüz devamsızlık hesabı somutlaştırılmalıdır
Bir yılda toplam 20 gün özürsüz göreve gelmeme fiilinde günlerin tarihleri, çalışma düzeni, izin ve mazeret belgeleri ile hafta tatillerinin hesaba etkisi somut olarak belirlenmelidir. Varsayıma dayalı veya denetlenemeyen bir devamsızlık hesabı çıkarma cezasına yeterli değildir.
Danıştay’ın güncel kararlarına Danıştay Karar Arama sistemi üzerinden ulaşılabilir. Karar numarası kadar kararın olayla benzerliği ve güncel mevzuat dönemine ait olup olmadığı da kontrol edilmelidir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Ne Zaman Kesinleşir?
Disiplin cezası, yetkili kurul tarafından verilip memura tebliğ edildiğinde uygulanabilir bir idari işlem hâline gelir. Ceza mahkûmiyeti gibi ayrıca “kesinleşme şerhi” beklenmez. İptal davası açılması da işlemin uygulanmasını otomatik olarak durdurmaz.
İdare mahkemesinin iptal kararıyla işlem hukuk düzeninden kaldırılır. Kararın kanun yolu aşamaları, yürütmenin durdurulması kararı bulunup bulunmadığı ve idarenin mahkeme kararını uygulama yükümlülüğü birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Alan Emekli Olabilir mi?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, kişinin geçmiş hizmet sürelerini ve daha önce ödenmiş sosyal güvenlik primlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kişinin emeklilik hakkı; tabi olduğu sosyal güvenlik statüsü, toplam prim veya hizmet süresi, yaş ve diğer emeklilik şartlarına göre belirlenir.
Ancak çıkarma tarihinde emeklilik koşulları tamamlanmamışsa bundan sonraki sigortalılık biçimi ve hizmet birleştirmesi önem kazanabilir. Somut emeklilik hesabı Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları üzerinden ayrıca yapılmalıdır.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Devlet memurluğundan çıkarma cezasını kim verir?
Ceza, disiplin amirinin teklifi üzerine memurun bağlı olduğu kurumun yüksek disiplin kurulu tarafından verilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası hangi hâllerde verilir?
657 sayılı Kanun’un 125/E maddesinde sayılan fiillerden birinin bütün unsurlarıyla gerçekleşmesi ve usulüne uygun soruşturmayla ispatlanması hâlinde verilebilir.
Memurluktan çıkarma cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Çıkarma cezasına karşı özel bir süre yoksa tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. İhtiyari idari başvuru yapılacaksa süre hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.
Memurluktan çıkarma cezası alan başka bir kamu görevinde çalışabilir mi?
657 sayılı Kanun’daki ceza bir daha devlet memurluğuna alınmama sonucunu doğurur. Diğer kamu görevi veya çalışma biçimleri bakımından özel kanunlar, görevin statüsü ve aranan şartlar ayrıca incelenmelidir.
Beraat kararı disiplin cezasını kaldırır mı?
Beraat her durumda disiplin cezasını kendiliğinden kaldırmaz. Ancak beraat kararındaki maddi olgu tespitleri ve gerekçe, disiplin işleminin hukuka uygunluğunu doğrudan etkileyebilir.
İptal davası açılınca memur göreve döner mi?
Davanın açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme yürütmenin durdurulmasına veya işlemin iptaline karar verirse idare kararın gereklerini gecikmeden yerine getirmelidir.
İptal edilen çıkarma cezası yeniden verilebilir mi?
İptal gerekçesi yalnızca giderilebilir bir usul eksikliğiyse idare, zamanaşımı ve mahkeme kararının bağlayıcılığına uyarak yeniden işlem kurabilir. Mahkeme fiilin sübuta ermediğini veya tipiklik bulunmadığını belirlemişse yeniden işlem imkânı farklı değerlendirilir.
Sıradaki Makalemiz:
Bu içeriğin yazarı ve hukuki denetleyicisi
Kurucu Avukat · Reform Hukuk Bürosu
- Ankara 2 No'lu Barosu
- Sicil No: 3148
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi
- Yenimahalle / Ankara
Av. Gökhan YILMAZ , Reform Hukuk Bürosu'nun kurucu avukatıdır. Ankara 2 No'lu Barosuna 3148 sicil numarasıyla kayıtlı olup askerî hukuk, idare hukuku, yükseköğretim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.
Uzmanlık alanları
- Askerî Hukuk
- İdare Hukuku
- Yükseköğretim Hukuku
- Ceza Hukuku
